IV SA/Wr 377/13

WyrokWSA we Wrocławiu2013-10-30

Skład orzekający: Lidia Serwiniowska, Tadeusz Kuczyński, Julia Szczygielska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji może w jednej decyzji orzec o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie zobowiązać do jego zwrotu wraz z odsetkami?
Ratio decidendi
Organ administracji nie może w jednej decyzji orzec zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, jak i o jego zwrocie wraz z odsetkami. Nakazanie zwrotu świadczenia może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się decyzji stwierdzającej, że świadczenie było nienależnie pobrane. Wydanie jednej decyzji w tej sprawie stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji uznającą świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane z powodu podjęcia przez stronę zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło. Organ zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Strona skarżąca kwestionowała zasadność uznania świadczenia za nienależnie pobrane, podnosząc, że praca na umowę o dzieło miała charakter dorywczy i nie kolidowała z opieką nad synem, a także podkreślając trudną sytuację materialną.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i orzekł, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA Julia Szczygielska (sprawozdawca) Protokolant : sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że uchylone decyzje nie podlegą wykonaniu. Decyzją Prezydenta W. z dnia [...] 2010r. Nr [...] z powołaniem się m.innymi na przepis art.17 ustawy z dnia 29 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) przyznano, [...] prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad synem [...], na okres od dnia 1 marca 2010r. do dnia 30 czerwca 2013r. Pismem z dnia 27 listopada 2012r., Nr [...] organ pierwszej instancji zawiadomił [...] o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z podjęciem zatrudnienia w dniu 1 kwietnia 2011 r. Decyzją z dnia [...] 2012 r., Nr [...] organ pierwszej instancji, powołując się między innymi na przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznał przedmiotowe świadczenia pielęgnacyjnego wypłacone [...] za okres od dnia 1 kwietnia 2011r. do dnia 31 marca 2012r. za nienależnie pobrane i zobowiązał W/w do zwrotu kwoty 6.240.00 zł łącznie z ustawowymi odsetkami liczonymi do dnia całkowitej spłaty zadłużenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 2 listopada 2012r. strona poinformowała organ o podjęciu zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło od dnia 1 kwietnia 2011r. do dnia 30 czerwca 2011r. w [...] oraz zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło od dnia 1 lipca 2011r. do dnia 31 marca 2012r. w [...] Sp. z o.o. Zdaniem organu, wykonywanie pracy na podstawie umowy o dzieło stanowi okoliczność wyłączającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego W/w podpisała oświadczenie o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do jego pobierania oraz oświadczenie zobowiązujące do niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach sytuacji rodzinnej mających wpływ na prawo do świadczeń. W odwołaniu od powyższej decyzji [...] wyraziła niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. W obszernym uzasadnieniu stwierdziła między innymi, że prace porządkowe, które wykonywała na podstawie umowy o dzieło miały charakter dorywczy. Pracowała dwa dni w tygodniu po 4 godziny dziennie (od 8 - do 12), tj. w czasie zajęć szkolnych syna. Stąd wykonywane czynności nie kolidowały ze sprawowaniem opieki nad synem. Nadto strona opisała swoją trudną sytuację rodzinną - osobistą i dochodową. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2013r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji z dnia [...] 2012r. Kolegium podkreśliło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, a także zasady weryfikacji decyzji przyznających te świadczenia i zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, ze zm.). Powołując się na przepis art. 17 w/w ustawy, Kolegium stwierdziło, że a contrario osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej była osoba, która nie wykonywała pracy (usług, czynności) na podstawie wyżej wymienionych stosunków prawnych, w tym na podstawie umowy o dzieło. W myśl natomiast przepisu art. 30 ust. 1 w związku z przepisem art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy rozumie świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z przywołanych przepisów ustawy wynika zdaniem Kolegium, że znajdują one zastosowanie w sytuacji, w której w trakcie obowiązywania i realizacji prawidłowo wydanej decyzji zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, skutkujące jego ustaniem lub zawieszeniem, albo wpływające na jego realizację, uzasadniając wstrzymanie ich wypłaty. Uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wymaga zatem spełnienia trzech przesłanek. Po pierwsze, zaistnienia po przyznaniu prawa do świadczenia okoliczności powodujących jego ustanie albo