III SA/Po 761/13

Dnia 12 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi K. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej w P., działając na podstawie art. 216, art. 162 § 1 oraz 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), odmówił K. Ż. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą P.P.H.U. "X" przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu [...].11.2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego w K. wydał decyzję nr [...], określającą K. Ż. - P.P.H.U. "X" zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego. Decyzja ta została doręczona stronie w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, ze skutkiem na dzień 18.12.2012 r., przy czym próba pierwszego doręczenia miała miejsce w dniu 03.12.2012 r. W piśmie z dnia 04.02 2013 r. strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji, załączając jednocześnie do niego odwołanie. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, że nieodebranie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. nastąpiło bez jej winy. Wskazała, że w okresie od dnia 01.12.2012 r. do dnia 02.01.2013 r. wraz z całą rodziną przebywała poza miejscem swego zamieszkania w T. Wyjaśniła, że ze względu na sezonowy charakter prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, część czasu wolnego spędza w posiadanym przez siebie lokalu mieszkalnym we W. Na potwierdzenie powyższego dołączyła dowody własności nieruchomości. Strona dodała także, że część z tego okresu, tj. 08-15.12.2012 r. spędziła na pobycie rekreacyjnym na nartach w Austrii. Na dowód tego do wniosku załączono voucher potwierdzający warunki rezerwacji miejsc hotelowych w dniach 8-15.12.2012 r. Ponadto, według wyjaśnień strony, w okresie 03-04.12.2012 r. przebywała w prywatnej klinice chirurgicznej w C. w celu przeprowadzenia kompleksowych badań lekarskich. Na dowód tego strona przedłożyła zaświadczenie lekarskie potwierdzające jej pobyt i leczenie w szpitalu dyżurnym w dniach 03-04.12.2012 r. Strona podkreśliła, że o wydaniu w jej sprawie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe dowiedziała się po raz pierwszy w dniu 28.01.2013 r., tj. w dniu odebrania tytułu wykonawczego wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...].01.2013 r. Zaznaczyła przy tym, że po powrocie do T. nie znalazła żadnych dokumentów pocztowych informujących o próbach doręczenia jej przesyłek poleconych, wskazując, że przyczyna tego stanu rzeczy mogła tkwić w braku skrzynki pocztowej, w wyniku czego listonosz zostawiał awiza w obramowaniu furtki. Rozpoznając przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu Dyrektor Izby Celnej w P. wskazał, że stosownie do art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej stanowi, iż podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przy czym, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ wskazał, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Następnie organ odwoławczy wskazał, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że postanowieniem z dnia 24.10.2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego w K. wszczął wobec strony postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego. Ponadto postanowieniem z dnia [...].11.2012 r. organ I instancji wyznaczył stronie 7 dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego. W związku z powyższym organ stwierdził, że strona była świadoma, że toczy się wobec niej postępowanie podatkowe, co więcej od dnia 12.11.2012 r. miała także świadomość, że organ jest gotowy do wydania decyzji w sprawie. Pomimo to postanowiła wraz z całą rodziną opuścić miejsce swojego zamieszkania i spędzić część czasu wolnego od pracy w swojej nieruchomości we W., a część poświęcić na rekreacyjny wyjazd na narty do Austrii. Do miejsca swego zamieszkania strona wróciła dopiero po zakończeniu okresu świątecznego, tj. w dniu 02.01.2013 r. Nie był to zatem wyjazd nagły, wymuszony szczególnymi nie dającymi się przewidzieć okolicznościami, którego długości nie można było przewidzieć. Wszczęcie postępowania administracyjnego nie oznacza, zdaniem organu, że przez cały okres jego trwania strona nie może opuszczać miejsca swego zamieszkania, ale w tych okolicznościach miernikiem należytej staranności było takie zaplanowanie podróży, aby nie wpłynęła ona na możliwość dochowania przez stronę ustawowych terminów na dokonanie czynności procesowych, w tym wniesienie odwołania. Strona przed wydaniem decyzji i przed wyjazdem, nie zwróciła się o ustanowienie dla niej pełnomocnika, co pozwalałoby na przyjęcie, że w sposób należyty zadbała o swoje interesy. Nie wskazała też innego adresu do doręczeń. Również dwudniowy pobyt strony w szpitalu w dniach 03-04.12.2012 r. nie stanowi, zdaniem organu, usprawiedliwienia niedotrzymania przez nią terminu do wniesienia odwołania. Miał on charakter krótkotrwały, a po opuszczeniu szpitala strona w dalszym ciągu przebywała poza miejscem zamieszkania w T., wracając do niego dopiero w dniu 02.01.2013 r. Z powyższego wynika w ocenie organu, że strona ponosi całkowitą winę za swoją nieobecność w miejscu zamieszkania w okresie od dnia 01.12.2012 r. do dnia 02.01.2013 r., wobec czego organ odmówił przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania. W skardze na powyższe postanowienie K. Ż. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Dyrektorowi Izby Celnej. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że mając na uwadze treść art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy przy wszczęciu postępowania podatkowego powinien pouczyć stronę, że w przypadku dłuższego wyjazdu poza swoje miejsce zamieszkania, winna ustanowić pełnomocnika lub wskazać adres do doręczeń celem uniknięcia negatywnych skutków procesowych, w szczególności uznania nieodebranych przez nią pism za doręczone w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Skarżącego, skoro organ podatkowy uznał za zasadne poinformować stronę – w postanowieniu o wszczęciu postępowania – o treści art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, to powinien również poinformować o treści art. 147 i art. 150 Ordynacji podatkowej, ponieważ tylko wtedy mógłby się powoływać, że w stanie faktycznym sprawy strona niezasadnie wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia według kryterium określonego w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), tj. pod względem zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które uzasadniałoby jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie. Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy czym stosownie do § 2 art. 162 Ordynacji podatkowej podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższej regulacji wynikają następujące przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie: 1) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, 3) zainteresowany dopełnił czynności, dla których określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W niniejszej sprawie organ odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania, stwierdzając, że Skarżący nie spełnił przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminu. Należy podkreślić, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że przy ocenie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności wymagany od strony należycie dbającej o swoje interesy przy prowadzeniu spraw. W konsekwencji o braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, zaś dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Chodzi przy tym o sytuacje wyjątkowe, nagłe i nieprzewidziane, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie pomimo podjęcia starannych działań. Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08, LEX nr 494229). W tym kontekście Sąd w niniejszym składzie nie wyklucza możliwości uwzględnienia przebywania przez stronę poza miejscem zamieszkania jako okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu, przy czym zależy to od szczegółowych okoliczności konkretnego przypadku, biorąc pod uwagę, że decydujące jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Przy czym uprawdopodobnienie okoliczności mających świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie Skarżący jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania wskazał przebywanie poza miejscem stałego zamieszkania, które uniemożliwiło mu odbiór decyzji. Podał przy tym, że nie przebywał w miejscu stałego zamieszkania w T. w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 2 stycznia 2013 r. ze względów "wypoczynkowych", a dodatkowo w dniach: 3-4 grudnia 2012 r. przebywał w szpitalu celem przeprowadzenia badań lekarskich. Zasadniczo więc Skarżący powołał się na dłuższy wyjazd o charakterze urlopowym; pobyt w szpitalu miał charakter krótkotrwały, a Skarżący nie podał żadnych szczegółowych okoliczności, które miałyby istotne znaczenie w aspekcie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Należy przy tym zwrócić uwagę, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, że opuszczając miejsce stałego zamieszkania Skarżący miał świadomość toczącego się postępowania podatkowego przed Naczelnikiem Urzędu Celnego w K. W dniu 27 października 2012 r. otrzymał bowiem postanowienie o wszczęciu tego postępowania (k. 34-35 akt adm.), a w dniu 12 listopada 2012 r. – postanowienie o wyznaczeniu 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji (k. 36-37 akt adm.). W związku z powyższym uprawniona jest konkluzja, że Skarżący mógł i powinien liczyć się z możliwością skierowania do niego przez organ podatkowy korespondencji, w tym w szczególności decyzji podatkowej w toczącej się sprawie. Nie powinno przy tym