II GSK 2272/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 sierpnia 2013 r. sygn. akt VI SAB/Wa 143/13 w sprawie ze skargi Z.S. na przewlekłe prowadzenie przez Urząd Patentowy RP postępowania w sprawie rejestracji wynalazku postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę Z.S.i na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Urząd patentowy RP w sprawie rejestracji wynalazku. Sąd orzekając przyjął następujący stan faktyczny i prawny: W dniu 3 stycznia 2005 r. Z.S. wniósł do Urzędu Patentowego RP podanie o udzielenie patentu na wynalazek "B." w trzech wersjach: bloku hydrauliczno-nożycowego, bloku hydrauliczno-linowego krążkowego oraz bloku hydrauliczno-linowego suwakowego. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Urząd Patentowy RP umorzył postępowanie w sprawie zgłoszenia rzeczonego wynalazku w części dotyczącej "blok transportowy nożycowy", uznając że postępowanie we wskazanym zakresie stało się bezprzedmiotowe, ze względu na złożenie przez zgłaszającego nowej wersji dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2012 r. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 2 maja 2012 r., z dnia 3 maja 2012 r. oraz z dnia 5 maja 2012 r. Z.S. zaskarżył przewlekle prowadzenie przez Urząd Patentowy postępowań odpowiednio w rozpatrzeniu wniosku o udzielenie patentu na wynalazek "b." ujęty w zgłoszeniu z dnia 3 stycznia 2005 r., wniosku o udzielenie patentu na wynalazek "b." ujęty w zgłoszeniu z dnia 3 stycznia 2005 r. oraz wniosku o udzielenie patentu na wynalazek "b." ujęty w zgłoszeniu z dnia 3 stycznia 2005 r. Wniósł ponadto między innymi o unieważnienie decyzji z dnia 11 września 2012 r. oraz unieważnienie decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] września 2012 r. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2013 r. WSA odrzucił skargę w uzasadnieniu wskazując, że z analizy akt sprawy zainicjowanej wnioskiem z dnia 3 stycznia 2005 r. o udzielenie patentu, zarejestrowanego pod numerem [...] pt. "B." wynika, że skargi na przewlekłe prowadzenie przez Urząd Patentowy postępowań o udzielenie patentów na wymienione w poszczególnych skargach wynalazki dotyczą w istocie jednego postępowania zainicjowanego wymienionym wyżej wnioskiem o udzielenie patentu. Dlatego też należało je potraktować jako jedną skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie zgłoszenia wynalazku pt. "b.". Następnie WSA w odniesieniu do oceny dopuszczalności wniesienia skargi w wskazał, że zgodnie z treścią art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako p.p.s.a.) – skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia, w myśl art. 52 § 2 p.p.s.a. należało zdaniem Sądu rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Natomiast w odniesieniu do skarg na przewlekłe prowadzenie postępowania – skarżący obowiązany jest przed wniesieniem skargi wyczerpać środek prawny przewidziany w art. 37 k.p.a. (wezwanie do usunięcia naruszenia prawa). Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508), UP w sprawach z zakresu własności przemysłowej jest centralnym organem administracji rządowej, dlatego zastosowanie w sprawie znalazł wymóg z art. 37 § 1 k.p.a., który dotyczy wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego na przewlekłe prowadzenie postępowania. Tymczasem skarżący nie dochował warunku określonego w art. 37 § 1 k.p.a. polegającego na wezwaniu Urzędu Patentowego do usunięcia naruszenia prawa przez co skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za niedopuszczalną. A stosownie do treści przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a sąd odrzuca skargę jeżeli jej wniesienie jest niedopuszczalne. Z.S. zaskarżył powyższe postanowienie skargą kasacyjną wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił nieważność postępowania wskazując art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w sytuacji naruszenia przez WSA przepisów postępowania opisanego w dalszej części petitum skargi kasacyjnej, gdyż rozpoznanie zawartych w skargach wniosków odbyło się na posiedzeniu niejawnym, mimo iż przedmiot skarg był skomplikowany pod względem prawnym i faktycznym. Skarżący podnosi, iż zasada określona przepisem art. 10 p.p.s.a. o jawności postępowania doznała uszczerbku, gdyż przepis szczególny art. 58 § 3 p.p.s.a. nie nakazuje sądowi pierwszej instancji odrzucenia skargi wyłącznie na posiedzeniu niejawnym, zwłaszcza że z treści przepisu art. 90 § 2 p.p.s.a. wynika, iż