zawieszenie lub zmianę w zakresie jego realizacji, po drugie, pouczenia osoby pobierającej to świadczenie o tym, że zaistnienie określonych okoliczności wywołuje powyższe skutki prawne i po trzecie, ustalenia, że świadczeniobiorca wiedział o zaistnieniu okoliczności mającej wpływ na ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymania ich wypłaty, a mimo to nie dopełnił obowiązku niezwłocznego zawiadomienia organu o ich wystąpieniu. Jak podkreśla się w orzecznictwie i piśmiennictwie nie można dokonywać wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy w całkowitym oderwaniu od przepisu art. 25 ust. 1 ustawy, twierdząc, że chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności, nie ma żadnego znaczenia dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane (por.R. Babińska-Górecka, M. Machnikowska-Lewandowicz, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wrocław 2010, s. 350 i n.; wyrok NSA z dnia 3 marca 2009r., I OSK 535/08 niepubl). Przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy odwołują się bowiem do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony. Przez świadczenie nienależnie pobrane należy zatem rozumieć świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) /por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2010 r., SA/Wa 1920/09, Legalis; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09, Legalis/. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium stwierdziło, iż ponieważ przepisy ustawy warunkują nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki i pielęgnacji nad osobą niepełnosprawną, podjęcie przez osobę uprawnioną w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym zgodnie z przepisem art. 3 pkt 22 ustawy, na podstawie umowy o dzieło, powoduje ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie wykonywania tej pracy lub zatrudnienia. W świetle powyższych okoliczności prawnych fakt podjęcia przez stronę zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło zawartej na okres od dnia 1 kwietnia 2011r. do dnia 30 czerwca 2011r. z [...] oraz na okres od dnia 1 lipca 2011r. do dnia 31 marca 2012r. z [...] Sp. z o.o., spowodował w ocenie Kolegium, ustanie prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na syna-[...] decyzją z dnia [...] 2010r., Nr [...] od dnia 1 kwietnia 2011r. do dnia 31 marca 2012r. Kolegium podkreśliło przy tym, że charakter wykonywanej pracy, w tym czas poświęcony przez stronę na jej realizację pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji powyższego, jak również ze względu na to, że strona była pouczona o okolicznościach uprawniających do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (stosowne pouczenie zawarte było w decyzji przyznającej stronie świadczenie pielęgnacyjne oraz we wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia) oraz o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zaistnieniu okoliczności, mających wpływ na prawo do tego świadczenia, przyjąć zdaniem Kolegium należało, że wypłacone stronie w okresie od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 31 marca 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zasadnym jest zatem żądanie zwrotu przez stronę kwoty 6.240.00 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia. Mając na względzie powyższe, Kolegium orzekło, jak na wstępie. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, jednakże taka decyzja wymaga przeprowadzenia odrębnego postępowania administracyjnego, w którym organ będzie analizował sytuację rodzinną wnioskodawcy, a więc okoliczności wykraczające poza przedmiot oceny postępowania w sprawie orzeczenia o nienależnie pobranych świadczeniach. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję wniosła [...]. Ponawiając argumentację podniesioną w odwołaniu, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca podkreśliła, że podjęcie przez Nią zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło miało charakter dorywczy i odbywało się dwa razy w tygodniu po 4 godziny dziennie, a nadto prace tę świadczyła, gdy syn był na zajęciach szkolnych. Skarżąca dużą część skargi poświeciła na przedstawienie trudnej sytuacji osobistej i materialnej w jakiej znajdowała się i znajduje Jej rodzina, akcentując, że to właśnie ta sytuacja niejako przymusiła Ją do podjęcia przedmiotowej pracy. Skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. /t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270/, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza. Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Oceniając - według powyższych kryteriów - prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, mieszczących się w granicach rozpoznawanej sprawy. Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów - Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych, niż w niej wskazane. Otóż materialno-prawną podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), a zwłaszcza przepis art.30 ust.2, zgodnie, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Istotne jest przy tym również postanowienie art. 30 ust. 1 omawianej ustawy, w myśl którego - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Niesporne jest w rozpoznawanej sprawie, że organ I instancji w opisanej wyżej decyzji z dnia [...] 