I SA/Lu 67/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz, Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca),, NSA Anna Kwiatek, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 maja 2013 r. sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji części zajętego wynagrodzenia oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia P. W., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji części zajętego wynagrodzenia. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie szeregu tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych, a także egzekucję kosztów egzekucyjnych. W ramach prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] maja 2011 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej skarżącego w P. P. spółka z o.o. w L., które doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] maja 2011 r., a skarżącemu w dniu [...] czerwca 2011 r. Dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że skarżący zatrudniany jest na umowy cywilnoprawne o charakterze ciągłym a uzyskiwane wynagrodzenie stanowi podstawowe źródło utrzymania skarżącego, dlatego też do powyższej wierzytelności zastosowanie znajdują przepisy kodeksu pracy o granicy potrąceń i że aktualnie zajęcie nie jest realizowane, gdyż otrzymywane wynagrodzenie nie przekracza kwoty wolnej od zajęcia. Pismem z dnia [...] września 2012 r. skarżący zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z prośbą o "powiększenie do kwoty 1.600 zł netto kwoty wolnej od potrąceń komorniczych." Skarżący wniosek uzasadniał trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Do wniosku dołączył orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności i argumentował, że uzyskiwane wynagrodzenie jest jego jedynym źródłem dochodu, a z uwagi na schorzenia kręgosłupa, wymaga ciągłej rehabilitacji oraz leczenia, co miesięcznie generuje wydatki w kwocie do 520 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego powyższe pismo zakwalifikował jako wniosek o zwolnienie z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego, w trybie art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. – dalej: "upea") Na wezwanie organu, w dniach [...] października 2012 r. skarżący uzupełnił wniosek o umowy zlecenia za okres lipiec - wrzesień 2012 r. (z których wynika, że skarżący uzyskiwał miesięczne wynagrodzenie brutto w kwocie [...] zł) oraz spis miesięcznych wydatków na kwotę 1. 050 zł. Postanowieniem z dnia [...](pierwotnie omyłkowo oznaczonym na dzień [...]. i sprostowanym postanowieniem z dnia [...]) organ egzekucyjny odmówił zwolnienia z egzekucji kwoty zajętego wynagrodzenia za pracę powyżej kwoty wolnej od zajęcia. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący nie wskazał żadnego innego środka egzekucyjnego, z którego możliwe by było przeprowadzenie skutecznej egzekucji, a zwolnienie z egzekucji części wynagrodzenia powyżej kwoty wolnej spowodowałoby rezygnację wierzyciela z dochodzenia swoich należności, które z uwagi na brak realizacji systematycznie wzrastają i na dzień wydania postanowienia wynosiły [...] zł. Ponadto zaznaczył, że obecnie skarżący otrzymując minimalne wynagrodzenie za pracę (tj. w kwocie wolnej od potrąceń) i nie osiąga dochodów, które mogłyby zostać skutecznie zwolnione z egzekucji. W zażaleniu, P. W. zarzucił, że organ egzekucyjny nie rozważył ważnego interesu zobowiązanego jakim jest stan jego zdrowia, który wymaga określonych nakładów i kosztów. Zarzucił, że kwotę wolną od zajęcia ustalono na podstawie koszyka codziennych zakupów dla ludzi zdrowych, nie wymagających stałych wydatków na poratowanie zdrowia. Zarzucił, że zaskarżone postanowienie wydane zostało po terminie do załatwienia sprawy, bo w dniu [...]. Dyrektor Izby Skarbowej, odwołując się do regulacji art. 13 § 1 upea uzasadniał, że w świetle powołanego przepisu zwolnienie z egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek, tj. zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Podkreślając, że instytucja zwolnienia z egzekucji ma charakter wyjątkowy, a podejmowane w tym przedmiocie rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, wyjaśnił, że elementem decydującym w sprawie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego jest stanowisko wierzyciela. Tylko bowiem uzyskanie zgody wierzyciela pozwala organowi egzekucyjnemu na pozytywne dla zobowiązanego załatwienie wniosku o zwolnienie z egzekucji. Argumentował, że w rozpatrywanej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym pozostaje ten sam podmiot - Naczelnik Urzędu Skarbowego - który, po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego, zaskarżonym postanowieniem nie wyraził zgody na zwolnienie z egzekucji zajętego wynagrodzenia za pracę powyżej kwoty wolnej od zajęcia. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że pojęcie "ważnego interesu zobowiązanego" jest pojęciem niedokreślonym i podlega ocenie w świetle okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu nie decyduje zatem subiektywne przekonanie zobowiązanego, a oceny tej należy dokonywać w oparciu o zobiektywizowane kryteria. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił zarzutu dowolności oceny "ważnego interesu zobowiązanego". Uzasadniał, że organ egzekucyjny nie kwestionował ani trudnej sytuacji finansowej ani zdrowotnej skarżącego. Uwzględnił, że miesięczny koszt lekarstw i rehabilitacji to kwota 650 zł oraz zauważył, że skarżący w związku z otrzymywaniem minimalnego wynagrodzenia za pracę stale korzysta z pomocy finansowej matki. Jednakże organ egzekucyjny wyjaśnił, iż skarżący nie wskazał we wniosku żadnego innego alternatywnego składnika majątkowego, z którego możliwe by było przeprowadzenie skutecznej egzekucji, a w takiej sytuacji zwolnienie z egzekucji wynagrodzenia za pracę powyżej kwoty wolnej spowodowałoby rezygnację wierzyciela z dochodzenia swoich należności. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że wynikająca z art. 6 upea zasada obowiązkowości prowadzenia egzekucji nie pozostawia wierzycielowi dowolności postępowania w przypadku uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, dlatego też odstępując od egzekucji poprzez zwolnienie z egzekucji części wynagrodzenia za pracę Naczelnik Urzędu Skarbowego w sposób oczywisty naruszałby prawo, tym bardziej, iż dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne było nieefektywne i w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych nie doszło do zaspokojenia wierzyciela. Wskazał, że zgodnie z zasadą art. 7 § 2 upea organ egzekucyjny zobligowany jest stosować środki egzekucyjne, które bezpośrednio prowadzą do wykonania obowiązku, a jeżeli jest to niezbędne dla osiągnięcia celu egzekucji to może on stosować kilka środków egzekucyjnych równocześnie. Dla porządku Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 września 2012 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1026) od dnia 1 stycznia 2013 r. wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę wzrośnie do kwoty 1.600 zł brutto, tym samym - stosownie do art. 871 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy - do wysokości tej zwiększona zostanie kwota wynagrodzenia wolna od zajęcia. W odniesieniu do zarzutu wydania zaskarżonego postanowienia po terminie wyjaśnił, że zaskarżone postanowienie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu [...] października 2012 r. i w tej w dacie weszło do obrotu prawnego (art. 110 w związku z art. 126 kodeksu postępowania administracyjnego). Wydając postanowienie organ I instancji nie naruszył przepisów regulujących terminy załatwiania sprawy, o jakich mowa w art. 35 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż sprawa została załatwiona w terminie miesiąca od daty wpływu wniosku, a błędnie wskazana data postanowienia została sprostowana. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie P. W. powielił zarzut wydania przez organ I instancji postanowienia po terminie, uzasadniając, że skoro jego wniosek wpłynął do organu I instancji w dniu [...] września 2012 r., a doręczenie postanowienia miało miejsce w dniu [...] października 2012 r., to postanowienie weszło do obrotu po upływie 30 dni od złożenia wniosku. Zarzucił również, że organy odnoszą się do kwoty brutto, w sytuacji, gdy skarżący wnosił o zwolnienie spod egzekucji kwoty do 1.600 zł netto. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Zgodnie z art. 13 § 1 upea organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Wykładnia tego przepisu nie budzi wątpliwości. Z literalnego jego brzmienia wynika, że zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić tylko w przypadku łącznego zaistnienia trzech wskazanych w nim przesłanek, a mianowicie: wniosku zobowiązanego; ważnego interesu zobowiązanego; zgody wierzyciela. Rację ma Dyrektor Izby Skarbowej, gdy argumentuje, że konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że z jednej strony wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucji do zastosowania zwolnienia, ale też nakłada na ten organ obowiązek szczególnie wnikliwego przeprowadzenia takiego postępowania. W przedmiotowej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot – Naczelnik Urzędu Skarbowego, który realizuje w niniejszym postępowaniu zarówno czynności wierzyciela jak i organu egzekucyjnego. Poza sporem pozostaje, że w przedmiotowej sprawie zobowiązany zgody wierzyciela na zwolnienie z egzekucji wynagrodzenia za pracę powyżej kwoty wolnej od zajęcia nie uzyskał, co znalazło wyraz w postanowieniu z [...]. Wskazać przy tym należy, że organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem w treści wydawanego postanowienia powinien, rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważyć równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Powinien uwzględniając swoje uprawnienia, zbadać w danym przypadku okoliczności dotyczące zobowiązanego i odnosząc się do nich rozważyć wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważając równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. W ocenie Sądu, Naczelnik Urzędu Skarbowego z tego obowiązku się wywiązał, co znalazło wyraz w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, w którym odniósł się do sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego i w kontekście wyrażanej w art. 6 upea zasady obowiązkowości prowadzenia egzekucji i konstytucyjnego obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych uzasadnił swoje stanowisko w sprawie. W tych okolicznościach, w kontekście tylko już wskazanych normatywnych przesłanek, od kumulatywnego ziszczenia się których uzależnione jest zwolnienie spod egzekucji, brak podstaw prawnych, aby kwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia. Brak zgody wierzyciela wyklucza bowiem możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Niezależnie jednak od powyższych okoliczności odnosząc się do trafnej oceny, organów egzekucyjnych co do braku w niniejszej sprawie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego w rozumieniu art. 13 § 1 upea, podzielić należy argumentację organów egzekucyjnych, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w oparciu o zobiektywizowane kryteria i z uwzględnieniem, że przepis art. 13 § 1 upea ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dlatego też zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. W kontekście powyższego podzielić należy stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 16 października 2009 r. II FSK 789/08, LEX nr 863802, że okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego nie można przeciwstawiać okoliczności związanych z interesem wierzyciela skoro ustawodawca interesy tego ostatniego zabezpieczył w ten sposób, iż od jego zgody w ogóle uzależnił możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji. Niemożność zaspokojenia wierzyciela nie może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. Bezspornym jest, że skarżący nie wskazał żadnego innego alternatywnego, a przede wszystkim skutecznego sposobu uregulowania przedmiotowych zaległości oraz, że z uwagi na wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia na dzień złożenia wniosku było ono wolne od potrąceń i zajęcie nie mogło być egzekwowane. Podzielić również należy stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie zachowania terminu załatwienia sprawy i wskazać, że zgodnie z art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – dalej: "kpa") mającym zastosowanie w oparciu o treść art. 18 upea, termin załatwiania sprawy to okres, w ciągu którego sprawa powinna być rozstrzygnięta w formie decyzji, czy postanowienia, a którego bieg w niniejszej sprawie rozpoczęła data doręczenia żądania organowi. Z akt sprawy wynika natomiast, że sprawa została załatwiona w terminie miesiąca, gdyż wniosek strony wpłynął do organu [...] września 2012 r., a postanowienie w sprawie organ wydał (rozstrzygnął sprawę) [...]. Terminów załatwienia sprawy nie należy natomiast utożsamiać z terminem związania organu swoim rozstrzygnięciem, co w świetle regulacji art. 110 kpa ma miejsce od dnia doręczenia rozstrzygnięcia (w przedmiotowej sprawie od dnia [...] października 2012 r.) i co oznacza, że od tego dnia organ nie może formułować w tożsamym stanie faktycznym i prawnym odmiennych poglądów niż uprzednio przez niego przyjęte. Bez znaczenia również dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia, w świetle przytoczonej powyżej argumentacji pozostaje zarzut skargi, że skarżący wnioskował o zwolnienie z egzekucji kwoty netto a nie brutto. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.