II OSK 1767/11

Dnia 5 marca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2011 roku, sygn. akt IV SA/Wa 408/11 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2011 roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości. II OSK 1767 / 11 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez Z. K. decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2011 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Burmistrz Miasta M. orzekł o wymeldowaniu Z. K. z pobytu stałego w budynku położonym w miejscowości W., gm. M. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2010 r. W wyniku wniesionej skargi przez Z. K. decyzja organu odwoławczego została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 778/10. Nie budziło wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ustalenie organu, iż skarżący w listopadzie 2008 r. opuścił miejsce pobytu stałego i od tego czasu w nim nie zamieszkuje. Fakt ten potwierdzili świadkowie, wnioskodawczyni oraz sam skarżący. Za niewyjaśniony uznał jednak Sąd charakter tego opuszczenia tj. czy było ono dobrowolne i trwałe. W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły ani nie ustosunkowały się do tego, że skarżący w dniu 9 stycznia 2009 r. zgłosił na policję, iż była żona utrudnia mu dostęp do mieszkania oraz tego, iż według skarżącego przyczynę opuszczenia przez niego mieszkania stanowiły wynikające nie tylko z jego winy nieporozumienia rodzinne, nadużywanie przez niego alkoholu, awantury, za które został skazany, ale także naganne zachowanie w stosunku do niego byłej żony i syna. Nadto Sąd pierwszej instancji wskazał na złożone na rozprawie oświadczenia skarżącego, iż jego była żona dwukrotnie przebywała w zakładzie psychiatrycznym. Twierdzenie to winno zostać zweryfikowane, a materiał dowodowy w ocenie Sądu, winien być uzupełniony w tym zakresie, albowiem okoliczności te mają wpływ na ustalenie przyczyny opuszczenia miejsca pobytu stałego. Nadto, Sąd wskazał, iż skarżący aktem notarialnym z dnia 11 września 2008 r. dokonał darowizny na rzecz M. K. domu w W., a z jego twierdzeń wynika, iż miał nadzieję, że darowizna ta załagodzi konflikty rodzinne. Ta okoliczność nie pozwalała zdaniem Sądu pierwszej instancji na jednoznaczne stwierdzenie, iż opuszczenia przez skarżącego lokalu było dobrowolne. Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.- dalej zwanej ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych) utrzymał w mocy decyzję Burmistrz Miasta M. z dnia [...] lutego 2010 r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na niezakwestionowane uprzednio przez Sąd ustalenie bezspornego opuszczenia lokalu przez wymeldowanego. Odnosząc się do zaleceń zawartych w wyroku Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy stwierdził, iż: - M. K. nadesłała do organu wyjaśnienia, że jej choroba w żadnym stopniu nie przyczyniła się do opuszczenia przez jej byłego męża przedmiotowego lokalu. Uczynił to dobrowolnie. Powodem jej załamania nerwowego w 1997 r. było nadużywanie alkoholu przez męża i trudna sytuacja finansowa, a na depresję leczyła się tylko i wyłącznie z winy męża. Podała, że odwiedziny męża u niepełnoletniej córki w dniu 4 lipca 2010 r. zakończyły się interwencją policji. Mąż był nietrzeźwy i kierował groźby karalne, na płycie CD nagrała przebieg tego zdarzenia. Wyjaśniła nadto, iż wniesienie przez nią pozwu o rozwód miało uchronić rodzinę przed zachowaniem męża. Ostatni raz były mąż był w miejscu stałego zameldowania w listopadzie 2010r.; - Z. K. w protokole przesłuchania z dnia 16 grudnia 2010 r. oświadczył m. in., że nie ma warunków pozwalających na zamieszkanie w przedmiotowym lokalu, bo była żona nie wpuszcza go do spornego mieszkania i nie zezwala mu na odwiedzanie córki. Skarżący oświadczył, iż zgłaszał fakt utrudniania mu zamieszkiwania na Posterunku Policji w M. oraz w Ł., nie posiada jednak żadnych dokumentów na potwierdzenie tych okoliczności. Mieszka obecnie w L.; - z ustaleń na Posterunkach Policji w M. oraz w Ł. wynika, że miały miejsca dwie interwencje Policji. Przyczyną interwencji w dniu 4 lipca 2010 r. była awantura wywołana przez wymeldowanego, a przyczyną interwencji w dniu 9 stycznia 2010 r. była odmowa wpuszczenia go do domu przez jego byłą żonę, przy czym po przyjeździe policjantów również odmówiła wpuszczenia byłego męża do domu. Zdaniem Wojewody, Z. K. nie ma dostępu do budynku i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania, a zamieszkuje w L. Skarżący nie podejmował też żadnych prób mających na celu powrót do miejsca stałego zamieszkania, a jedna interwencja Policji z jego wniosku nie może przesądzać o tym, że został zmuszony do opuszczenia przedmiotowego lokalu. W odniesieniu do dokonanej przez skarżącego darowizny przedmiotowego domu na rzecz byłej żony, organ odwoławczy zauważył, że okoliczność ta nie świadczy o niedobrowolnym opuszczeniu tego domu. Przyczyną opuszczenia tego lokalu nie mogła być też sprawa rozwodowa, wniesiona trzy miesiące później. Na poparcie swego twierdzenia organ powołał nieprawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt I C [...], w którym Sąd nie dopatrzył się w zachowaniu M. K. wobec jej byłego męża- darczyńcy znamion rażącej niewdzięczności, bowiem umożliwiła byłemu mężowi zamieszkiwanie w jej rodzinnym domu w L. Skargę na powyższą decyzję złożył Z. K. kwestionując to, iż była żona ponosi koszty utrzymania mieszkania w L. Oświadczył, iż do opuszczenia mieszkania został "zmuszony w sposób psychiczny". W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na wstępie przytoczył treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) oraz dyspozycję art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazując na zapadły uprzednio w sprawie wyrok z dnia 27 lipca 2010 r., Sąd pierwszej instancji podkreślił, że nie budziło wątpliwości ustalenie organu, iż skarżący opuścił miejsce stałego zameldowania, ale okoliczność dobrowolności i trwałości jego opuszczenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy wyjaśnił wiele okoliczności wyszczególnionych w powyższym wyroku, ale nie wszystkie. Skoro, bowiem w wiążącym wyroku wskazano, że przymus psychiczny mógłby wykluczyć dobrowolność opuszczenia przedmiotowego mieszkania przez skarżącego, to obowiązkiem organu odwoławczego było ustalenie, czy zdrowie psychiczne byłej żony wymeldowanego nie stało się przyczyną opuszczenia przez niego miejsca stałego pobytu, zwłaszcza w kontekście rozwodu orzeczonego z winy obu stron. Twierdzenie Wojewody, iż okoliczność choroby psychicznej M. K. pozostaje bez żadnego znaczenia w sprawie i nie jest rzeczą organu administracji publicznej "rozstrzyganie w kwestii czyjejś choroby" było nieuprawnione i sprzeczne z obowiązkiem wskazanym w art. 153 P.p.s.a. Przytoczenie oświadczeń w tym zakresie, głównie wnioskodawczyni i zaniechanie zgromadzenia obszerniejszej dokumentacji m. in. wyroku rozwodowego oraz uchylenie się od analizy dokumentacji już zgromadzonej takiej jak opinii RODK, czy protokołu oględzin lekarskich z dnia 2 lutego 2008 r., prowadziło do zaniechania wnikliwej oceny wskazanej okoliczności i nie czyniło zadość wymogom wynikającym z art. 153 P.p.s.a., a co za tym idzie art. 6, 7 i 8 K.p.a. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, iż w dalszym ciągu nie wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały wyjaśnione, co nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż opuszczenie przedmiotowego mieszkania przez skarżącego było dobrowolne. Wskazane uchybienia procesowe mogły mieć, w ocenie Sądu, istotny wpływ na wynik sprawy, co nie przesądza o tym, iż poczynienie wnikliwych ustaleń w tym zakresie może prowadzić do podjęcia decyzji tej samej treści. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152, a o kosztach na mocy art. 200 tej ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Mazowiecki, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów, tj.: 1. art. 153 P.p.s.a. ponieważ w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Sąd uchylił decyzję Wojewody w sytuacji, gdy organ odwoławczy nie naruszył przepisów postępowania, gdyż zebrał i wyczerpująco rozpatrzył cały materiał dowodowy i wbrew stanowisku Sądu nie naruszył przepisów artykułu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ani też art. 153 P.p.s.a. 2. art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.- zwanej dalej P.u.s.a.) poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w zaskarżonym wyroku i w konsekwencji wadliwego wykonania funkcji kontrolnej przez Sąd. Wskazując na powyższe zarzuty kasacji, organ odwoławczy wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ odwoławczy wskazał, że niewątpliwym jest w sprawie opuszczenie lokalu przez skarżącego w sposób trwały. Dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca zameldowania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby. Skarżący do wydania kontrolowanej decyzji nie podejmował żadnych kroków prawnych, by powrócić do opuszczonego w 2008 r. lokalu. Tylko raz zgłosił policji, że żona nie chce wpuścić go do domu, co nie wypełnia jednak przesłanki podejmowania kroków prawnych w celu przywrócenia posiadania lokalu. W tej sytuacji przesłankę dotycząca opuszczenia lokalu można uznać za wypełnioną, nawet gdyby wnioskodawczyni oddziaływała psychicznie na męża. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. Za trafny uznać należało przedstawiony w kasacji zarzut naruszenia art. 153 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Nie było bowiem uzasadnione stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w zaskarżonej decyzji nie wykonano wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2010 r. w takim stopniu, iż powodowało to konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy. Istotne jest przy tym to, że w okolicznościach niniejszej sprawy przedmiot sporu w tym zakresie sprowadzał się do ustalenia, czy skarżący opuszczając miejsce stałego zameldowania uczynił to dobrowolnie i trwale. Niezakwestionowany natomiast był fakt, iż skarżący zamieszkuje obecnie w innym miejscu. Pierwsza wątpliwość Sądu dotyczyła utrudniania skarżącemu powrotu do miejsca zamieszkania przez jego byłą żonę, druga zaś wątpliwość odnosiła się do dokonanej na rzecz M. K. darowizny i czy akt ten rzeczywiście świadczył o dobrowolności opuszczenia lokalu. Zauważyć trzeba, iż ponownie prowadząc postępowanie organ ustosunkował się do obu powyższych kwestii, a prawidłowość powyższych ustaleń i wniosków organu odwoławczego nie była kwestionowana przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Punktem spornym była trzecia okoliczność, której badanie nakazał organowi Sąd w wyroku z dnia 27 lipca 2010 r., dotycząca choroby psychicznej byłej małżonki skarżącego i jej pobytu w zakładzie psychiatrycznym. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał zweryfikowanie tego aspektu sprawy, akcentując przy tym ewentualny wpływ przymusu psychicznego na opuszczenie miejsca stałego pobytu, czy też uniemożliwienie powrotu do tego miejsca skarżącemu. Zalecenie Sądu nie sprowadzało się, zatem do ustalenia stanu zdrowia psychicznego byłej żony skarżącego, ale do ustalenia czy opuszczeniu miejsca zameldowania przez skarżącego można przypisać dobrowolność, a więc czy było ono wolne od form przemocy lub niedopuszczalnego przymusu. W tym zakresie, o ile słusznie Sąd pierwszej instancji dopatrywał się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku braku szerszych rozważań Wojewody na tle tego aspektu sprawy, o tyle nie można uznać, aby ich brak mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc iż w istocie mogłoby zapaść inne rozstrzygnięcie organu od skarżonego. Zgromadzona w aktach sprawy przez organ odwoławczy ponownie prowadzący postępowanie dokumentacja lekarska, środowiskowa, skazujący skarżącego wyrok Sądu Rejonowego bezsprzecznie pozwalają na wykluczenie związku (wpływu) choroby psychicznej żony skarżącego na decyzję skarżącego o opuszczeniu przedmiotowego mieszkania. Nie było przy tym potrzeby prowadzenia dalszego postępowania, bowiem ustalenia w tym zakresie zostały przez organ dokonane i wynikały wprost z akt sprawy. Z tego też względu za zasadny należało uznać postawiony w kasacji zarzut naruszenia art. 153 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Stwierdzić trzeba, iż Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że wyprowadzenie wadliwych wniosków z przyjętego stanu faktycznego sprawy przez Sąd pierwszej instancji, a co miało miejsce w przedmiotowym postępowaniu, które skutkowało w efekcie odmiennym niż podjętym w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięciem, jest naruszeniem przepisów innym niż naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 188 P.p.s.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2004 r. sygn. akt OSK 81/04 z glosą aprobującą B. Adamiak, OSP 2004 r., z. 11, poz. 135 oraz z dnia 16 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 193/08, niepubl.). W związku z powyższym, wobec zaistnienia w niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał także wniesioną skargę. W tym zakresie należało podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż zebrał on w sposób wyczerpujący i rozpatrzył cały materiał dowodowy, realizując tym samym wszystkie wskazania, co do dalszego prowadzenia postępowania zawarte w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2010 r. Ustalony stan faktyczny sprawy i wypływające z niego wnioski słusznie doprowadziły Wojewodę Mazowieckiego do przyjęcia, iż opuszczenie przez skarżącego miejsca zameldowania nastąpiło dobrowolnie i należało orzec o jego wymeldowaniu. Z tego też powodu kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzję uznać trzeba za prawidłową. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę wniesioną do Sądu pierwszej instancji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207§ 2 tej ustawy.