II GZ 211/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt II SAB/Wr 104/13 w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi K. K. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 marca 2004 r. sygn.akt II SAB/Wr 127/03 w przedmiocie udzielenia przez Gminę W. dotacji na remont części wspólnych budynku postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 26 marca 2014 r., o sygn.akt II SAB/Wr 104/13, odmówił K. K. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w sprawie ze skargi K. K. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 marca 2004 r. sygn.akt II SAB/Wr 127/03 w przedmiocie udzielenia przez Gminę W. dotacji na remont części wspólnych budynku. Postanowieniem z dnia 10 października 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał K. K. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. oraz z dnia [...] lutego 2014 r., K. K. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez jego złożenie na urzędowym formularzu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Nadto wezwał skarżącą do dołączenia wymienionych w wezwaniu zaświadczeń, decyzji, wyciągów bankowych i tym podobnych dokumentów. Wezwanie doręczono skarżącej w dniu [...] lutego 2014 r. (k. 56 akt sądowych). Następnie zarządzeniem z dnia [...] marca 2014 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek K. K. bez rozpoznania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Od powyższego zarządzenia K. K. wniosła sprzeciw. Skarżąca podała, że formularz urzędowy wniosku o przyznanie prawa pomocy wypełniła w dniu [...] lutego 2014 r., ale nie wysłała go z powodu braku środków na znaczek pocztowy. Do sprzeciwu dołączono wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Z jego treści wynika, że skarżąca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie T. K. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jest bezrobotna, opiekuje się niepełnosprawną matką, z którą utrzymują się z renty w kwocie [...] zł. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą: [...] zł (wyżywienie), [...] zł (eksploatacja mieszkania), [...] zł (inne opłaty, np. telefon, telewizja), [...] zł (spłata kredytów i pożyczek), [...] zł (leki) i [...] zł (inne). Dalej podano, że skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, z wyjątkiem udziału w lokalu użytkowym "zdewastowanym przez Gminę [...], WSA we [...] i Sąd Rejonowy w [...]". Zajmowany przez skarżącą lokal mieszkalny należy do wnuka. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, iż wniosek o przywrócenie terminu jest niezasadny, ponieważ strona nie uprawdopodobniła, że nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Nadto z wniosku nie wynika, aby był złożony w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Zdaniem sądu termin 7-dniowy na uzupełnienie braku formalnego wniosku ([...] lutego 2014 r.) był wystarczający na zebranie kwoty potrzebnej na zakup znaczka pocztowego. Konsekwencją powyższego wniosek K. K. o przyznanie prawa pomocy złożony w pismach z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2014 r., zgodnie z art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") należało pozostawić bez rozpoznania. Odnosząc się do samego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy sąd I instancji stwierdził, że postępowanie w części obejmującej zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych należało umorzyć z uwagi na postanowienie z dnia 10 października 2013 r., którym przyznano K. K. prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. W pozostałym zakresie wniosek K. K. nie zasługiwał na uwzględnienie. Bezzasadny jest bowiem wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie T. K. (małżonka skarżącej). który nie jest adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani rzecznikiem patentowym. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. K. wniosła o jego uchylenie oraz podtrzymała "wniosek o sporządzenie skargi o wznowienie postępowania przez zawodowego prawnika i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie T. K.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o jego przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 22 kwietnia 2010 r. II OZ 352/10; 7 sierpnia 2008 r. I OZ 581/08). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W niniejszej sprawie należy wskazać, że okoliczności powoływane przez skarżącą w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią podstawy do jego przywrócenia. Biorąc pod uwagę powyższe, argument skarżącej jakoby nie miała pieniędzy na znaczek pocztowy, nie może odnieść skutku. Przedstawione przez nią oświadczenie o wydatkach wyraźnie wskazuje, iż była w stanie ponieść koszt zakupu znaczka pocztowego. Ponad to, z wniosku o przywrócenie terminu nie wynika aby został złożony w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Z tego względu Sąd I instancji słusznie oddalił wniosek strony. Odnosząc się do wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy złożonego w pismach z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2014 r. WSA słusznie pozostawił go bez rozpoznania. Stosownie do art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W myśl tego przepisu pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania ma m.in. miejsce, gdy strona złożyła wniosek w innej formie, niż na urzędowym formularzu, którego wzór stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Wymóg złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF przewiduje art. 252 § 2 p.p.s.a. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie innej, niż tego wymagają przepisy prawa, stanowi jego brak formalny (por. postanowienie NSA z 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 100/06). Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Skarżącej doręczono wezwanie do złożenia wniosku w prawidłowej formie, zaznaczając konkretnie istotę uchybienia, wraz z drukami formularzy. Rygor przewidziany w art. 257 p.p.s.a. ma charakter zobiektywizowany, a termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku jest terminem ustawowym i nie może być skracany, ani przedłużany (por. postanowienie NSA z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OZ 217/11). Przedłużenie terminu dopuszczalne jest bowiem jedynie w przypadku terminów sądowych (art. 84 p.p.s.a.), natomiast termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku procesowego, jakim jest wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest terminem ustawowym wynikającym z art. 49 § 1 w zw. z art. 252 § 2 p.p.s.a. (por. uchwała 7 sędziów NSA z 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08). Jako taki, termin ten nie może być przedłużany. Jeżeli jednak z przyczyny niezależnej od strony nie może on zostać zachowany, stronie przysługuje ewentualny wniosek o przywrócenie terminu (por. B. Dauter (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie II, s. 124 oraz postanowienie NSA o sygn. akt II FZ 159/11). Z uwagi na powyższe termin ten nie mógł zostać jednak w stosunku do skarżącej przedłużony. Ponieważ przedmiotowe wezwanie doręczono skarżącej w dniu [...] lutego 2014 r., termin do usunięcia braków formalnych upływał w dniu [...] lutego 2014 r. Skarżąca nie złożyła stosownego wniosku w tym terminie, tym samym na podstawie art. 257 p.p.s.a., wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Z uwagi na prawomocne postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 października 2013 r., którym sąd przyznał K. K. prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd I instancji prawidłowo umorzył – zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - postępowanie w tym zakresie. Odnosząc się do wniosku Skarżącej w pozostałym zakresie należy zwrócić uwagę, iż sąd I instancji, wzywając stronę do uzupełnienia braków formalnych oraz dostarczenia wyszczególnionych dokumentów, nie pouczył jej, iż składanie ponownego wniosku o prawo pomocy podlega innym rygorom. Mianowicie, zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Tym samym najistotniejsze jest wykazanie zmian okoliczności sprawy, które miałby wpłynąć na zmianę zapadłego rozstrzygnięcia. Niemniej jednak uchybienie to nie miało żadnego wpływu na postanowienie wydane w niniejszej sprawie. T. K., o którego ustanowienie pełnomocnikiem z urzędu wnioskowała strona, nie mógł zostać nim ustanowiony nawet gdyby skarżąca uzupełniła wniosek we właściwym terminie. Zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a. pełnomocnikami z urzędu mogą zostać ustanowione wyłącznie osoby posiadające tytuł adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżąca nie przedstawiła dowodu, iż jej mąż taki tytuł posiada. Tym samym WSA słusznie odmówił jego ustanowienia. Jednocześnie, z uwagi na nieuzupełnienie wniosku we właściwym terminie, wniosek ten nie mógł zostać rozpoznany. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.