II GZ 53/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2082/13 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2082/13, odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi D. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], nakładającą karę pieniężną za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału [...] z dnia [...] lipca 2013 r. D. J. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wskazaną powyżej decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Wezwanie to wysłano na podany w skardze adres i w dniu [...] sierpnia 2013 r. zostało ono odebrane przez teściową skarżącego W. J. Wnioskiem z dnia [...] września 2013 r. skarżący zwrócił się o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi oraz poinformował o dokonaniu wymaganej wpłaty. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu D. J. podał, że mieszka i pracuje za granicą, a do Polski przyjeżdża w odstępach miesięcznych, w związku z czym podał adres do doręczeń korespondencji sądowej w Polsce. Dodał również, że pod wskazanym przez niego adresem mieszka starsza, schorowana osoba, która bez jego upoważnienia odebrała przesyłkę, nie powiadamiając go o tym. Wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało mu przekazane po powrocie do kraju wraz z inną korespondencją, tj. [...] września 2013 r. Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wskazał na treść art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zgodnie z którym czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie zaś do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Tryb złożenia wniosku został uregulowany w art. 87 p.p.s.a. Odnosząc się do terminu złożenia przez skarżącego wniosku, Sąd I instancji za dzień ustania przyczyny uchybienia terminu przyjął dzień przekazania wezwania do uiszczenia wpisu, tj. [...] września 2013 r. W konsekwencji stwierdził, że termin do złożenia wniosku został zachowany. Za spełniony uznał również warunek określony w art. 87 § 4 p.p.s.a., tj. dokonanie uchybionej czynności równocześnie z wnioskiem, bowiem wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego skarżący uiścił należny wpis. Rozważając zaś kryterium braku winy, o jakim mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a, stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu, Sąd wskazał, że na skarżącym spoczywa obowiązek dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając zaistnienie tej przesłanki należy zatem przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zdaniem WSA, skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, co skutkowało nieuwzględnieniem złożonego przez niego wniosku o przywrócenie terminu. Przedstawione okoliczności świadczyć mogą jedynie o niedochowaniu należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. Sąd podkreślił, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi zostało wysłane na podany w skardze adres, a korespondencję w dniu [...] sierpnia 2013r. odebrał dorosły domownik – teściowa skarżącego. W ocenie Sądu I instancji, fakt nieprzekazania skarżącemu przesyłki w czasie, który umożliwiłby mu dochowanie terminu do dokonania określonej w wezwaniu czynności oznacza, że skarżący nie zadbał o należyte informowanie go przez domowników o adresowanej do niego korespondencji sądowej. WSA wskazał ponadto, że D. J. nie przekazał domownikom, iż nie mogą oni odbierać przesyłek kierowanych do niego, a także nie złożył stosownego zastrzeżenia pocztowego w zakresie niedoręczania przesyłek niektórym domownikom. Skutki wszelkich zaniedbań osoby, która podjęła się oddania pisma adresatowi, obciążają zaś skarżącego. Nie uzgadniając z domownikami sposobu informowania o korespondencji, skarżący wziął bowiem na siebie ryzyko uchybienia terminowi, tym bardziej, że wnosząc skargę powinien był liczyć się z możliwością otrzymania korespondencji z sądu na podany w niej adres. Sąd podkreślił również, że do akt sprawy nie wpłynęło pismo informujące o zmianie podanego w skardze adresu, adresu dla doręczeń, czy miejsca zamieszkania za granicą. II Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożył D. J., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o przywrócenie terminu do dokonania czynności prawnej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych. W uzasadnieniu podniósł, że ciążący na nim obowiązek podania adresu do doręczeń wykonał skrupulatnie. Wskazał adres pod którym nie mieszka, nie jest zameldowany i nie przebywa. Pod adresem tym zamieszkuje jedynie starsza, schorowana osoba, która nie została upoważniona do odbioru korespondencji. Skarżący stwierdził, że uzgodnił, iż w przypadku nadejścia do niego jakiejkolwiek przesyłki lub zawiadomienia o jej nadejściu, będzie o tym fakcie informowany telefonicznie. Pomimo powyższych ustaleń osoba zamieszkująca pod wskazanym adresem odebrała przesyłkę do niego skierowaną, zaś pracownik poczty nie wziął pod uwagę okoliczności, że nie ma ona upoważnienia do jej odbioru. W dalszej części uzasadnienia skarżący podniósł, że przesyłkę przekazano mu [...] września 2013 r., bez określenia terminu jej nadejścia. W ocenie D. J., wskazując adres korespondencyjny dochował należytej staranności oraz wykazał się przezornością. Powstałe uchybienie jest przez niego niezawinione, nie miał na nie żadnego wpływu oraz nie mógł mu zapobiec, ponieważ we wskazanym okresie nie dysponował innym adresem do doręczeń na terytorium RP. Do zażalenia skarżący załączył oświadczenie osoby, która odebrała korespondencję. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, może wnieść o przywrócenie uchybionego terminu. W związku z powyższym, we wniosku o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, stosownie do treści art. 87 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że należy wykazać, iż dołożono szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, w celu zapobieżenia powstaniu uchybienia. Oceniając wystąpienie tej przesłanki Sąd powinien zatem przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, bowiem przywrócenie terminu może mieć miejsce wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 244; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski C. H. Beck 2011, s. 409, postanowienie NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OZ 996/09, postanowienie NSA z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OZ 989/09, postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 115/09). Przechodząc do rozpoznania wniesionego zażalenia, należy podnieść, że wywody przedstawione przez skarżącego sprowadzają się do stwierdzenia, iż nie zawinił on uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej w postaci uiszczenia wpisu sądowego od skargi, ponieważ wezwanie zostało doręczone osobie, która nie była upoważniona do odbioru adresowanych do niego przesyłek. Przypomnieć w tym miejscu należy, że D. J. w skardze wniesionej do WSA wskazał adres: ul. Ł. [...]/[...], [...]-[...] S., wskutek czego wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od tej skargi zostało wysłane przez Sąd na podany przez niego adres. Nadmienić należy, że w aktach sprawy nie znajduje się pismo poprzedzające wysłanie tej przesyłki, w którym skarżący zmienił adres do doręczeń. W niniejszej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej podano, że zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego odebrała teściowa skarżącego, a przesyłkę tę przekazała w czasie uniemożliwiającym zachowanie wyznaczonego terminu. Mamy tu więc do czynienia z doręczeniem zastępczym określonym w art. 72 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie, oparte jest na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Adresat przesyłki może obalić to domniemanie wykazując, że doręczenie zastępcze było wadliwe (niezgodne z treścią przepisu art. 72 p.p.s.a.), albo że pismo w ogóle do niego nie dotarło (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydanie 4, Warszawa 2010 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie Sąd I instancji przyjął, że samo twierdzenie, iż w odpowiednim terminie dorosły domownik, który dokonał odbioru korespondencji nie przekazał jej do rąk adresata, nie stanowi wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu i nie wskazuje braku winy skarżącego w powstaniu uchybienia procesowego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne jej doręczenie samemu adresatowi. Strona będzie więc ponosić konsekwencje jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności pod wskazanym adresem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 174/09, LEX nr 564244 oraz z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 60/11, https://cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem NSA, wyjaśnienia strony nie zostały w żaden sposób uwiarygodnione. Skarżący ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż teściowa jest w podeszłym wieku i ma problemy z pamięcią. Na potwierdzenie tego faktu nie przedstawił jednak – poza jej oświadczeniem - żadnych dokumentów (np. zaświadczenia lekarskiego). Należy wskazać, że sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na brak winy w uchybieniu terminu. Do sądu należy natomiast ocena, czy uprawdopodobnienie braku winy nastąpiło, czy też nie (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wydanie 3, Warszawa 2011 r., s. 288). Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął w rozpoznawanej sprawie, że strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego, co z kolei skutkować musiało odmową przywrócenia wnioskowanego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, z ustanowieniem pełnomocnika oraz wskazaniem adresu do doręczeń przesyłek włącznie, aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Skarżący wyjeżdżając za granicę, wiedząc, że będzie przez dłuższy czas przebywać poza miejscem zamieszkania, winien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw, zwłaszcza sądowych. Jeżeli, pomimo podjęcia takich czynności, uczynił to nieudolnie, w konsekwencji czego uchybił terminowi wyznaczonemu do dokonania czynności, to nie można mówić o braku jego winy w powstaniu uchybienia. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W sytuacji gdy skarżący zdecydował się na ewentualny odbiór korespondencji przez inną osobę, poprzez wskazanie jej adresu, jako adresu korespondencyjnego, wiedząc przy tym w jakim osoba ta jest wieku, ponosi konsekwencje jej działania. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie ocenił, że skoro przesyłka zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi została przesłana na adres podany przez skarżącego i doręczona dorosłemu domownikowi, to opóźnienie jej przekazania i tym samym zwłoka w dokonaniu czynności, nie nastąpiło bez winy skarżącego. W świetle przedstawionych okoliczności, stwierdzić zatem należy, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodnił, że zadbał w sposób należyty o własne interesy. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.