WSA mógł skierować rozpatrzenie skargi na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę z udziałem Skarżącego. Skarżący w trzech skargach przedstawił zarzuty nie tylko co do przewlekłości postępowania administracyjnego przez organ, ale także wnosił o cyt.: "unieważnienie" skarżonej decyzji. Skarżący nie uczestniczył w postępowaniu przed WSA, które zostało ograniczone do posiedzenia niejawnego WSA, zatem nie miał możliwości przedstawienia swoich wyjaśnień w sprawie i swojego stanowiska, w szczególności co do stwierdzenia WSA o braku wypełnienia przez skarżącego warunku wynikającego z przepisu art. 37 § 1 k.p.a. Ponadto Sądowi I instancji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, polegające na: 1. Niezastosowaniu się WSA w uzasadnieniu postanowienia do przepisu art. 141 § 4, p.p.s.a., stosowanego odpowiednio do postanowień w związku z przepisem art. 166 p.p.s.a., poprzez brak odniesienia do wniosków skarżącego, zwłaszcza dotyczących jak wskazał: "unieważnienia" dwóch decyzji organu oraz licznych zarzutów do przebiegu postępowania administracyjnego oraz pominięcie przez WSA w uzasadnieniu postanowienia zwięzłego ale pełnego przedstawienia sprawy i dokonanie przez WSA tylko formalnej oceny pierwszego z kilku wniosków podniesionych przez skarżącego w skargach, przez co wskazane uchybienie miało istotny wpływ na rodzaj wydanego postanowienia w sprawie, ponieważ rozpoznanie powyższych wniosków, a także stanowiska skarżącego w zakresie stanu faktycznego w sprawie skutkowałoby uwzględnieniem skargi. 2. Niezastosowaniu się WSA w uzasadnieniu wyroku do przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a., stosowanego odpowiednio do postanowień w związku z przepisem art. 166 p.p.s.a., poprzez pominięcie znajdujących się w aktach sprawy skarg, kierowanych do Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej przez Skarżącego i odpowiedzi tego organu na zarzut przewlekłości przebiegu postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia patentu na wynalazek skarżącego oraz wskazanych przezeń w skargach istotnych uchybień organu w postępowaniu administracyjnym oraz pominięciu oceny stanu faktycznego w sprawie. Uzasadnienie postanowienia budzi uzasadnione podejrzenie, że kontrola legalności postępowania organu przez WSA nie jest w pełni zgodna z przepisami ustrojowymi, określonymi w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - "Prawo o ustroju sądów administracyjnych" (Dz. U. nr 153 poz. 1269, z późn. zm. dalej jako p.u.s.a.) i ograniczona jedynie do zarzutu przewlekłości postępowania administracyjnego organu, co spowodowało, że WSA nie przeprowadził pełnej kontroli działalności organu pod względem zgodności z prawem. Wskazane powyżej uchybienia WSA miały istotny wpływ na rodzaj wydanego postanowienia, ponieważ pełne rozpoznanie przez WSA wniosków i zarzutów skarżącego skutkowałoby przyjęciem ich do rozpoznania na rozprawie, zamiast odrzucenia na posiedzeniu niejawnym. 3. Naruszenie przez WSA przepisu art. 134 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., gdyż WSA, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany był do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa przez organ w postępowaniu administracyjnym. Z treści uzasadnienia skarżonego postanowienia powinno wynikać, że WSA przeanalizował wszystkie zarzuty i wnioski zamieszczone w skargach.Tymczasem sąd pierwszej instancji przede wszystkim nie rozpoznał istotnego wniosku Skarżącego o cyt: "4. Unieważnienie decyzji [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., utrzymującej w mocy decyzje z dn. 2012.09.[...]", który należy, zdaniem pełnomocnika Skarżącego, rozumieć jako wniosek o uchylenie tej decyzji oraz nierozpoznanie wniosku o "unieważnienie" wcześniejszej decyzji organu z dn. [...].09.2012 r. Rozpoznanie kilku wniosków sformułowanych w skargach przez skarżącego mogło się odbyć jedynie na jawnym posiedzeniu sądowym, stosownie do przepisu art. 90 § 1 i § 2 p.p.s.a. 4. Niezależnie od podniesionych wyżej zarzutów proceduralnych, powołując się na przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił ponadto wyrokowi WSA naruszenie prawa materialnego, w związku z przepisami postępowania, poprzez niedokonanie przez WSA, w ramach kontroli zgodności z prawem, stosownie do przepisu art. 1 §1 i § 2 p.u.s.a., oceny postępowania i stanu faktycznego, nieprawidłowo ustalonego przez organ i zastosowania przepisów prawa materialnego - art. 24 i 