II FZ 715/13

Dnia 10 października 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 lipca 2013 roku sygn. akt I SA/Go 218/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "G." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 1 marca 2013 roku nr [...] w przedmiocie: nadpłaty w podatku od gier za poszczególne miesiące od stycznia 2010 do czerwca 2011 roku oraz za sierpień i wrzesień 2012 roku postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 4 lipca 2013 r., w sprawie sygn. akt I SA/Go 218/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił G. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wyjaśnił, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 21.406 zł. spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wskazując, że z powodu zmian przepisów dotyczących gier na automatach o niskich wygranych obroty spółki spadły, a dodatkowo spółka opłaca podatki wedle wyższej stawki niż obowiązująca przed wejściem w życie ustawy o grach hazardowych. Spółka eksploatuje obecnie 200 automatów do gry, co stanowi 7 % stanu funkcjonujących pod rządami prawa do 31.12.2009 r., w konsekwencji czego brak jest środków na bieżącą działalność. Podniosła, że łączna wysokość wydatków, do poniesienia których jest zobowiązana znacząco przekracza ilości środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe z kolei to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w kraju, ani za granicą. Wedle oświadczenia o majątku i dochodach spółki, jej kapitał zakładowy wynosi 2.500.000 zł. Spółka posiada środki trwałe o łącznej wartości 4.657.599 zł, a jej strata bilansowa za 2012 rok wyniosła (-) 888.485 zł. Spółka nie posiada pieniędzy na rachunkach bankowych, a oba posiadane przez nią rachunki są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym. Zgodnie z dodatkowym oświadczeniem przychody spółki za ostatnie trzy miesiące wyniosły 30.229.546 zł, a koszty uzyskania przychodów 30.229.417 zł. Jednocześnie spółka przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika, że rachunki te są zablokowane do kwot przekraczających 8.000.000 zł (na 30 kwietnia 2013 r.). W piśmie z dnia 7 maja 2013 r. strona skarżąca podała, że oprócz wpisu w niniejsze sprawie, otrzymała 13 wezwań do uiszczenia wpisu z WSA w Olsztynie łącznie na kwotę 13.675 zł. Brak zwolnienia w takiej sytuacji, będzie w jej ocenie skutkował zamknięciem drogi sądowej z uwagi na nadmierne koszty skumulowane w krótkim okresie czasu. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2013 . referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy wskazując, iż wpis od skargi oraz suma wpisów w innych sprawach prowadzonych przed sądem, stanowią sumę wielokrotnie niższą od kwoty miesięcznych przychodów i wydatków spółki, które za ostatnie trzy miesiące wyniosły ponad 30.000.000 zł. Pomimo zaś zablokowania rachunków bankowych spółka nadal finansuje milionowe wydatki kontynuując działalność gospodarczą. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Rozpoznając przedmiotowy sprzeciw, zaskarżonym obecnie postanowieniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania co uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA podkreślił, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu. Pomimo sygnalizowanych przez skarżącą problemów finansowych spółka nadal funkcjonuje i prowadzi szeroką działalność gospodarczą, z której uzyskuje znaczące przychody przekraczające kwotę 30.000.000 zł. za ostatnie trzy miesiące. Ponosi także koszty uzyskania przychodu w kwocie przekraczającej 30.000.000 zł. W ocenie WSA skoro spółka ponosi wielomilionowe koszty, to nie sposób przyjąć, że wskazane przez nią przychody są jedynie przychodami księgowymi. W tym kontekście należy również zwrócić uwagę, że choć spółka wykazuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania. Nie sposób również nie dostrzec, że skarżąca posiada majątek trwały, który wycenia na kwotę 4 657 599 zł. Mając na uwadze szeroki zakres działalności jaki skarżąca prowadzi, z pewnością w skład tego majątku nie wchodzą jedynie automaty gier. Ponadto, posiadanie majątku trwałego w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, skoro może on przynieść potencjalne korzyści. Sąd I instancji podkreślił także, że sam fakt zabezpieczenia na rachunkach bankowych spółki nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 7522 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy lub właściciela gospodarstwa rolnego sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości na rachunku nie oznacza niemożności korzystania z niego. Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczania kwoty 21.406 zł tytułem wpisu od skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że sąd winien był ocenić jej realne możliwości finansowe. Wskazała, iż podana we wniosku o prawo pomocy kwota przychodów stanowi jedynie wartość ksiegową odpowiadającą sumie wszystkich wpłat do automatów na terenie całego kraju, kwocie tej należy przeciwstawić również księgową wartość wypłat z owych automatów tj. kwotę 24.070.171 zł. Nadto spółka płaci 1.969.361 zł podatku od gier, ponosi także wysokie koszty związane z eksploatacją urządzeń do gier. Obecnie spółka nie jest w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych ze względu na istniejące zabezpieczenie rachunków bankowych. Nadto wskazała, że prowadzi analogiczne sprawy na terenie całego kraju, a suma należnych w związku z nimi wpisów przekracza 100.000 zł. . Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy następuje wyłącznie na wniosek zainteresowanego (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Zestawienie tych dwu przepisów oznacza, że to wnioskodawca ma obowiązek udowodnić (wykazać) brak dostatecznych środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., a instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, w przypadku osób prawnych, które nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim. W świetle 30.000.000 przychodów, jakie uzyskała spółka za okres 3 miesięcy br., a także z uwzględnieniem wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skarżąca w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody oraz ponoszone także jej wysokie koszty. W tym miejscu należy podkreślić, że na przeszkodzie w prowadzeniu działalności gospodarczej na tak wielką skalę przez skarżącą spółkę nie stoi blokada jej dwóch rachunków bankowych związana z dokonanym na nich zabezpieczeniem. Skoro tak to trafnie sąd I instancji przyjął, że nie powinna ona stanowić także ograniczenia przy możliwości przeznaczenia części środków którymi dysponuje skarżąca na opłatę wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Prawidłowa jest również ocena WSA, że wykazanie starty za ubiegły rok podatkowy nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. W niniejszej sprawie poza powoływaniem się na stratę skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej, a jej twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej są gołosłowne. Trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że spółka, która na przestrzeni trzech miesięcy uzyskała przychody w wysokości 30.000.000. zł, nie jest w stanie z takiej kwoty wygospodarować około 100.000 zł (wysokość wpisów we wszystkich sprawach w zawisłych przed sądami administracyjnymi na terenie kraju, wg oświadczenia skarżącej), tj. wartości stanowiącej zaledwie 0,33% tej kwoty - na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. W tej sytuacji prawidłowo sąd I instancji przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji