II OZ 1402/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Teresa Kobylecka, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia z 24 października 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 260/13 w przedmiocie oddalenia wniosku M. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 grudnia 2012 r. znak ... w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 260/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 grudnia 2012 r. (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki. W dniu 13 czerwca 2016 r. M. N., zw. dalej skarżącą, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w związku ze zwiększeniem wydatków rodziny związanych ze zbliżającym się sezonem wakacyjnym i potrzebą zagwarantowania dzieciom odpowiedniego wypoczynku. Powyższe wiąże się z koniecznością zakupu nowej odzieży letniej i niezbędnej "wyprawki wakacyjnej". Na wezwanie Sądu skierowane do skarżącej w dniu 21 czerwca 2016 r. złożony został wypełniony formularz PPF. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i pełnoletnia córką (22 lata). Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za pracę pobierane w stosunku miesięcznym przez skarżącą w wysokości 2000 zł oraz jej małżonka w wysokości 1703 zł, natomiast córka studiuje i nie pracuje. M. N. zadeklarowała również, że posiada budynek mieszkalny o pow. 198 m2, gospodarstwo rolne o pow. o pow. 1,35 ha w tym 0,25 ha lasu) dwa budynki gospodarcze 1 ciągnik i maszyny rolnicze. Skarżąca podała, że znaczna część kosztów jest związana z utrzymaniem córki, w tym opłatami za jej studia oraz wydatkami na bieżące leczenie i rehabilitację. Natomiast z uwagi na okres letni zaistniała konieczność zakupu odzieży letniej tzw. "wyprawki dla dwojga dzieci", co generuje wedle skarżącej dodatkowe koszty. Postanowieniem z dnia 27 września 2016 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sadowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, podkreślając, że poniesienie kosztów sądowych i to w tak znacznej wysokości nie może być warunkiem do skorzystano przez nią z przysługującego jej prawa do Sądu. Wskazała również, że uzależnienie rozpoznania skargi od wpłaty kwoty 500 zł uchybia, w jej ocenie, konstytucyjnemu prawu zagwarantowanemu w art. 45 Konstytucji RP. Rozpoznając przedmiotową sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 260/13 wskazał, że przedmiotowy wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jako kolejny złożony w niniejszej sprawie, należy rozpoznać zgodnie z treścią art. 165 p.p.s.a. Sąd argumentował, że M. N., wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy winna wykazać, że okoliczności jakie stały się podstawą poprzedniego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tymczasem skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do wcześniejszych ustaleń Sądu, ponownie w sposób wybiórczy i nierzetelny charakteryzując swoją sytuację materialną. Jako argument sugerujący pogorszenie sytuacji majątkowej podała konieczność zagwarantowania dzieciom odpowiedniego wypoczynku w ramach wyjazdów wakacyjnych. Wskazać jednak należy, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, nie wpisała syna N. N. (ur. 11.01.1990 r.), jako osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Co więcej, nie wskazała czym zajmuje się jej dorosły już syn i z czego się utrzymuje. Sąd uznał, że niezrozumiała jest więc argumentacja skarżącej, jakoby jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu z uwagi na konieczność zakupu dzieciom "niezbędnej wyprawki wakacyjnej". W ocenie Sądu I instancji, złożone oświadczenie w zakresie posiadanego majątku co do zasady stanowi powtórzenie informacji zawartych we wcześniejszym wniosku. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, nie było konieczne prowadzenie dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej, której postępowanie w niniejszej sprawie rodzi wątpliwości, czy celem podejmowanych przez nią czynności procesowych, polegających na nieustannym składaniu wniosków i zażaleń, mimo jednoznacznej treści wydanych w sprawie orzeczeń, jest nadal kontrola zaskarżonej decyzji. Sąd zaznaczył, że zgodnie z przyjętym w judykaturze poglądem kolejne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w siedmiodniowym terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, LEX nr 663300). Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 165 p.p.s.a. oddalił wniosek M. N. o zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu M. N. wniosła o zmianę przedmiotowego rozstrzygnięcia poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono, że Sąd nie dokonał wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Ponadto podniesiono, że prawo do sądu nie może być warunkowane wniesieniem tak znacznej opłaty (500 zł). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Otrzymując powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd traktuje go jako kolejny wniosek w sprawie, który podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 p.p.s.a. W myśl ww. przepisu prawomocne postanowienie sądu pierwszej instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne, by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniane w kontekście przesłanek, które legły u podstaw wcześniej wydanego postanowienia, którego zmiany domaga się strona. Oznacza to, że zadanie sądu sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w niniejszej sprawie zapadło już kilka prawomocnych orzeczeń dotyczących przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcia te mają moc wiążącą, między innymi wobec sądu, które je wydał. Tak więc dopiero wydanie i uprawomocnienie się postanowienia o odmiennym rozstrzygnięciu w przedmiocie przyznania prawa pomocy spowodowałoby utratę mocy pierwszego postanowienia. Sąd pierwszej instancji uznał jednak, że analiza znajdujących się w aktach sprawy danych nie pozwala stwierdzić, że sytuacja majątkowa strony skarżącej uległa zmianie. Skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności, ponad te, które były przedmiotem rozważań w zakończonym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zażalenie nie zawiera argumentacji, która mogłaby podważyć stanowisko Sądu I instancji. Argumenty zawarte w zażaleniu wynikają z dokonanej przez skarżącą odmiennej oceny sytuacji majątkowej skarżącej i przekonania o zasadności zażalenia, nie wskazują jednak na zmiany w okolicznościach faktycznych lub prawnych pozwalające na odmienną od wcześniej wydanej ocenę sytuacji majątkowej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających zmianę wcześniejszego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że podnoszone przez skarżącą okoliczności były już rozważane, co bez wskazania zmian w sytuacji finansowej skarżącej nie może stanowić podstawy do zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zawartej w zażaleniu argumentacji skarżącej dotyczącej naruszenia art. 45 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem zaprezentowanym również w skierowanym do skarżącej postanowieniu NSA z dnia 13 maja 2016r., sygn. akt II OZ 467/16, że w niniejszej sprawie nie można mówić o naruszeniu prawa do sądu, gdyż odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza ze swojej istoty ograniczenia skarżącej prawa do sądu. Prawo pomocy jest bowiem szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom niebędącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Instytucja prawa pomocy stanowi jednak wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wskazać też należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Natomiast, jeżeli dostęp jednostki do sądu może być ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy też w sposób faktyczny, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, jeśli ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, a więc jeśli zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki będą zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt I OZ 169/16). Mając powyższe na uwadze należy uznać, że brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.