budzić wątpliwości, że prawdopodobieństwo otrzymania takiej korespondencji na wskazany przez Skarżącego dzień opuszczenia miejsca stałego zamieszkania, tj. 1 grudnia 2012 r. było stosunkowo duże, skoro w dniu 12 listopada 2012 r. Skarżący otrzymał postanowienie o wyznaczeniu 7 – dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. W tej sytuacji Skarżący w ramach należytej staranności strony w toczącym się postępowaniu podatkowym, jak również dla ochrony swoich interesów w toczącym się postępowaniu powinien był ustanowić pełnomocnika w sprawie czy choćby pełnomocnika do doręczeń. Co najmniej zaś Skarżący winien był powiadomić organ prowadzący postępowanie o planowanej nieobecności i wskazać adres do doręczeń, biorąc pod uwagę, że przepisy prawa nakładają na organy administracji publicznej określone terminy załatwiania spraw, co ma szczególne znaczenie w kontekście zasady szybkości postępowania. Tymczasem z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika, aby Skarżący podjął jakąkolwiek z powyżej wskazanych czynności, która umożliwiłaby organowi podatkowemu skuteczne doręczenie Skarżącemu kierowanej do niego korespondencji podczas jego nieobecności w miejscu zamieszkania, pomimo że – jak Skarżący wskazał we wniosku o przywrócenie terminu, nieobecność ta trwała około jednego miesiąca. Powyższe świadczy zatem o niedochowaniu należytej staranności przez Skarżącego w niniejszej sprawie i tym samym wyklucza brak winy w uchybieniu terminowi. Należy przy tym dodać, że takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym akcentuje się, że samo przebywanie na urlopie nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu; strona należycie dbająca o swoje interesy, planując dłuższy pobyt poza miejscem, które wskazała jako adres do korespondencji powinna wskazać inny adres do korespondencji (pełnomocnika do doręczeń) bądź ustanowić pełnomocnika do zastępowania jej w toczącym się postępowaniu i w ten sposób zapobiec niekorzystnym skutkom, jakie wiążą się z uchybieniem terminu do dokonania określonych czynności procesowych (zob. m. in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2885/05, LEX nr 881982; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2295/11, www.nsa.gov.pl). W świetle powyższych rozważań Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że organ odwoławczy prawidłowo stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że okoliczności powołane przez Skarżącego nie stanowią wyjątkowych i nagłych okoliczności, które uniemożliwiły Skarżącemu dochowanie uchybionego terminu i nie świadczą o dochowaniu przez Skarżącego należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. W konsekwencji organ prawidłowo zastosował art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, odmawiając Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania z uwagi na niespełnienie przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminowi. Należy przy tym podkreślić, że w złożonej skardze Skarżący nie kwestionował okoliczności faktycznych przyjętych przez organ odwoławczy ani ich oceny prawnej z punktu widzenia ustawowych przesłanek przywrócenia terminu. Podnosił jedynie, że dla przyjęcia skuteczności doręczenia w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej organ winien pouczyć go jako stronę o konieczności ustanowienia pełnomocnika bądź pełnomocnika dla doręczeń celem uniknięcia negatywnych skutków procesowych. Odnosząc się do powyższego twierdzenia, należy wskazać, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują takiego obowiązku, tak jak ma to miejsce w przypadku art. 146 Ordynacji podatkowej. Skuteczność doręczenia w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej nie jest zatem uzależniona od uprzedniego pouczenia strony w tym zakresie. Natomiast powinność podjęcia określonych działań w przypadku opuszczenia przez stronę miejsca zamieszkania wynika – jak wykazano powyżej – z ogólnego obowiązku dołożenia przez stronę należytej staranności w toczącym się postępowaniu podatkowym i leży również w interesie samej strony. Na zakończenie, jedynie ubocznie należy zauważyć, że – jak wynika z akt administracyjnych – pierwsze awizo decyzji podatkowej w niniejszej sprawie miało miejsce w dniu 3 grudnia 2012 r. i nie zostało podjęte pomimo ponownego awizowania (w dniu 11 grudnia 2012 r.), wobec czego należało uznać je za doręczone – zgodnie z art. 150 § 2 i § 1 Ordynacji podatkowej – z dniem 17 grudnia 2012 r., a nie jak przyjął organ odwoławczy – 18 grudnia 2012 r. Powyższe uchybienie w zakresie obliczania terminu doręczenia nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Nie zmienia to bowiem faktu, że w sprawie doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a jednocześnie brak było podstaw do jego przywrócenia. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).