II OZ 896/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 799/12 w przedmiocie kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia postępowania administracyjnego w sprawie wybudowanego pawilonu handlowego na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 799/12 uwzględnił skargę J. K. i uchylił zaskarżone postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia postępowania administracyjnego w sprawie wybudowanego pawilonu handlowego na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę. W wyroku tym Sąd wojewódzki nie orzekł o obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, mimo zgłoszonego na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2014 r. wniosku skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W przedmiotowym wniosku, złożonym do protokołu rozprawy skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 324 zł, według sporządzonego zestawienia: wpis sądowy od skargi – 100 zł, koszty przejazdów do Sądu i z Sądu w dniu 14 lutego 2013 r. – 12 zł, równowartość dochodu utraconego w dniu 14 lutego 2013 r. – 50 zł, wpis sądowy od zażalenia – 100 zł, koszty przejazdów do i z Sądu w dniu 16 kwietnia 2014 r. – 12 zł, równowartość dochodu utraconego w dniu 16 kwietnia 2014 r. – 50 zł. Postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 799/12 zasądził od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu na rzecz skarżącego J. K. kwotę 124 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji przywołał regulacje zawarte w art. 200, art. 205 § 1, art. 211, art., 212 § 1, art. 224 p.p.s.a., z których wynikała konieczność orzeczenia o kosztach w niniejszej sprawie zakończonej powołanym wyżej wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2014 r. Sąd wskazał, że zgodnie art. 205 § 3 p.p.s.a. przysługujące stronie należności z tytułu kosztów przejazdów oraz utraconego zarobku lub dochodu ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach działu 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm., dalej u.k.s.c.). W oparciu o uregulowania ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (art. 85 ust. 1 w zw. z art. 91), mówiące o tym, że stronie przysługuje zwrot kosztów podróży - z miejsca zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu - w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu, Sąd zasądził na rzecz skarżącego kwotę 124 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na tę kwotę składają się: kwota 100 zł z tytułu wpisu sądowego od skargi i kwota 24 zł (2x12 zł) z tytułu kosztów przejazdu do Sądu w dniach rozpraw sądowych (14 lutego 2013 r. i 16 kwietnia 2014 r.). Zaznaczono, że skarżący wprawdzie nie udokumentował, że wymienione koszty przejazdu poniósł, jednak Sądowi była znana z urzędu cena biletów na odcinku Wrocław – Jelcz Laskowice, która odpowiada wartości wskazanej przez skarżącego. Co do konieczności zwrotu zarobku lub utraconego dochodu skarżącemu, Sąd I instancji wyraził pogląd, że zwrot ten przysługuje stronie tylko wówczas, gdy jej stawiennictwo w Sądzie wynika z wezwania Sądu. Sąd uznał, że skoro stawiennictwo skarżącego na rozprawie nie było obowiązkowe, o czym skarżący został pouczony w zawiadomieniu o terminie posiedzenia, nie było podstaw do zasądzenia na jego rzecz zwrotu wymienionych kosztów. W dalszej kolejności Sąd I instancji w uzasadnieniu skarżonego postanowienia stanął na stanowisku, że poniesiony przez skarżącego koszt uiszczonego wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 15 marca 2013 r. w przedmiocie wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy Sędziów nie był związany z celowością z punktu widzenia dochodzenia przez skarżącego jego praw do uruchomienia kontroli legalności zaskarżonego aktu, toteż nie został uwzględniony. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów od organu stosownie do złożonego w dniu 16 kwietnia 2014 r. spisu kosztów (k. 167), ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA we Wrocławiu. Zarzucił, że Sąd I instancji nie zastosował art. 205 § 1 p.p.s.a. i art. 85 ust 1 w związku z art. 91 u.k.s.c., co jego zdaniem miało wpływ na treść zapadłego w sprawie postanowienia. Wskazując na zakres niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście określony w art. 205 § 1 p.p.s.a. i odesłanie do przywołanych w zarzutach przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych skarżący uznał, że jego zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. Przepis art. 200 p.p.s.a. stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W przedmiotowej sprawie Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 124 zł, która obejmuje jedynie zwrot kosztów sądowych w postaci uiszczonego wpisu od skargi (100 zł) i zwrot kosztów przejazdu skarżącego do sądu na rozprawy (2 razy po 12 zł - w dniach 14 lutego 2013 r. i 16 kwietnia 2014 r.). Sąd ten nie uwzględnił równowartości dochodu utraconego w związku ze stawiennictwem w sądzie w dniach rozpraw (2 razy po 50 zł) oraz kosztów postępowania zażaleniowego wywołanego wnioskiem skarżącego o wyłączenie sędziów (wpis sądowy od zażalenia na postanowienie o wyłączeniu sędziów 100 zł). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w doktrynie prawa uznaje się, iż niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana konkretnymi okolicznościami sprawy. Sąd powinien rozważyć, czy poniesione koszty związane były z czynnością celową z punktu widzenia dochodzenia przez skarżącego jego praw do uruchomienia kontroli legalności zaskarżonego aktu lub czynności albo braku działania organu. (patrz Komentarz do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi B.Dauter,B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Wyd. Wolters Kluwer Polska Sp.z o.o. 2009 str, 597) Warto w tym miejscu wskazać na postanowienie z dnia 25 lipca 2005 r., II OSK 552/05, (ONSA WSA 2006, nr 1, poz. 17), w którym NSA zajął stanowisko, że w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej na postanowienie o odrzuceniu skargi, poniesione przez skarżącego koszty postępowania kasacyjnego podlegają zaliczeniu do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw i w razie uwzględnienia skargi mogą być zasądzone na rzecz skarżącego od organu na podstawie art. 200 p.p.s.a. Podkreślić należy, że stanowisko to utrwaliło się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym przyjmuje się, że w przypadku uwzględnienia skargi skarżącemu należy się od organu zwrot kosztów postępowania incydentalnego, nawet wówczas, gdy jego wynik był niekorzystny dla skarżącego (zob. postanowienie NSA z dnia 11 października 2012 r., I OZ 756/12, LEX nr 1219899; podobnie postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2012 r., I OZ 5/12, LEX nr 1120758). Mając powyższe na uwadze uznać należy, że zażalenie skarżącego jest zasadne w odniesieniu do zarzutu wskazującego na brak zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego przez Sąd I instancji na postanowienie Sądu z dnia 15 marca 2013 r. wywołanego wnioskiem skarżącego o wyłączenie sędziów, które niewątpliwie jest postępowaniem incydentalnym. Stanowisko Sądu I instancji, ze koszt tego postępowania nie był związany z celowością dochodzenia przez skarżącego jego praw do uruchomienia kontroli legalności zaskarżonego aktu jest, zdaniem NSA, chybione. Kontrola legalności zaskarżonego aktu powinna odbywać się w warunkach zapewniających poszanowanie gwarancji procesowej skarżącego jaką jest zapewnienie mu prawa do rozstrzygnięcia sprawy przez niezawisły i bezstronny Sąd. Trudno zatem uznać by niecelowym dla ochrony praw skarżącego było zagwarantowanie mu prowadzenia postępowania z poszanowaniem prawa do sądu przejawiającego się w rozstrzygnięciu sprawy przez bezstronny sąd. W związku z tym, wniosek o wyłączenie sędziego i związane z nim postępowanie incydentalne, a także wynikające z tego postępowania koszty uznać należy za działanie służące celowej ochronie praw skarżącego podczas rozpatrywania jego sprawy przez sąd. Odnosząc się do zarzutu skarżącego naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 85 ust 1 w związku z art. 91 u.k.s.c., NSA stwierdza, że jest on uzasadniony, choć niepełny, albowiem nie wskazuje na treść art. 86 u.k.s.c. Uchybienie to nie ma wpływu na możliwość skontrolowania skarżonego postanowienia, gdyż z treści uzasadnienia zażalenia wynika co jest istota zaskarżenia. Zgodnie z art. 85 ust. 1 u.k.s.c., świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży - z miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu - w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu. W myśl art. 86 ust. 1 świadkowi przysługuje zwrot zarobku lub dochodu utraconego z powodu stawiennictwa na wezwanie sądu. Wynagrodzenie za utracony zarobek lub dochód za każdy dzień udziału w czynnościach sądowych przyznaje się świadkowi w wysokości jego przeciętnego dziennego zarobku lub dochodu. W przypadku świadka pozostającego w stosunku pracy przeciętny dzienny utracony zarobek oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu należnego pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego za urlop (ust. 2). Nadmienić trzeba, że zastosowanie powyższych uregulowań do skarżącego umożliwia art. 91 u.k.s.c. według, którego w wypadku gdy obowiązujące przepisy przewidują przyznanie stronie należności w związku z jej udziałem w postępowaniu sądowym, należności te przyznaje się stronie w wysokości przewidzianej dla świadków. NSA zauważa, że powyższe uregulowania w powiązaniu ze wskazanym już art. 200 p.p.s.a. i z art. 205 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie, potwierdzają, że możliwe jest zasądzenie skarżącemu zwrotu kosztów dojazdu i utraconych wskutek stawiennictwa w sądzie dochodów w wysokości określonej na podstawie przepisów odrębnych. Co wynikało też z uzasadnienia skarżonego postanowienia. Trzeba nadmienić, że, zdaniem NSA, Sąd I instancji uzasadniając swoje stanowisko wykazał się niekonsekwencją. Z jednej strony zasądził skarżącemu zwrot kosztów dojazdu na rozprawę do sądu w dniach 14 lutego 2013 r. i 16 kwietnia 2014 r. Jednocześnie zaś odmówił przyznania zwrotu kosztów za utracone w związku ze stawiennictwem w sądzie w tych dniach dochody w wysokości po 50 zł. Uzasadniając odmowę Sąd uznał, że zwrot utraconych dochodów stronie należy się jedynie wówczas kiedy jej stawiennictwo w sądzie wynika z wezwania sądu. Sąd przyjął, że skoro w niniejszej sprawie stawiennictwo skarżącego nie było obowiązkowe, to nie było podstaw do zasądzenia zwrotu tych kosztów. Jednocześnie Sąd I instancji uznał zasadność uwzględnienia kosztów dojazdu. Naczelny Sąd Administracyjny, nie podziela stanowiska Sądu I instancji, zgodnie z którym równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie stanowi niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście tylko wówczas, gdy strona zostanie wezwana do stawiennictwa obowiązkowego. Zaznaczyć należy, że generalną zasadę zwrotu kosztów postępowania między stronami stanowi cytowany wyżej przepis art. 205 § 1 p.p.s.a., z którego jednoznacznie wynika, że do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się poniesione przez stronę koszty przejazdów do sądu oraz równowartość utraconego zarobku. W postanowieniu z 26 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OZ 624/10, Naczelny Sad Administracyjny wyraził pogląd, że przepis ten w żaden sposób nie uzależnia możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od charakteru stawiennictwa strony. Sąd ten podkreśla również, że zasady odnoszącej się do wezwania świadka z art. 85 ust. 1 i 86 ust. 1 u.k.s.c. nie należy konsekwentnie stosować do wezwania strony, bowiem inny jest charakter stawiennictwa świadka, a inny stawiennictwa strony postępowania, której obecność na rozprawie co do zasady w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest obowiązkowa. Jednakże, jeżeli podejmie ona decyzję o konieczności stawiennictwa przed sądem, złożenia dodatkowych wyjaśnień czy wniosków, to koszty z tym związane z mocy przepisu art. 205 § 1 p.p.s.a. stanowić będą niezbędne koszty postępowania podlegające zwrotowi w przypadku uwzględnienia skargi. Naczelny Sad Administracyjny podziela ten pogląd. Mając powyższe na uwadze, w ocenie NSA, Sąd I instancji błędnie uznał, że koszty postępowania w niniejszej sprawie zamknęły się w kwocie wpisu sądowego od skargi i zwrotu kosztów dojazdu. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji obowiązany będzie dokonać oceny wniosku skarżącego w zakresie zwrotu kosztów postępowania mając na uwadze także utracone dochody skarżącego związane ze stawiennictwem w sądzie w oparciu o uregulowania zawarte w art. 85 i 86 u.k.s.c. oraz koszty wniesionego zażalenia na postanowienie o wyłączeniu sędziów. Na marginesie NSA zaznacza, że wobec braku udowodnienia przez skarżącego w spisie kosztów z dnia 16 kwietnia 2014 r. (k - 167) wysokości utraconego dochodu na skutek stawiennictwa w Sądzie, zgodnie z zasadą wyrażona w art. 6 p.p.s.a., Sąd powinien pouczyć skarżącego o skutkach prawnych zaniedbań związanych z niedopełnieniem obowiązku udowodnienia faktu utraty zarobku i umożliwić mu wykazanie tej okoliczności. (por. Postanowienie NSA z 13 lipca 2007 r. sygn. akt II GZ 30/07). Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.