I FZ 119/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 września 2013 r. sygn. akt I SA/Op 446/12 odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 10 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 września 2013 r., sygn. akt I SA/Op 446/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił B.W. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2010 r. Sąd pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu opisanego wyżej postanowienia, że Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2013 r. zobowiązał skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 23 listopada 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, poprzez opłacenie tego wpisu w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia 24 czerwca 2013 r. skarżąca, z uwagi na trudną sytuację materialną, zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu o rozłożenie na raty kwoty wpisu, ewentualnie - w przypadku odmowy - wniosła o wyznaczenie nowego terminu wpłaty. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę B. W. Powołując się na przepis art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") Sąd wskazał, że skarżąca w wymaganym siedmiodniowym terminie, który upłynął z dniem 25 czerwca 2013 r. wpisu nie uiściła, natomiast uiszczenie przez nią wpisu od skargi po upływie tego ustawowego terminu, a więc dopiero w dniu 8 lipca 2013 r., nie niweczy wynikającego z art. 220 § 3 ww. ustawy skutku w postaci odrzucenia skargi. Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Wskazała przy tym, iż nie posiada wiedzy prawniczej, nie jest jej znana procedura w postępowaniach sądowoadministracyjnych, a od początku postępowania utrudnia jej się uzyskanie pomocy fachowego pełnomocnika. Podała, iż w chwili otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu nie posiadała odpowiednich środków finansowych, w związku z czym zwróciła się do Sądu o rozłożenie go na raty, ewentualnie - w przypadku odmowy - wniosła o wyznaczenie nowego terminu wpłaty. Przyczyną natomiast uchybienia terminu do uiszczenia wpisu, jak wskazała skarżąca, było przekonanie, iż złożony przez nią wniosek o rozłożenie wpisu na raty spowoduje wstrzymanie biegu tego terminu do czasu rozpoznania jej wniosku. Przekonanie to, zdaniem skarżącej, było uzasadnione tym, że taki tryb obowiązuje w sądach cywilnych, gdzie opłaty wpłaca się dopiero po decyzji przewodniczącego, rozstrzygającej w sprawie wniosku w przedmiocie rozłożenia wpisu na raty. Dlatego też po otrzymaniu informacji o braku możliwości spełnienia jej żądania, zarówno w zakresie rozłożenia na raty wpłaty wpisu od skargi, jak i wyznaczenia nowego terminu do uiszczenia wpisu, skarżąca natychmiast uiściła wymagane kwoty, zapożyczając się w tym celu u innych osób. Skarżąca zarzuciła przy tym, iż na pouczeniu nie zawarto informacji o tym, że złożenie wniosku o rozłożenie wpisu na raty nie wstrzymuje biegu terminu dokonania opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że powołane przez skarżącą argumenty, iż pozostawała w mylnym przekonaniu, że złożony przez nią wniosek o rozłożenie wpisu na raty spowodują zawieszenie biegu terminu do uiszczenia wpisu, nie mogły wywrzeć oczekiwanego skutku. Sąd stwierdził przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że nieznajomość przepisów prawa nie stanowi przesłanki uzasadniającej brak winy w dochowaniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010r. I OZ 865/10 dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, analiza akt sądowych sprawy prowadzi do wniosku, iż skarżąca była prawidłowo i w sposób jasny informowana o czynnościach, do jakich wykonania została zobowiązana w związku ze złożoną przez nią skargą. W wezwaniu do uiszczenia wpisu zawarto pouczenie o wysokości, trybie i terminie uiszczenia wpisu, a nadto wskazano skutki niedopełnienia tego obowiązku w postaci odrzucenia skargi. W ocenie Sądu zarządzenia wzywające skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi nie były skomplikowane i powinny być w pełni zrozumiałe, również bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Pouczenie zawarte w wezwaniu, wbrew zarzutom skarżącej, nie mogły natomiast – zdaniem Sądu – zawierać informacji o potencjalnych skutkach złożenia wniosku o rozłożenie wpisu na raty, gdyż procedura sądowoadministracyjna nie przewiduje możliwości odroczenia płatności lub rozłożenia na raty takich opłat. W opinii Sądu, skarżąca występując ze skargą do sądu administracyjnego winna liczyć się z odrębnością procedury i mając na względzie otrzymane wezwanie, zasięgnąć chociażby telefonicznej informacji co do skutków wniosku o rozłożenie na raty w sekretariacie Wydziału I lub w Wydziale Informacji Sądowej WSA w Opolu. Sąd nie podzielił również argumentów skarżącej, iż okoliczność, że działa ona bez profesjonalnego pełnomocnika, stanowi nadzwyczajną przeszkodę, która uniemożliwiła jej zachowanie zakreślonego przez Sąd terminu do wykonania wezwania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 lutego 2008 r., II OZ 149/08 osoba nie mająca wiedzy prawniczej i występująca bez profesjonalnego pełnomocnika ponosi odpowiedzialność w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej w przypadku, gdy w sposób prawidłowy została w tym zakresie pouczona przez sąd. Sąd zwrócił ponadto uwagę, że skarżąca ostatecznie zdołała uiścić kwotę należnego wpisu, pożyczając w tym celu środki od innych osób. Nie wskazała natomiast żadnych przeszkód, które uniemożliwiłyby jej uzyskanie tych pożyczek w takim czasie, by możliwe było dokonanie terminowej wpłaty kwoty wpisu. Zdaniem Sądu, skarżąca, w celu dochowania należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, winna była zadbać o to, by zgromadzić odpowiednią kwotę, zwłaszcza, że wiedzę o wysokości wpisu podjęła już w dniu 10 grudnia 2012 r., kiedy odebrała pierwsze wezwanie do uiszczenia wpisu. Co najmniej od tego czasu skarżąca winna była się liczyć z koniecznością uiszczenia wpisu, w razie gdyby wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie odniósł skutku. W złożonym zażaleniu skarżąca wniosła m.in. o uchylenie powyższego postanowienia i przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu zażalenia, podobnie jak we wniosku o przywrócenie terminu, wskazała, że nie posiada wiedzy prawniczej i nie jest jej znana procedura sądowoadministracyjna, a od początku postępowania utrudnia jej się uzyskanie pomocy fachowego pełnomocnika w celu wypełnienia wniosków. Podała, iż w chwili otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu nie posiadała odpowiednich środków finansowych, w związku z czym zwróciła się o rozłożenie na raty kwoty wpisu, ewentualnie w przypadku odmowy wniosła o wyznaczenie nowego terminu wpłaty. Przyczyną natomiast uchybienia terminu do uiszczenia wpisu, jak wskazała skarżąca, było przekonanie, że złożony przez nią wniosek o rozłożenie wpisu na raty spowoduje wstrzymanie biegu tego terminu do czasu rozpoznania jej wniosku. Ponadto zwróciła uwagę, że w chwili wezwania do uiszczenia wpisu nie dysponowała środkami finansowymi, które pozwoliłyby wypełnić zalecenie sądu. Wyjaśniła również, że bezskutecznie próbowała uzyskać niezbędne informacje drogą telefoniczną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze treść złożonego zażalenia, należy na wstępie zaznaczyć, że przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. W toku niniejszego postępowania Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje sprawy ponownie merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia, w tym przypadku postanowienia z dnia 23 sierpnia 2013 r. nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym jest zatem ocena legalności zaskarżonego postanowienia. Wobec powyższego zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zatem ustalenie, czy przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku strony o przywrócenie terminu była prawidłowa. Dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia w tym zakresie istotne są przepisy art. 86 § 1 i nast. P.p.s.a., które regulują instytucję przywrócenia terminu. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. We wniosku strona powinna uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za zasadną należało uznać argumentację Sądu pierwszej instancji zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Słusznie Sąd ten wyjaśnił, że nieznajomość przepisów prawa nie stanowi przesłanki uzasadniającej brak winy w dochowaniu terminu, zwłaszcza w sytuacji, kiedy skarżąca była prawidłowo i w sposób jasny informowana o czynnościach, do jakich wykonania została zobowiązana w związku ze złożoną przez nią skargą (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08; czy wyrok NSA z dnia 6 listopada 1998 r. sygn. akt I SA/Łd 153/97; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dotyczy to zarówno wezwania do uiszczenia wpisu, jak i procedury związanej z przyznaniem stronie prawa pomocy. Nie można zatem w tym zakresie przyjąć, że strona nie została pouczona przez Sąd w stopniu, który pozwalałby jej odnaleźć się we wszczętym przez nią postępowaniu sądowoadministracyjnym. W szczególności w zarządzeniu o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi jednoznacznie wskazano, że kwotę tego wpisu należy uiścić w kasie Sądu lub na rachunek bankowy Sądu "w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi". Nieuzasadnione były przy tym oczekiwania strony co do następstw prawnych złożonego przez nią wniosku o rozłożenia wpisu sądowego od skargi na raty, czy odroczenia jego płatności, skoro przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują takiej możliwości, a zarazem strona nie została błędnie poinformowana przez Sąd pierwszej instancji o takich właśnie skutkach podjęcia tejże czynności. Za przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie można także uznać powoływanej przez skarżącą w zażaleniu okoliczności, iż nie dysponowała ona stosowną kwotą w terminie zakreślonym w zarządzeniu o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. W tym kontekście należy wskazać, że okoliczność ta wynikała z nienależytej staranności skarżącej w prowadzeniu jej spraw. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 maja 2013 r. oddalił zażalenie skarżącej na ww. rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji (postanowienie to zostało skarżącej skutecznie doręczone). W tej sytuacji trzeba stwierdzić, że wobec takich rozstrzygnięć w zakresie prawa pomocy skarżąca powinna była liczyć się z tym, że będzie obowiązana uiścić koszty zainicjowanego przez nią postępowania sądowego i tym samym zadbać o to, aby takie środki zgromadzić. Mając na uwadze powyższe okoliczności nie można było zatem uznać, że zaskarżone postanowienie narusza prawo. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.