II FSK 1304/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Pracy i Polityki Społecznej (obecnie: Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1511/13 w sprawie ze skargi P. "K." E. S., A. S. sp.j. z siedzibą w T. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty zapłaty zaległości, odmowy umorzenia odsetek oraz odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułem wpłat na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące 2007, 2008, 2009 i 2010 r. oddala skargę kasacyjną. Sygnatura akt II FSK 1304/14 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę Spółki jawnej P. K. E. S., A. S. z siedzibą w T. i uchylił decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej (obecnie: Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty, odmowy umorzenia odsetek oraz odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące roku 2007, 2008, 2009 i 2010. Stan sprawy Sąd przedstawił w sposób następujący: Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia 2 stycznia 2013 r. umorzył postępowanie w sprawie rozłożenia na raty zapłaty zaległości skarżącej Spółki z tytułu wpłat na PFRON za styczeń i grudzień 2007 r. oraz okres od stycznia do listopada 2008 r., w łącznej kwocie 16.915 zł – ze względu na wyegzekwowanie tych zaległości, a ponadto odmówił umorzenia odsetek za zwłokę za styczeń 2007 r. oraz za okres od kwietnia 2007 r. do listopada 2010 r., w łącznej kwocie 29.630,45 zł i rozłożenia na raty zapłaty zaległości za okres od kwietnia 2007 r. do września 2010 r. oraz za listopad 2010 r., w łącznej kwocie 44.371,22 zł. W odwołaniu skarżąca podniosła, że zaległości powstały na skutek błędu, bowiem nie miała świadomości istnienia takiego obowiązku, jest obciążona kredytami i ma problemy z płynnością finansową oraz odzyskaniem należności od kontrahentów. Konieczność jednorazowej spłaty zaległości i zajęcia komornicze jeszcze tę trudną sytuację pogłębiają. Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia 25 kwietnia 2015 r. decyzję Prezesa Zarządu PFRON utrzymał w mocy, wskazując, że na mocy art. 49 ust. 5c ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm., dalej: u.r.z.) rozłożenie zapłaty zaległości na raty opiera się na uznaniu administracyjnym, tak co do stwierdzenia zaistnienia przesłanek udzielenia ulgi w postaci ważnego interesu pracodawcy oraz interesu publicznego, jak i co do jej zastosowania. W roku 2011 skarżąca osiągnęła zysk w wysokości 1.325.051 zł, a na koniec III kwartału 2012 r. – w wysokości 1.261.294 zł; wskaźniki: bieżącej płynności finansowej i zadłużenia ogółem są nieco zaniżone, ale nie stanowią wystarczającej przesłanki do udzielenia wnioskowanych ulg. Sytuacja finansowa skarżącej nie wynika bowiem z zaistnienia nadzwyczajnych, niezależnych od niej okoliczności, podobnie, jak niewiedza o obowiązku uiszczania wpłat na rzecz PFRON. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 67a, art. 121, art. 122, art. 124, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: O.p.) oraz art. 49 ust. 5c u.r.z. przez zlekceważenie jej argumentów, dotyczących trudności związanych z ponoszeniem nakładów na rozwój przedsiębiorstwa w warunkach kryzysu ekonomicznego oraz nieświadomości obowiązku ponoszenia wpłat na rzecz PFRON, a także pominięcie, że nie korzystała z żadnej pomocy finansowej ze strony państwa, a odmowa rozłożenia zaległości na raty spowoduje oprócz zagrożenia stabilności finansowej, czasową lub stałą niemożność kontynuowania działalności charytatywnej. Uzasadniając uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu PFRON na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że narusza art. 208 § 1 O.p. umorzenie postępowania o rozłożenie zaległości na raty wskutek wyegzekwowania tej zaległości po wszczęciu wymienionego postępowania, bowiem wskutek tego nie staje się ono bezprzedmiotowe, jako że strona ubiegająca się o ulgę w spłacie tych zaległości ma interes w uzyskaniu korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Ponadto narusza art. 49 ust. 5c u.r.z. przyjęcie, że uznanie administracyjne obejmuje stwierdzenie istnienia przesłanek, warunkujących udzielenie ulgi, podczas gdy uznanie to obejmuje ewentualne udzielenie ulgi w sytuacji, gdy przesłanki te występują. W pozostałym zakresie zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie sprawy w trybie art. 188 P.p.s.a. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 49 ust. 5c u.r.z. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że w zaskarżonym wyroku wadliwie utożsamiono instytucję umorzenia zaległości i rozłożenia zaległości na raty, a w decyzji wyraźnie wskazano, że przesłanki do umorzenia zaległości nie zachodzą. Skarżąca Spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną ani nie zajęła stanowiska w innej formie procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim należy zauważyć, że podstawę prawną zaskarżonego wyroku stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku ze stwierdzeniem naruszenia art. 208 § 1 O.p. i art. 49 ust. 5c u.r.z. O ile ten ostatni przepis przytoczono jako podstawę kasacyjną, nie uczyniono tego jednak w odniesieniu do dwóch pozostałych przepisów, co istotnie ogranicza zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, który na mocy art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Jakkolwiek wnoszący skargę kasacyjną trafnie zauważa, że na gruncie przepisów u.r.z. nie można utożsamiać rozłożenia zaległości na raty oraz jej umorzenia, z konstatacji tej wyprowadza jednak nieuprawnione wnioski co do bezprzedmiotowości postępowania w przypadku wyegzekwowania zaległości przed rozstrzygnięciem wniosku pracodawcy o udzielenie ulgi. Zgodzić się bowiem należy z wnoszącym skargę kasacyjną, że na gruncie u.r.z. inne są przesłanki zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości (gdyż na mocy art. 49 ust. 5a u.r.z. stanowi je całkowita nieściągalność), a inne – odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zaległości na raty (gdyż na mocy art. 49 ust. 5c u.r.z. stanowi je ważny interes pracodawcy lub interes publiczny). Niemniej zgodzić się także należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że o wystąpieniu przesłanki bezprzedmiotowości postępowania można mówić wtedy, gdy zaistnieje brak określonego elementu stosunku materialnoprawnego, powodujący, że sprawy nie można załatwić co do jej istoty. Chociaż wskutek wyegzekwowania zaległości przedmiot postępowania o rozłożenie zaległości na raty formalnie przestał istnieć, istnieje on jednak nadal w sensie materialnym, ponieważ pracodawca ma interes w uzyskaniu rozstrzygnięcia ze względu na możliwość określenia odsetek na niższym poziomie. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, zapoczątkowanym wyrokami Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r. (III ARN 50/99) i z dnia 6 lutego 2002 r. (III RN 198/00), a następnie kontynuowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 października 2006 r. (I FSK 1/06); zagadnienie było wszakże dyskusyjne, czego wyrazem są wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 stycznia 2009 r. (II FSK 1413/07) oraz z dnia 21 lipca 2009 r. (II FSK 445/08), czy wypowiedzi piśmiennicze (R. Mastalski, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2016, s.403, A. Nita, Umorzenie zaległości podatkowej, "Glosa" 2003 Nr 2, s. 38). Opowiadając się za poglądem, że wyegzekwowanie zaległości po złożeniu wniosku o ulgę w spłacie zobowiązania nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w sprawie przyznania tej ulgi, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną zauważa, że nie zawsze ubieganie się o ulgę wynika z niemożności wywiązania się z zobowiązania, choćby częściowo. Zwłaszcza dotyczy to ulgi w postaci rozłożenia płatności zaległości na raty, gdzie złożenie wymienionego wniosku wręcz implikuje możliwość wywiązania się zobowiązanego z obowiązku, tyle, że na innych warunkach i w innym terminie, niż wynika to z przepisów prawa. Jeżeli wyegzekwowanie zaległości po złożeniu wniosku o przyznanie ulgi w zapłacie zobowiązań niweczyłoby takie postępowanie, groziłoby to, że ta instytucja prawna będzie mieć charakter fikcyjny, bowiem – szczególnie w przypadku wniosku o rozłożenie zaległości na raty – wierzyciel publicznoprawny przez wszczęcie egzekucji zawsze mógłby doprowadzić do bezprzedmiotowości wszczętego tym wnioskiem postępowania. Tymczasem interes prawny zobowiązanego w rozpatrzeniu złożonego przez niego wniosku jest oczywisty, co oznacza, że występuje także przesłanka materialnoprawną, determinująca rozpatrzenie tego wniosku. Nie budzi także wątpliwości zasadność drugiej z wymienionych w zaskarżonym wyroku przyczyn uchylenia decyzji. Oczywiście niezasadny jest bowiem wyrażony w tej decyzji pogląd, że ustalenie, czy w sprawie występuje przesłanka zastosowania ulgi w postaci ważnego interesu pracodawcy, dokonywane jest w ramach uznania administracyjnego. Rację ma natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny, twierdząc, że ustalenie istnienia obydwu wskazanych w art. 49 ust. 5c u.r.z. przesłanek, warunkujących możliwość udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań przez odroczenie terminu płatności lub rozłożenie płatności na raty,, to jest przesłanki ważnego interesu pracodawcy oraz przesłanki interesu publicznego, należy do sfery ustaleń faktycznych, które winny być poczynione w trybie i na zasadach określonych w O.p. Dopiero ustalenie istnienia jednej lub obydwu tych przesłanek, otwiera przed organem administracji możliwość rozstrzygania w warunkach uznania administracyjnego, którego istotą jest, że nawet zaistnienie tych przesłanek nie obliguje go do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Przeprowadzone rozważania pozwalają na wyprowadzenie konkluzji, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 49 ust. 5c u.r.z. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie okazał się uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepis ten zinterpretował bowiem prawidłowo i prawidłowo go zastosował do stanu faktycznego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia administracyjnego. Prowadzi to do oddalenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono wobec braku stosownego wniosku od skarżącej Spółki.