VIII SA/Wa 597/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Protokolant Referent-stażysta Urszula Sieradz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2013 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją znak [...] z dnia [...] marca 2013 r. Prezydent Miasta R. (Prezydent, organ I instancji), działając na podstawie art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15, art. 25, art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm., zwana dalej u.p.o.u.a.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 123 poz. 836 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwana dalej k.p.a.), orzekł o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla N. i N. rodzeństwa P. na okres od [...] stycznia 2013 r. do nadal. Prezydent podał, iż w dniu [...] stycznia 2013 r. do organu wpłynął wniosek I. Z. – P. (skarżąca, strona) przedstawiciela ustawowego N. P. i N. P. (uprawnieni) o ustalenie ww. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W toku przeprowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki z art. 9 pkt 2 u.p.o.u.a. przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem dochód rodziny za 2011 r. w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę dopuszczalną tj. 725,00 zł. Wskazał w tym zakresie, iż na dochód rodziny w 2011 r. składały się: dochód skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, należny podatek, a także alimenty otrzymane za pośrednictwem komornika w kwocie [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny w 2011 r. wyniósł [...] zł. Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wyniósł [...] zł, zaś miesięczny dochód na osobę wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego o kwotę [...] zł. Prezydent wyjaśnił, że nie uznał złożonej w dniu [...] marca 2013 r. w kserokopii umowy dzierżawy z dnia [...] marca 2011 r., na podstawie której strona wydzierżawiła na okres 10 lat grunty rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, bowiem umowa ta nie została zawarta stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (w celu uzyskania prawa do emerytury bądź renty rolniczej). W konsekwencji dochód z gospodarstwa rolnego objętego ww. umową został wliczony do dochodu rodziny. W odwołaniu wniesionym na powołaną decyzję skarżąca wskazała, iż do dochodu rodziny za 2011 r. organ I instancji nieprawidłowo wliczył dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego w kwocie [...] zł. Podniosła w tym zakresie, iż do wniosku o przyznanie spornego świadczenia dołączyła kserokopię umowy dzierżawy ww. gruntu zawartą w dniu [...] marca 2011 r. Umowa ta zawarta została z dzierżawcą na okres 10 lat oraz została zgłoszona w Urzędzie Gminy w Z. Dzierżawca opłaca składki zgodnie z przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżąca podkreśliła, że przy ustalaniu dochodu rodziny powinien być uwzględniony dochód z gospodarstwa rolnego, ale tylko za trzy miesiące tj. styczeń, luty, marzec 2011 r., bowiem od dnia [...] marca 2011 r. nie osiągała już z niego dochodów. Oświadczyła nadto, iż jest zatrudniona na umowę o pracę i w związku z tym jako pracownik ma obowiązek ubezpieczenia w ZUS i nie może być objęta ubezpieczeniem KRUS. Decyzją znak [...] z dnia [...] maja 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (Kolegium, organ odwoławczy), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania oraz treści obowiązujących w przedmiotowej materii przepisów, organ odwoławczy stwierdził zasadność podjętego przez Prezydenta rozstrzygnięcia. Kolegium wskazało, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osobą uprawnioną zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,00 zł. Dochód rodziny oznacza dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, jest to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. W przedmiotowej sprawie należało zatem ustalić dochód rodziny osiągnięty w 2011 r. Kolegium podało, iż z materiału dowodowego sprawy - zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia [...] lutego 2013 r. sygn. akt [...] wynika, iż w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja alimentów należnych od M. P. (dłużnika) na rzecz uprawnionych okazała się bezskuteczna. Z kolei zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] marca 2013 r. stwierdza, iż w 2011 r. strona uzyskała dochód w kwocie [...] zł, podatek należny wyniósł [...] zł, zaś składki na ubezpieczenie społeczne wyniosły [...] zł. Zgodnie z zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] listopada 2012 r. składki na ubezpieczenie zdrowotne strony w ww. okresie wyniosły [...] zł. Dochód skarżącej po pomniejszeniu o kwoty składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz należny podatek (tj. o kwotę [...] zł) wyniósł [...] zł. Z dalszych ustaleń Kolegium wynika, że do ww. dochodu wliczona została wyegzekwowana od dłużnika kwota [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych w kwocie [...] zł. Organ odwoławczy wskazał w tym zakresie, iż organ I instancji dochód ten błędnie ustalił, na kwotę [...] zł, bowiem jak wynika z matematycznego rachunku wyniósł on [...] zł ([...] ha x [...] zł). W rezultacie łącznie w 2011 r. skarżąca uzyskała dochód w kwocie [...] zł. Miesięczny dochód wyniósł [...] zł ([...] zł : 12 miesięcy), zaś miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w 3 osobowej rodzinie wyniósł [...] zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego (725,00 zł) o kwotę [...] zł. Odnosząc się do argumentu odwołania w zakresie nie uznania umowy dzierżawy Kolegium wyjaśniło, że stosownie do art. 5 ust. 8a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwana dalej u.ś.r.) do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem powierzchni gospodarstwa oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Umowa dzierżawy jaką zawarła skarżąca wbrew jej twierdzeniom nie została zawarta w trybie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżąca nie jest bowiem emerytką lub rencistką, zaś umowa dzierżawy, mimo że została zawarta na okres 10 lat w formie pisemnej nie jest umową skutkującą zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej. W tej sytuacji ryczałtowo określony dochód z gospodarstwa rolnego będącego własnością skarżącej prawidłowo został wliczony do ogólnego dochodu rodziny skarżącej. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyła I. Z. – P. wnioskując o uchylenie decyzji. Strona podniosła, iż nie prowadzi działalności rolniczej, nie osiąga z niej dochodów i nie jest rolnikiem. Autorka skargi wywiodła, że grunty pozostające jej własnością odziedziczyła po rodzicach, zaś w dniu [...] marca 2011 r. wydzierżawiła grunt na okres 10 lat stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dzierżawca uiszcza składki KRUS. Umowę zgłosiła w Urzędzie Gminy w Z. Ponadto jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę i odprowadza składki do ZUS. Doliczenie do dochodu osiągniętego w 2011 r. z tytułu umowy o pracę, fikcyjnego dochodu z wydzierżawionego gruntu jest dla niej bardzo krzywdzące. Podkreśliła, że jeżeli dochód z gruntu ma być wliczony do dochodu to jedynie za trzy miesiące tj. styczeń, luty i marzec 2011 r. Uwzględnienie całego dochodu z gospodarstwa za 2011 r. spowodowało przekroczenie dochodu netto tj. 725 zł miesięcznie, co skutkowało odmową przyznania uprawnionym prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2012/2013. W konsekwencji zaznaczyła, że decyzja dla jej dzieci jest bardzo krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Spór w sprawie niniejszej sprowadza się do wyjaśnienia, czy organy prawidłowo wyliczyły dochód skarżącej, w sytuacji, gdy wydzierżawiła ona grunt rolny. Stanowisko organów pozbawiło skarżącą prawa do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organy bowiem nie uwzględniły zawartej umowy dzierżawy, która została potwierdzona w KRUS-ie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 9 u.p.o.u.a. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Stosownie natomiast do treści art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny u.p.o.u.a. odwołuje się w art. 2 pkt 4 i 5 do ich znaczenia w rozumieniu przepisów u.ś.r. Według art. 3 pkt 1 tej ustawy, dochód to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Z kolei dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 u.ś.r.). W celu ustalenia wysokości dochodu strona zobowiązana jest dołączyć do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jeżeli dochody te podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych (§ 2 ust. 2 pkt 5 lit a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne Dz. U. z 2013 r., poz. 3). Wedle regulacji art. 9 ust. 7 u.p.o.u.a., w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, ze zm.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2012 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2011 r. 2.713 zł (M. P. z 2012 r., poz. 671). W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., zwana dalej u.u.s.r.) uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając: 1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej: małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, ani małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym. Przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego było przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. tj. kwoty 725,00 zł o kwotę [...] zł. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę na fakt, iż we wniosku inicjującym przedmiotowe postępowanie o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (z dnia [...] września 2011 r., brak numeracji stron) skarżąca podała, iż jej rodzina składa się z trzech osób – strony i dwójki uprawnionych dzieci. W sprawie bezsporne jest, iż egzekucja alimentów jest bezskuteczna (zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia [...] lutego 2013 r.). Podstawę ustalenia dochodu w niniejszym postępowaniu stanowi dochód rodziny strony za rok 2011 r. Nie budzą wątpliwości dochody skarżącej z tytułu zatrudnienia, w szczególności prawidłowość pomniejszenia ich o kwoty należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i należny podatek oraz okoliczność wliczenia do dochodu wypłaconych skarżącej w 2011 r. alimentów. Sporną w niniejszej sprawie jest kwestia ustalenia jako składnika dochodu w rodzinie skarżącej, dochodu w kwocie [...] zł odpowiadającemu powierzchni [...] ha przeliczeniowego gospodarstwa, które strona wydzierżawiła na podstawie umowy zawartej na okres 10 lat. W ocenie Sądu, podjęte przez organy obu instancji rozstrzygnięcia są prawidłowe. Jak wynika bowiem z treści przytoczonego wyżej art. 28 ust. 4 u.u.s.r. samo zawarcie umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego na okres 10 lat nie daje podstaw do uznania, na gruncie przepisów u.ś.r., że doszło do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli umowa nie została zawarta przez emeryta lub rencistę z zachowaniem trybu z art. 28 ust. 4 u.u.s.r. (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1922/10; z 27 października 2006 r., sygn. akt I OSK 601/06; z 5 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1930/07; publ. cbois). W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że istnieje domniemanie uzyskiwania dochodu z gospodarstwa rolnego niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1922/10 i z 3 września 2009 r., sygn. akt I OSK 3/09, publ. cbois). Domniemanie to wynika z regulacji art. 5 ust. 8 i 8a u.ś.r. Pomijając okoliczność, iż skarżąca nie posiada statusu emeryta lub rencisty, podkreślić trzeba także, iż sporna umowa została wprawdzie zgłoszona do organu rentowego KRUS, nie została jednak zgłoszona do prowadzonej przez organ gminy ewidencji budynków i gruntów. Za nieuprawnione Sąd uznaje podnoszone zarówno w odwołaniu jak i skardze twierdzenia skarżącej, że sporna umowa dzierżawy zgłoszona została w Urzędzie Gminy, jak bowiem wynika ze znajdującej się w aktach kserokopii ww. umowy i dokonanych na niej adnotacji, organ wykonawczy gminy potwierdził jedynie własnoręczność podpisów stron tej umowy, tj. skarżącej i dzierżawcy. W świetle powyższego organy właściwie uznały, że nie doszło do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej i z gospodarstwa rolnego jest uzyskiwany dochód, a w konsekwencji, wobec przekroczenia kryterium dochodowego, że strona nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego na dzieci świadczenia. Zarzuty skargi Sąd uznał za bezzasadne. Analizując przebieg postępowania oraz treść wydanych w tym postępowaniu decyzji, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa procesowego, które skutkowałyby uchyleniem tych decyzji, czy też stwierdzeniem ich nieważności. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.