II SA/Bk 392/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 września 2013 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego B. B. kwotę 441 (czterysta czterdzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na tle następujących okoliczności faktycznych. W dniu [...] stycznia 2013r. PHU "M." spółka cywilna B. B., M. S. zwróciła się do Wójta Gminy w K. o refundację za wyszkolenie młodocianego pracownika – D. T. Wskazano, że w okresie od 15 listopada 2010r. do 14 listopada 2012r. pracownik ten odbywa naukę zawodu w tym zakładzie a naukę zawodu przeprowadził Pan B. B. (Skarżący). Wójt Gminy K. decyzją z [...] stycznia 2013r., nr [...] na podstawie art. 70b ust. 6 w zw. z art. 70b ust. 1-3, 7 i 11 ustawy o systemie oświaty odmówił przyznania Panu B. B. – współwłaścicielowi Przedsiębiorstwa Handlowo – Usługowego "M." s.c. B.B., M. S. dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika. Odwołanie od tej decyzji wniósł Pan B. B. Następnie decyzją z [...] marca 2013r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy K. z [..] stycznia 2013r. Organ jako adresata decyzji wskazał Pana B. B. – współwłaściciela Przedsiębiorstwa Handlowo – Usługowego "M." s.c. B.B., M. S. Z uzasadnienia decyzji organów wynika, że przyczyną odmowy dofinansowania kosztów kształcenia pracownika było uznanie, że wniosek o dofinansowanie wpłynął po terminie 3 miesięcy, który należy liczyć od 31 sierpnia 2012r., to jest od dnia zdania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie sprzedawcy, co potwierdza dyplom Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Ł. z [...] sierpnia 2012r., nr [...]. Termin ten upłynął, zdaniem organu, w dniu 30 listopada 2012r., wniosek został zaś złożony przez pracodawcę 8 stycznia 2013r. Organ wskazał, że z przepisów ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.) wynika, że prawo do dofinansowania kosztów kształcenia nie powstaje ex lege, nawet jeśli określony podmiot faktycznie spełnia warunki do ich uzyskania. Prawo do dofinansowania przyznaje się na wniosek, na podstawie decyzji właściwego wójta (burmistrza, prezydenta), a decyzja taka ma charakter decyzji związanej. Termin określony w art. 70 b ust. 7 ustawy o systemie oświaty jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. W przypadku zaś jego uchybienia następuje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym. W ocenie organu brzmienie tego przepisu nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem SKO w Ł. Pan B. B., działając przez pełnomocnika, złożył skargę do tut. Sądu, żądając stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej decyzji Wójta Gminy K., ewentualnie uchylenia decyzji organu II instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7, 77§1 i art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 267, dalej: k.p.a.) – polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego poprzez uznanie za bezprzedmiotowy wniosek dotyczący przesłuchania w charakterze świadka D. T. i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich kroków mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego; - art. 28 k.p.a. i art. 70b ust. 6 w zw. z art. 70b ust. 1 – 3, 7 i 11 ustawy o systemie oświaty poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dofinansowanie przyznawane jest na wniosek pracodawcy złożony w terminie zawitym trzech miesięcy, liczonym od zdania przez pracownika egzaminu, podczas gdy proces nauki zakończył się wraz z rozwiązaniem umowy o pracę i od tego momentu powinien być liczony wskazany termin. W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącego podtrzymał stanowisko, że D. T. zakończył naukę w dniu ukończenia szkoły zawodowej, a z uwagi na fakt, że umowa o pracę zakończyła się w dniu 14 listopada 2012r., to praktyczna nauka zawodu zakończyła się wraz z rozwiązaniem umowy o pracę. Oznacza to, że wskazany termin do złożenia wniosku biegł od 15 listopada 2012r. i zakończył się z dniem 15 lutego 2013r. Podniesiono, że określona w ustawie o systemie oświaty pomoc finansowa dla pracodawców zatrudniających osoby młodociane oznacza wyrównanie szans rynkowych tych pracodawców w konkurencji z innymi, zatrudniającymi osoby wykwalifikowane. W tej sytuacji interpretacja przepisów nie powinna powodować utraty przez podmiot gospodarczy przysługującego mu prawa. Pełnomocnik podniósł, że decyzje organów obu instancji są obciążone wadami skutkującymi stwierdzeniem ich nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 4 k.p.a., bowiem zostały skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie, tj. do B. B., podczas gdy stroną postępowania jest spółka cywilna "M." B. B., M. S.. Z art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty wynika, że dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Zatem to pracodawca jest stroną postępowania w przedmiocie dofinansowania a w niniejszej sprawie pracodawcą jest spółka cywilna, a nie jej wspólnik. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem organu zarzut nieważności nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zasadniczą kwestią rozstrzygającą sprawę jest przekroczenie terminu na złożenie wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Doręczenie decyzji Skarżącemu, czy jako reprezentującemu spółkę cywilną, czy jako wspólnikowi spółki cywilnej w żadnym razie nie wpłynie na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje obu organów są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. W myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części. Zaskarżona decyzja, jak też ją poprzedzająca decyzja Wójta Gminy K. zostały zaś skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie, tj. B. B., a nie do strony postępowania, jaką była spółka cywilna Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe "M." B.B., M. S. Zagadnienie strony postępowania w sprawie analogicznej rozważał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 28 czerwca 2011r., w sprawie o sygn. II SA/Po 353/11 a tutejszy Sąd w pełni podziela przedstawione tam stanowisko. Sąd ten wywiódł, że stroną postępowania administracyjnego, odpowiednio do przepisu art. 28 k.p.a. jest ten, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie zaś z art. 70b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Ust. 7 tego samego artykułu wskazuje, iż wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania dofinansowania nastąpić może wyłącznie na wniosek pracodawcy. Z przepisu tego wynika zatem w sposób jednoznaczny, iż to pracodawca jest stroną postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników zatrudnianych w celu przygotowania zawodowego. Sąd uznał, że wobec braku definicji legalnej pojęcia pracodawcy w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty odwołać się należy w tym zakresie do norm prawa pracy. Zgodnie z art. 3 kodeksu pracy pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. WSA w Poznaniu zwrócił uwagę, że na temat spółki prawa cywilnego jako pracodawcy wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy, w tym między innymi w wyroku z dnia 10 maja 1996 r., sygn. I PRN 63/95 (publ. OSNAPiUS 1996, nr 23, poz. 355), w którym stwierdził, że spółka cywilna, mimo iż nie ma osobowości prawnej, może być pracodawcą w rozumieniu art. 3 kodeksu pracy. Jednakże za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiadają solidarnie (art. 864 k.c.), a do egzekucji ze wspólnego majątku tej spółki konieczny jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko wszystkim wspólnikom (art. 778 k.p.c). Analogiczne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z dnia 6 lutego 1997 r., sygn. I PKN 77/96 (publ. OSNP 1997/18/340). Pogląd taki znalazł także potwierdzenie w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1995 r., sygn. I PRN 84/95 (publ. OSP 1996, nr 9 poz. 158), zgodnie z którym wyodrębniona jednostka organizacyjna spółki cywilnej zatrudniająca pracowników jest zakładem pracy w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy i ma zdolność sądową i procesową, jak też w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1998 r., sygn. II UKN 525/97 (publ. OSP 1999/7-8/130), gdzie wskazano, iż spółka cywilna jest podmiotem gospodarczym, który może zatrudniać pracowników i być w związku z tym pracodawcą. W tej sytuacji za pracodawcę pracowników spółki cywilnej uważa się jednostkę organizacyjną, jaka została utworzona w wyniku umowy spółki (art. 860 k.c.) i zatrudnia pracowników pod własną firmą. W tym wypadku podmiotem zatrudniającym nie są sami wspólnicy (por. R. Celeda, E. Chmielek-Łubińska, L. Florek, G. Goździewicz, A. Hintz, A. Kijowski, Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński, B. Wagner, T. Zieliński, Kodeks pracy. Komentarz, LEX, 2009, wyd. V, komentarz do art. 3 teza 11, R. Sadlik, Sytuacja pracowników w razie śmierci pracodawcy. Służba Pracownicza 2009/5/26, J. Skroczyński, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1993 r., II UZP 21/92, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 1993/12/82). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie albowiem jak wynika z treści umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego zawartej w dniu 15 listopada 2010 r., pracodawcą młodocianego była spółka cywilna Przedsiębiorstwo Handlowo Usługowe "M."., a nie poszczególni wspólnicy. Pan B. B. jedynie reprezentował Spółkę przy zawieraniu tej umowy. Za pracodawcę w rozumieniu art. 70b ust.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty a co za tym idzie stronę prowadzonego na podstawie tego przepisu postępowania uznać należy zatem w realiach niniejszej sprawy - gdy pracownik młodociany zawarł umowę o pracę ze spółką cywilną, a nie z którymkolwiek z jej wspólników - tą właśnie spółkę cywilną, a nie poszczególnych jej wspólników. Zgodnie z art. 29 k.p.a. stroną postępowania może być zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Poza zakresem regulacji znalazły się natomiast podmioty gospodarcze nie mające osobowości prawnej (m.in. spółki cywilne, spółki jawne). Należy jednak podzielić również stanowisko WSA w Poznaniu zawarte w cyt. już wyroku, że przepisy prawa procesowego nie mogą ograniczać zdolności jednostki organizacyjnej do bycia podmiotem praw i obowiązków, jeżeli ustawodawca wyposażył je w zdolność prawną w pewnym zakresie materialnego prawa administracyjnego. Na tę okoliczność zwracano ponadto uwagę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznając, że stroną postępowania administracyjnego może być również spółka cywilna niemająca osobowości prawnej, jeżeli przepisy szczególne przyznają jej status strony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 2021/99, publ. LEX nr 50150 oraz z dnia z 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1935/99, publ. LEX nr 41775). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, ze zarówno decyzja organu I instancji jak i zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skierowane zostały do osoby nie będącej stroną w sprawie. Bezspornie jako strona traktowany był Skarżący jako wspólnik spółki cywilnej, nie zaś spółka cywilna, którą tworzą dwie osoby. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. również poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Jednocześnie jednak Sąd odnosząc się do głównej kwestii spornej tj. zachowania w sprawie terminu, o jakim mowa w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty zauważa, że przepis ten stanowi, że dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2. W orzecznictwie przyjmuje się konsekwentnie, że termin przewidziany w cyt. przepisie jest terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu (por. np. wyrok NSA z 16 czerwca 2009r., sygn. akt I OSK 95/09), a Sąd orzekający w pełni ten pogląd podziela. Treść powołanego przepisu wskazuje też jednoznacznie datę, która stanowi początek biegu tego terminu. Ustawodawca wskazał wprost, że termin ten biegnie od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu. W niniejszej sprawie data zdania egzaminu nie jest sporna, wynika bowiem z dyplomu Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Ł. z [...] sierpnia 2012r. (k. [...] akt admin.). Organy prawidłowo zatem ustaliły, że wniosek o dofinansowanie został złożony z uchybieniem tego terminu. Rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględnią poglądy prawne Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz §2 ust. 1 i 2, §14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 490).