2012r., orzekł nie tylko, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą na mocy decyzji Prezydenta W. z dnia [...] 2010r., Nr [...] - było świadczeniem nienależnie pobranym w okresie od 1 kwietnia 2011r. do 31 marca 2012r., lecz równocześnie zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego przedmiotowego świadczenia wraz ustawowymi odsetkami. W ocenie Sądu takie działanie organu nie było prawidłowe, albowiem treść cyt. wyżej art. 30 ust. 1 omawianej ustawy pozwala na przyjęcie stwierdzenia, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl przywołanego przepisu, do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależnie świadczenie. Oznacza to zatem, że dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można mówić o takim świadczeniu, i w efekcie orzekać o jego zwrocie. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, w jednej decyzji. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie przepisów prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c p.p.s.a. W konsekwencji powyższego, decyzje obu instancji obarczone są istotną wadą, która uniemożliwia ich funkcjonowanie w obrocie prawnym. Należy przy tym podkreślić, że podobny pogląd został wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych (por.: wyrok NSA z 22 lipca 2010r., sygn.akt I OSK 619/10, ONSAiWSA 2011/4/89; wyrok NSA z 22 lipca 2010r., sygn.akt I OSK 620/10, CBOSA; wyrok WSA w Szczecinie z 13 stycznia 2011r., sygn.akt II SA/Sz 644/10, CBOSA; wyrok WSA w Krakowie z 21 marca 2012r., sygn.akt III SA/Kr 567/11, Lex Nr 1139259). Reasumując stwierdzić należy, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, konieczne jest w pierwszej kolejności przeprowadzenie i ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w w/w wyroku z dnia z 22 lipca 2010 r., sygn.akt I OSK 619/10 - dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli w jednej decyzji. W świetle powyższych ustaleń, wydanie jednej decyzji (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), mocą której organ stwierdza, że dane świadczenie było nienależnie pobrane i równocześnie zobowiązuje skarżącą do zwrotu kwoty tegoż świadczenia, nie jest możliwe. W konsekwencji oznacza to, że jej wydanie stanowi naruszenie wyżej wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na potwierdzenie tegoż stanowiska przytoczyć należy brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Przy czym ust. 5 w/w przepisu stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Zdaniem Sądu, treść tych przepisów w sposób jednoznaczny określa kolejność wydawania stosownych decyzji związanych z nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. Oznacza to, że orzekając w jednej decyzji zarówno o uznaniu danego świadczenia za nienależnie pobrane, jak i zobowiązując skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego tegoż świadczenia - tak organ I instancji, jak i organ odwoławczy naruszył przepisy prawa. Skoro bowiem dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, co z kolei dopiero otwiera możliwość do orzekania w kwestii zwrotu tychże świadczeń, to skarżone w niniejszym postępowaniu decyzje należało uchylić z uwagi na naruszenie procedury, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe uchybienia, niedopuszczalnym jako przedwczesnym, byłoby dokonywanie przez Sąd merytorycznej oceny, czy w okolicznościach niniejszej sprawy organy zasadnie przyjęły, że przedmiotowe świadczenie, którego dotyczyły zaskarżone decyzje, zostały przez skarżącą pobrane "nienależnie" w rozumieniu art. 30 ust.2 w/w omawianej ustawy. Wskazać przy tym jedynie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się konieczność rozróżnienia pojęć "nienależnego świadczenia" oraz "świadczenia pobranego nienależnie", a które nie są pojęciami tożsamymi. "Nienależne świadczenie" jest bowiem pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy, co - jak wskazuje się w orzecznictwie - dotyczy sytuacji, w której taka osoba została pouczona o okolicznościach, w jakich nie pobiera się świadczeń, jak też osób, które uzyskały świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Występuje wtedy zarówno element obiektywny (zaistnienie określonych okoliczności), jak i subiektywny (świadome i celowe działanie). Wspomniane rozróżnienie pojęć jest nie tylko powszechnie przyjmowane na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. np.: wyrok NSA z 14 grudnia 2009r., sygn. akt I OSK 826/09, CBOSA: wyrok NSA z 27 października 2010 r., sygn.akt I OSK 981/10, CBOSA) ; wyrok NSA z 4 października 2011r., sygn.akt I OSK 762/11, CBOSA). W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonych decyzji oparto o przepis art. 152 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło