II GSK 312/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Stanisław Gronowski Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "I." Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 października 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1464/13 w sprawie ze skargi "I." Spółki z o.o. w W. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników radiofonicznych oraz ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Ministra Administracji i Cyfryzacji na rzecz "I." Spółki z o.o. w W. 800 (osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1464/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę I. Sp. z o.o. w W. (zwanej dalej: skarżącą) na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników radiofonicznych oraz ustalenia opłaty za użytkowanie niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 3 października 2012 r. przeprowadzono kontrolę wykonania obowiązku rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych w lokalu użytkowym położonym przy ul. C. w W. zajmowanym przez skarżącą. Kontrola została przeprowadzona w obecności pracowników skarżącej: I.P. (księgowa) oraz M.C. (specjalista ds. logistyki). Na okoliczność przeprowadzonej kontroli sporządzono protokół, który został podpisany bez zastrzeżeń przez ww. pracowników. W wyniku kontroli ujawniono w lokalu biurowym odbiornik radiofoniczny marki "F". Ponadto na podstawie złożonego przez M.C. oświadczenia stwierdzono, że skarżąca użytkuje trzydzieści trzy samochody służbowe wyposażone w sprawne odbiorniki radiofoniczne, które umożliwiają natychmiastowy odbiór programu. Organ pismem z dnia 20 listopada 2012 r. poinformował skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia używania 34 niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych oraz o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Do pisma załączono kopię protokołu kontroli, kopię oświadczenia M.C. oraz kopię wykazu samochodów służbowych. Skarżąca nie ustosunkowała się do powyższego pisma. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczta Polska S.A. na podstawie art. 5 ust. 1 i 3 oraz art. 7 ust. 6 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr 85, poz. 728 ze zm.), zwanej dalej: u.o.a. w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 7 lipca 2005 r. w sprawie określenia jednostek operatora publicznego przeprowadzających kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych i uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie, wzoru upoważnienia do wykonywania czynności kontrolnych oraz zasad i trybu wydawania tych upoważnień (Dz. U. Nr 132, poz. 1116, ze zm.), zwanego: rozporządzeniem z dnia 7 lipca 2005 r., i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej: k.p.a., nakazał skarżącej rejestrację trzydziestu czterech używanych odbiorników radiofonicznych oraz ustalił opłatę za używanie trzydziestu czterech niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych w kwocie 5.610,00 zł. W uzasadnieniu powołując się na treść art. 2 ust. 2 i art. 5 ust. 1 u.o.a. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342), zwanego dalej: rozporządzeniem z dnia 25 września 2007 r., stwierdził, że skarżąca nie dopełniła obowiązku rejestracji 34 używanych odbiorników radiofonicznych do dnia wydania decyzji. Podniósł, że stwierdzony okres używania odbiornika radiofonicznego w lokalu zajmowanym przez skarżącą wynosił dwa lata, natomiast odbiorniki radiofoniczne w trzydziestu trzech samochodach służbowych (wskazanych w załączonym wykazie) były użytkowane w okresie przekraczającym 14 dni. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2013 r., wydaną w wyniku odwołania skarżącej od decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r., Minister Administracji i Cyfryzacji utrzymał w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że okoliczności dotyczące posiadania odbiorników i ich zdolności do natychmiastowego odbioru programu muszą opierać się na oświadczeniach wiedzy złożonych przez właścicieli kontrolowanych obiektów lub osób uczestniczących w kontroli. Z protokołu kontroli wynika kto i w jakim charakterze w niej uczestniczył i złożył oświadczenie, że w kontrolowanym lokalu znajduje się jeden odbiornik radiofoniczny, a także, że skarżąca użytkuje 33 samochody służbowe, w których znajdują się odbiorniki radiofoniczne będące w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego oświadczenia wiedzy osób uczestniczących w kontroli nie zostały nigdy odwołane ani zmienione. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła: - błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że spółka posiada 34 odbiorniki radiofoniczne umożliwiające natychmiastowy odbiór, w sytuacji braku przeprowadzenia niezbędnego postępowania dowodowego w tym zakresie, - niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz niezastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. , tj. utrzymanie w mocy decyzji I instancji, - błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a. poprzez przyjęcie, że na skarżącej ciąży obowiązek rejestracji 34 odbiorników radiofonicznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. WSA w W. oddalając skargę na powyższą decyzję na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., stwierdził, że organ miał uzasadnione podstawy do tego, aby nałożyć na skarżącą opłatę za wszystkie wymienione w zaskarżonej decyzji niezarejestrowane odbiorniki radiofoniczne, w tym także instalowane niefabrycznie w samochodach służbowych skarżącej. Decyzja ta znajduje oparcie zarówno w stanie faktycznym, jak i prawnym badanej sprawy. Sąd I instancji powołując się na treść art. 2 u.o.a. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt K 2/03 (OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 83), stwierdził, że adresatem normy prawnej jest posiadacz odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego, który w sytuacji jego używania, zobowiązany jest do uiszczania opłaty abonamentowej, przy czym wyraz "używanie" stanowi domniemanie zakładające, że w sytuacji, gdy odbiornik znajduje się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, to jest on używany przez jego posiadacza. Sąd I instancji podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie organ kontrolujący (operator publiczny) działając w oparciu o przepisy u.o.a. w toku kontroli ustalił, że w użytkowaniu skarżącej znajdują się 34 odbiorniki radiowe w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, zainstalowane (poza jednym) w samochodach służbowych, w stosunku do których nie został wykonany obowiązek ich rejestracji. Ustaleń tych organ dokonał na podstawie protokołu kontroli i oświadczenia wiedzy złożonego przez pracowników skarżącej. W podpisanym przez nich protokole kontroli (który zalicza się do kategorii dowodów wymienionych w art. 75 § 1 k.p.a.) zawarte jest stwierdzenie, że ww. odbiorniki radiowe są w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, a ponadto zaprotokołowane zostało oświadczenie, że ujawnione odbiorniki są wykorzystywane od co najmniej kilku miesięcy. Na tej podstawie organ prawidłowo uznał, że u skarżącej powstał obowiązek rejestracji posiadanych odbiorników radiowych oraz że upłynął czternastodniowy termin przewidziany na ich zarejestrowanie. Za prawidłową organ uznał także ilość posiadanych przez skarżącą radioodbiorników opierając się na ustaleniach dokonanych w trakcie kontroli. Protokół kontroli został sporządzony i podpisany bez zastrzeżeń przez obecnych pracowników skarżącej oraz kontrolerów legitymujących się upoważnieniami do wykonywania czynności kontrolnych – co pod względem formalnym uzasadnia przyjęcie go za wiarygodny dowód w sprawie. Oświadczenia obojga pracowników nie są ze sobą sprzeczne, co dodatkowo uwiarygadnia ustalenia pokontrolne, a ponadto nie były odwoływane lub w jakikolwiek sposób zmieniane. Do protokołu zostało załączone oświadczenie jednego z pracowników obrazujące stan liczbowy posiadanych przez skarżącą samochodów, na wyposażeniu których znajdują się sprawne odbiorniki radiowe. Jednoznaczne i szczegółowe oświadczenie wiedzy w tym zakresie stanowi wiarygodne źródło dowodowe. Sąd I instancji zauważył też, że ilość niezarejestrowanych i posiadających zdolność techniczną do odbioru programu radiowego odbiorników odpowiada ilości samochodów służbowych użytkowanych przez skarżącą w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, co nie było przez nią kwestionowane (stosowny wykaz został zawarty w załączniku do protokółu). W ocenie Sądu, nie ma w takim przypadku znaczenia, czy radioodtwarzacze w samochodach były montowane fabrycznie, czy też w inny sposób, jeżeli ze złożonych zgodnych i spójnych oświadczeń pracowników skarżącej wynika, że odbiorniki te w liczbie 34 w dniu kontroli, tj. 3 października 2012 r. były w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. W tym kontekście nie można uznać tych okoliczności za nieudowodnione z powodu niezbadania przez organ będących w ciągłym ruchu wszystkich posiadanych przez spółkę samochodów służbowych. Ustalenia kontroli oparte na oświadczeniach pracowników skarżącej organ prawidłowo przyjął za wiarygodne, a skarżąca mając zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania nie podważyła ustaleń organu. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że organy w toku postępowania wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności sprawy oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego, zgodnie z zasadami wynikającymi art. 7 i art. 77 oraz 80 k.p.a, dokonały ich prawidłowej oceny oraz uzasadniły swoje stanowisko w zakresie wymaganym przez art. 107 § 3 k.p.a. W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ administracji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na podpisanym przez pracowników protokole i oświadczeniu, skutkujące błędnym przyjęciem, że skarżąca posiada 34 odbiorniki radiofoniczne umożliwiające natychmiastowy odbiór - pomimo iż ww. dokumenty stanowiące podstawę wyrokowania zawierają wewnętrzne sprzeczności i nie mogą stanowić wyłącznego i wiarygodnego dowodu w sprawie, a w konsekwencji brak ustalenia, ile radioodbiorników podlegających opłacie posiada skarżąca. Argumenty na poparcie powyższego zarzutu skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Stwierdziła, że Sąd I instancji przyjął za organem, że protokół kontroli sporządzony przez upoważnionych do wykonywania czynności kontrolnych i podpisany bez zastrzeżeń przez pracowników skarżącej jest wiarygodnym i wystarczającym źródłem dowodowym. Uważna analiza ww. dokumentu prowadzi, zdaniem skarżącej, do wniosku, że zawiera on błędy merytoryczne (matematyczne), a zatem nie może stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia. Jak bowiem wynika z dokumentu "Zestawienie aut I. Sp. z o.o.", faktyczna liczba użytkowanych samochodów wynosi nie 33 sztuki (tak jak to było podnoszone w toku postępowania administracyjnego i sądowego), lecz 31 aut. Sąd I instancji pominął bowiem fakt, że ww. dokument nie zawiera liczby porządkowej 8 i 9. Powoduje to, że ustalenie opłaty za użytkowanie radioodbiorników nastąpiło w sposób wadliwy i z pokrzywdzeniem skarżącej, która zarówno w odwołaniu, jak i skardze do Sądu domagała się rzetelnego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Sąd nie wziął też pod uwagę, że pracownik M.C., z jednej strony złożył podpis na dokumencie "Zestawienie aut I.", który zawiera wskazanie 31 samochodów, a w tym samym momencie złożył podpis pod kolejnym dokumentem "Oświadczenie", gdzie stwierdza się ilość radioodbiorników w liczbie 33. Nie miał on pełnej wiedzy na temat tego, czy odbiorniki są zamontowane i czy są sprawne, a więc jego oświadczenie wiedzy nie może stanowić wyłącznego dowodu w sprawie. Ponadto, osoby dokonujące kontroli nie ustaliły, czy rzeczywiście odbiorniki są zainstalowane w samochodach (i w ilu), czy są użytkowane przez pracowników skarżącej, oraz czy nadają się do natychmiastowego odbioru. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że Sąd I instancji w wyniku błędnie ustalonego stanu faktycznego uznał, że u skarżącej powstał obowiązek rejestracji odbiorników radiowych, podczas gdy w toku całego postępowania nie została wyjaśniona w sposób niebudzący wątpliwości podstawowa kwestia, tj. liczba radioodbiorników podlegających opłacie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia znacząco sformalizowanym. Aby mogła odnieść skutek w postaci jej uwzględnienia niezbędne jest jej sporządzenie w sposób zgodny z regułami ją normującymi, w szczególności podstawy kasacyjne muszą być tak skonstruowane, ażeby była możliwość odniesienia się poprzez ich treść do zaskarżonego orzeczenia. Za zasadny należało uznać postawiony w sprawie zarzut naruszenia prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na podpisanym przez pracowników protokole i oświadczeniu, co skutkowało błędnym przyjęciem, że spółka posiada 34 odbiorniki radiofoniczne umożliwiające natychmiastowy odbiór – pomimo, iż ww. dokumenty stanowiące podstawę wyrokowania zawierają wewnętrzne sprzeczności i nie mogą stanowić wyłącznego i wiarygodnego dowodu w sprawie, a w konsekwencji brak ustalenia ile radioodbiorników podlegających opłacie posiada skarżąca. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero, jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 783/08, LEX nr 562888 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 770/09, LEX nr 752639). Artykuł 80 k.p.a. statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznacza on organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 1940/11, LEX nr 1331838, wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 2269/12, LEX nr 1568311, wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 2232/12 LEX nr 1568310). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że naruszenie przepisu postępowania dotyczącego dokonywania swobodnej oceny dowodów przez organ w powiązaniu z uchybieniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zachodzi m.in. w przypadku wskazania na konkretne dowody, które zostały przez organ pominięte (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1278/09, LEX nr 745597, wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt I FSK 558/06, LEX nr 354685, wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II FSK 26/05, LEX nr 187785). Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut należało uznać za usprawiedliwiony bowiem rzeczywiście organy rozpoznające sprawę uznały, że skarżący winien uiścić opłatę od 34 odbiorników, jednego umieszczonego w budynku i 33 w wykorzystywanych do działalności gospodarczej samochodach. Nie wyjaśniły zaś sprzeczności z tym ustaleniem związanej, wynikającej z załączonego do protokołu zestawienia samochodów służbowych, z którego wynika, że Spółka posiada 31 samochodów. Wprawdzie z dokumentu tego wynika, że zawiera on 33 pozycje, pod którymi wymieniono samochody, nie mniej jednak zestawienie to nie zawiera pozycji 8 i 9. Tym samym nie można mówić w zakresie tego dokumentu o 33 samochodach, a jedynie o 31 pojazdach. Zauważyć dodatkowo należy, co podkreśla też skarżąca kasacyjnie, że zarówno oświadczenie o ilości samochodów, jak i zestawienie samochodów Spółki podpisał M.C. specjalista do spraw logistyki. Sprzeczności tej nie wyjaśniono, a rzeczywista ilość użytkowanych w Spółce samochodów ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też w ponownym postępowaniu należy jednoznacznie ustalić, czy skarżąca kasacyjnie Spółka w kontrolowanym okresie posiadała 33, czy 31 samochodów z odbiornikami radiowymi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.