II SA/Lu 713/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2013 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia ...o odmowie przyznania A. G. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką T. K. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie decyzji z dnia ... 2010r. A. G. pobierała od dnia 29 marca 2010r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad matką T. K. (lat 81). Pismem z dnia 30 stycznia 2013r. A. G. została pouczona, że z dniem 30 czerwca 2013r. świadczenie pielęgnacyjne wygaśnie z mocy prawa, dlatego skarżaca w dniu 9 maja 2013r. złożyła wniosek o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Rozpatrując wniosek organ stwierdził, że matce wnioskodawczyni – T. K., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 stycznia 2003r. ustalono znaczny stopień niepełnosprawności, który ma charakter trwały i istnieje od 19 grudnia 2002r. Odmawiając wnioskodawczyni przyznania tego świadczenia organ wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki z art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Z dokumentów wynika, że była ona zatrudniona wyłącznie w okresie od 16 lutego 1986r. do 10 kwietnia 1987r. – w okresie od 25 października 2006r. do 28 stycznia 2008r. posiadała status osoby bezrobotnej, a z dniem 29 stycznia 2009r. utraciła ten status w związku z niestawieniem się w Powiatowym Urzędzie Pracy w wyznaczonym terminie. Skoro zatem skarżąca była zatrudniona do 1987r., a następnie opiekowała się matką, której niepełnosprawność powstała w 2002r., to nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia. Organ stwierdził również, że osoba pozostająca w ewidencji osób bezrobotnych nie może być traktowana jak pracownik, który rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W sytuacji występującej w sprawie nie było zatem podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że pozbawienie jej świadczenia pielęgnacyjnego jest dla niej bardzo krzywdzące – od 2006r., po śmierci ojca, opiekuje się bowiem niepełnosprawną matką, a niska renta nie wystarcza na pokrycie niezbędnych wydatków, w tym kosztów leków. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów. Skarżąca wnosiła o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji z dnia 15 kwietnia 2010r. przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką T. K. Specjalny zasiłek opiekuńczy przyznawany jest na podstawie art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r." i został wprowadzony z dniem 1 stycznia 2013r. ustawą z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012r., poz.1548) zwanej dalej "ustawą zmieniającą". Zgodnie z tym przepisem specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust.1 ). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (...) (ust. 2). Odmawiając przyznania skarżącej A. G. tego świadczenia organy wskazały, że nie spełnia ona przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, bowiem niepodejmowanie zatrudnienia, które było i jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r., nie jest tożsame z rezygnacją z zatrudnienia i nie stanowi obecnie przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko organu jest błędne. W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej wskazano, że jej celem była "racjonalizacja zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych poprzez dostosowanie rozwiązań systemowych do potrzeb społecznych związanych z polityką rodzinną i możliwości finansowych państwa". Z uzasadnienia wynika, że dotychczas świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane bez względu na sytuację materialną osób ubiegających się o nie, co doprowadziło do nadużywania pomocy finansowej państwa. Konieczne więc stało się inne określenie warunków przyznawania pomocy, w taki sposób, by środki z budżetu państwa były kierowane do adresatów rzeczywiście sprawujących opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Z tego względu w ustawie zmieniającej przewidziano podział osób dotychczas otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne na dwie grupy podmiotów: osób otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne na podstawie nowych przepisów i osób otrzymujących specjalny zasiłek opiekuńczy, uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego; podkreślono przy tym, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest analogiczny, jak obowiązujące dotychczas rozwiązania dotyczące osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wynika zatem, że jej celem nie było pozbawienie pomocy finansowej osób, które sprawują opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną, ale ograniczenie tej pomocy do osób, których sytuacja materialna tego wymaga. Zgodzić się ponadto należy w pełni z poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 26 września 2013r., II SA/Sz 750/13, że "wydanie w poprzednim stanie prawnym decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – bez względu na to czy podstawą tego przyznania był fakt niepodejmowania pracy czy rezygnacji z pracy w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną osobą - świadczy o spełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy byłoby bowiem wymaganie od osoby, która podejmuje starania o kontynuowanie pobierania świadczenia związanego ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, aby podjęła pracę, żeby następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych". Poza tym, odmienne traktowanie osób, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską i osób które rezygnują z zatrudnienia w tym celu było uznawana na gruncie dotychczas obowiązujących przepisów za naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. (por. wyrok WSA z dnia 10 lipca 2013r., II SA/Bd 458/13). Z tego względu również wykładni art. 16 a u.ś.r. należy dokonywać w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi. Jak wskazał WSA w Bydgoszczy w powołanym wyroku w sprawie II SA/Bd 523/13 – "w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtował się pogląd, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w przekonujących argumentach. Różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych może więc być uznane za zgodne z Konstytucją, jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej lub służy urzeczywistnianiu tych zasad. Zostaje ono natomiast uznane za niekonstytucyjną dyskryminację (uprzywilejowanie), jeżeli narusza zasadę sprawiedliwości społecznej (por. np. wyroki TK: z 16 grudnia 1997 r., sygn. K. 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 70 oraz z 13 kwietnia 1999 r., sygn. K. 36/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 40, s. 243-244). Skoro zarówno świadczenie pielęgnacyjne (które przysługuje osobom, które nie podejmują zatrudnienia i tym, które rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny), jak i specjalny zasiłek opiekuńczy mają ten sam cel – rekompensatę dla osoby, która nie może pracować w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą, to pozbawienie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osób, które nie podejmują tego zatrudnienia ze względu na faktyczne sprawowania takiej opieki i jednoczesne przyznanie tego prawa osobom, które w tym celu rezygnują z zatrudnienia - byłoby naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej. Z powyższych względów stwierdzić należy, że przyjęta przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16 a u.ś.r. jest wadliwa, co skutkuje uchyleniem decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 P.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględniając rozważania Sądu, wyda odpowiednie rozstrzygnięcie.