26, w związku z art. 49 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. nr 119, poz. 1117 z 2003 r., z późniejszymi zmianami), zwanej dalej w tekście: "u.p.w.p.", przy czym organ, poprzez błędne informowanie Skarżącego co do przepisów prawa, spowodował wydanie skarżonej decyzji poza granicami prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W pierwszej kolejności należy więc rozważyć zarzut podnoszonej w skardze kasacyjnej nieważności postępowania z przyczyn określonych w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., który skarżący łączy z odrzuceniem jego skargi na posiedzeniu niejawnym. Zdaniem autora skargi kasacyjnej przepis szczególny art. 58 § 3 p.p.s.a. nie nakazuje sądowi pierwszej instancji odrzucenia skargi wyłącznie na posiedzeniu niejawnym, zwłaszcza, że z treści przepisu art. 90 § 2 p.p.s.a. wynika, że WSA mógł skierować rozpatrzenie skargi na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę. Zarzut ten nie jest zasadny. Zgodnie z art. 58 § 3 p.p.s.a. odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym, stosownie zaś do treści art. 90 § 2 p.p.s.a. sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Zatem przewidziana w art. 90 § 2 możliwość wyznaczenia posiedzenia jawnego jest uprawnieniem sądu, a nie jego obowiązkiem. Nie można więc, zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego uznać , że Sąd pierwszej instancji korzystając z wyraźnie przewidzianej w przepisach procedury sądowoadministracyjnej możliwości rozpoznania sprawy w zakresie odrzucenia skargi na posiedzeniu niejawnym, dopuścił się nieważności postępowania. Sąd w ogóle nie naruszył prawa procesowego, które pozwalało mu tak postąpić, tym bardziej więc nie mógł go naruszyć w stopniu wskazującym na nieważność. Zasada jawności postępowania wyrażona w art. 10 p.p.s.a., zgodnie z treścią tego przepisu nie jest nieograniczona, a jawne rozpoznanie spraw znajduje ograniczenie - wówczas, gdy przepis szczególny stanowi inaczej. Takim przepisem jest właśnie zastosowany w sprawie art. 58 § 3 p.p.s.a. Skoro zarzut nieważności postępowania podnoszony przez autora skargi kasacyjnej nie był uzasadniony, a Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł innych przyczyn nieważności z urzędu należy przystąpić do rozpoznania pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Przesłanki, na których oparto skargę kasacyjną, zmierzają w istocie do podważenia zasadności odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., w sytuacji gdy zdaniem strony skarga nie dotyczyła jedynie przewlekłości postępowania, ale również zmierzała do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Urzędu Patentowego RP z [...] kwietnia 2013 r. o nr [...]. Skarga kasacyjna jest zasadna, zasadne są bowiem jej zarzuty wymienione w pkt 1 i 3 dotyczące naruszenia art. 141§ 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., wskazujące, że Sąd pierwszej instancji nie rozważył istotnego wniosku skargi dotyczącego "unieważnienia decyzji" z dnia [...] kwietnia 2013r., czyniąc jednocześnie niemożliwym poznanie przez sąd odwoławczy motywów stanowiska w tym zakresie. Zgodnie z treścią art. 46 § 1 p.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać m.in. oznaczenie rodzaju pisma (art. 46 § 1 pkt 2 ustawy) i osnowę wniosku lub oświadczenia (art. 46 § 1 pkt 3 ustawy). Oznaczenie rodzaju pisma polega na wskazaniu określenia zgodnego z treścią pisma i nazwą, jaką takiemu pismu nadają przepisy ustawy. Z kolei osnowa wniosku lub oświadczenia to merytoryczna treść, jaką wniosek lub oświadczenie zawiera. Winno z niej wynikać, jaki jest faktyczny zamiar wnoszącego pismo. W zasadzie oba omawiane elementy pisma strony powinny ze sobą korelować. Trudności interpretacyjne stwarza sytuacja, gdy treść pisma i wynikający z niej zamiar wnoszącego pismo nie są zgodne z oznaczeniem pisma. W takich sytuacjach priorytet należy przyznać treści pisma, bowiem z niej wynika intencja strony. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoich postanowieniach wyrażał stanowisko, że niewłaściwe oznaczenie rodzaju pisma nie może wywoływać dla strony ujemnych skutków, jeżeli z jego treści wynika, jaki jest jego rodzaj, a każde pismo, niezależnie od tego, jakie oznaczenie nada mu strona, winno być rozpoznane zgodnie z intencją strony zawartą w treści pisma. (por. postanowienia NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1022/12; z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 324/13; dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W myśl natomiast z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy oraz określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego. Wskazanie przedmiotu zaskarżenia należy wyłącznie do skarżącego. Określenie przedmiotu sprawy nie może opierać się na domniemaniu sądu lub organu, za pośrednictwem którego wniesiono skargę. Z.S. złożył w sprawie pismo zatytułowane "skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu administracyjnym bez nieuzasadnionej zwłoki". Równocześnie wniósł m.in. o "unieważnienie decyzji [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] września 2012 r." Zatem treść skargi nasuwała wyraźne wątpliwości co jest przedmiotem zaskarżenia i czy oprócz przewlekłości postępowania dotyczy jeszcze wymienionego aktu administracyjnego, gdyż wynikało z niej, że skarżący odwołuje się do decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. i polemizuje z jej argumentacją. Jeżeli treść skargi nasuwa wątpliwości co do tego, co jest jej przedmiotem, to zgodnie z art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd I instancji winien wezwać skarżącego do uzupełnienia lub poprawienia braków formalnych skargi poprzez jednoznaczne wskazanie przedmiotu zaskarżenia, pod rygorem jej odrzucenia. W zależności od udzielonej przez skarżącego odpowiedzi zastosowanie mógł znaleźć art. 57§ 3 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. pomimo istotnych wątpliwości odnośnie wskazanego przez skarżącego przedmiotu zaskarżenia ( na co wskazywała także treść zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 3 czerwca 2013r., w którym w pkt III 2 wskazuje się na potrzebę oceny przedmiotu zaskarżenia, w tym zasadności wyłączenia do oddzielnych postępowań dwóch skarg), nie wezwał strony do sprecyzowania skargi, tylko sam arbitralnie przyjął, iż przedmiotem zaskarżenia jest jedynie skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania i z racji niewyczerpania środków zaskarżenia skargę odrzucił. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w W. wydanie takiego rozstrzygnięcia bez wyczerpania ww. środków było przedwczesne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie był natomiast zasadny zarzut postawiony w pkt 2 skargi kasacyjnej. Należy bowiem zauważyć, że art. 133 § 1 może być podstawą skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdy sąd przyjął jakiś fakt na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a nie gdy przyjął coś na skutek niedokładnego przeczytania akt. Artykuł 133 wyznacza pewne granice, w ramach których może poruszać się sąd, przyjmując dany stan faktyczny. Naruszenie tego przepisu ma miejsce jedynie w razie wyjścia poza te granice, np. w razie oparcia się na artykule prasowym. Tak długo natomiast, jak długo sąd mieści się w tych granicach, ewentualne błędy w odczytaniu akt skutkować będą błędnym przedstawieniem stanu sprawy, czyli naruszeniem art. 141 § 4 (por. B. Gruszczyński – Komentarz do art. 174 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi opubl. Lex 2011r. jak również powołane tam wyroki NSA: z dnia 27 sierpnia 2010 r., II FSK 558/09, niepubl., oraz z dnia 24 czerwca 2009 r., II FSK 287/08, LEX nr 510901). Ocena tego zarzutu nie wpływa jednak na ocenę zasadności całej skargi kasacyjnej. Ponieważ przedmiotem skargi kasacyjnej było postanowienie o odrzuceniu skargi, bez odniesienia się do wszystkich żądań skarżącego – wobec braku prawidłowego zidentyfikowania zakresu zaskarżenia, rozpoznanie pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, które podważają prawidłowość decyzji z dnia 2 kwietnia 2013r., opisanych w pkt IV petitum skargi kasacyjnej, byłoby przedwczesne. W tej sytuacji zasadne było uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, celem przeanalizowania przez Sąd I instancji wniosków i treści skarg z dnia 2, 3 oraz 5 maja 2012 r., z uwzględnieniem wyżej wskazanych uwag, nie bez znaczenia będzie również stanowisko skarżącego wyrażone w niniejszej skardze kasacyjnej. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach postępowania kasacyjnego, bowiem zgodnie z uchwałą NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a takim jest właśnie postanowienie o odrzuceniu skargi. Koszty jakie wiązały się z wniesieniem środka odwoławczego były kosztami niezbędnymi dla celowego dochodzenia praw strony i jako takie będą podlegać rozliczeniu w orzeczeniu kończącym postępowanie.