IV SA/Po 757/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2013r., nr [...] Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 2 pkt 1, art. 3, art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 2, art. 5, art. 6, art. 8, art. 9, art. 15b, art. 20, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r. nr 139 poz. 992 z późn. zm. – dalej " ustawa o świadczeniach rodzinnych ") oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U. z 2013r., poz. 3.) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012r. poz. 959) oraz art. 104 z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst. jednolity DZ. U z 2000 r., nr 98,m poz. 1071 ze zm.) odmówił M. P.przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka A. P.. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 15b ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Dnia 28 grudnia 2012r. do Poznańskiego Centrum Świadczeń wpłynęło pisemne oświadczenie wnioskodawczyni, w którym poinformowała, że nie pozostawała pod opieką medyczną przed 10 tygodniem ciąży. W aktach prawy widnieje zaświadczenie lekarskie potwierdzające pozostawanie M. P. pod opieką medyczną od 14 tygodnia ciąży. Wobec powyższego brak podstaw do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W zakreślonym terminie odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. P. podnosząc m.in., że " reakcja jej organizmu na ciążę nie pasuje do art. 15b ust. 5 na podstawie którego przyznawana jest zapomoga ". Wskazała, że jest to jej trzecie dziecko i sama nie wiedziała, że jest w ciąży, gdyż do 12 tygodnia normalnie miesiączkowała. W momencie zaprzestania miesiączkowania niezwłocznie udała się do lekarza ginekologa. Był to już 14 tydzień ciąży, co potwierdziła lekarz na zaświadczeniu. Każda jej ciążą przebiega podobnie, co potwierdziła pani doktor. Ten fakt nie może, jej zdaniem, pozbawiać ją zapomogi. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 865 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po przytoczeniu treści regulacji prawnej wskazało, że warunkiem przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka jest pozostawanie kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu. Organ prowadzący postępowanie w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia bada powyższą okoliczność na podstawie przedłożonego przez wnioskodawcę zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną. Z załączonego przez stronę zaświadczenia lekarskiego z dnia [...]listopada 2012 r. wystawionego przez lekarza ginekologa - położnika wynika, że M. P. pozostawała pod opieką lekarską od 14 tygodnia ciąży. Nie zostały zatem spełnione warunki wymagane przez ustawę do przyznania przedmiotowego świadczenia, w związku z czym Prezydent Miasta P. orzekający w sprawie nie mógł przyznać M. P. świadczenia, zgodnie z jej wnioskiem. Zaświadczenie, o którym mowa w art. 15b ust 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych – bez względu na zamieszczone w nim inne informacje, jest dowodem wyłącznie na to, od którego tygodnia ciąży kobieta została objęta opieką medyczną. Organ, któremu strona przedłożyła takie zaświadczenie, jest związany datą pozostawania pod opieką medyczną wskazaną w tym zaświadczeniu i nie przeprowadza na tę okoliczność żadnych innych dowodów. W niniejszej sprawie M. P. przedłożyła zaświadczenie z [...] listopada 2012 r. wystawione przez lekarza ginekologa - położnika, z którego wynika, że pozostawała pod opieką lekarską od 14 tygodnia ciąży. Wobec tego organy mając na uwadze treść przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówiły stronie przyznania zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i powtórzyła argumenty podniesione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całej rozciągłości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. odmawiających skarżącej przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka stanowił art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego przedmiotowa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 15b ust. 6 zdanie pierwsze ustawy oświadczeniach rodzinnych ). Przepisy art. 15b ust. 5 i 6 ustawy oświadczeniach rodzinnych zostały dodane do ustawy o świadczeniach rodzinnych mocą ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654). W uzasadnieniu do projektów tej regulacji wskazano, że jej intencją jest "zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową" (zob. druki nr 885 i nr 630 Sejmu VI kadencji; dostępne ze strony: http://orka.sejm.gov.pl/Druki6ka.nsf). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 223/13 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 580/13 (CBOSA), w których wskazano, że co prawda przedmiotowe uregulowania prawne wprowadzają ścisłą cezurę czasową poddania się kobiety ciężarnej opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tych przepisów nie można tracić z pola uwagi rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie, przejawiającej się w poddaniu ich systematycznej kontroli medycznej (opiece lekarskiej) w całym okresie ciąży. Posiłkując się zatem wykładnią historyczną należałoby uznać za decydujące przy stosowaniu przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustalaniu na jego podstawie prawa do zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, konieczność dokonania przez organy ustaleń zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką lekarską), jak również dołożenia przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych terminu poddania się opiece medycznej (np. w przypadku długiego okresu oczekiwania na wizytę lekarską pomiędzy datą rejestracji a wyznaczoną datą wizyty albo w przypadku braku możliwości rozeznania przez kobietę ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania osobnicze, fizjologiczne, zdrowotne). Koniecznym zatem wydaje się przeprowadzenie takiej wykładni omawianych przepisów, która gwarantowałaby możliwość korzystania z tej formy pomocy także kobietom, które z niezawinionych przez siebie przyczyn nie były w stanie znaleźć się pod opieką medyczną przed upływem 10 tygodnia ciąży, a które w późniejszym okresie były objęte systematyczną (w każdym trymestrze ciąży) opieką medyczną. Za takim kierunkiem wykładni przepisów uprawniających do otrzymania omawianego świadczenia rodzinnego przemawiają, w ocenie Sądu, także zasady (normy) konstytucyjne wywiedzione z art. 32 w związku z art. 71 Konstytucji RP. Należy bowiem przyjąć, że odwołanie się wyłącznie do literalnej wykładni przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych może w istocie prowadzić do zróżnicowania sytuacji prawnej kobiety w ciąży ze względu na stan zdrowia lub inne okoliczności Ze względu bowiem na określone problemy zdrowotne lub inne okoliczności kobieta może być poddana np. określonemu leczeniu, które z kolei może uniemożliwiać bądź istotnie utrudniać rozpoznanie przez nią - na tak wczesnym etapie - że jest w ciąży. Sytuacja taka, w ocenie Sądu, stanowiłaby naruszenie zasady równości oznaczającej, że wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. W opisanej sytuacji kobiety nie cierpiące na jakiekolwiek dolegliwości uniemożliwiające spostrzeżenie w sposób naturalny, że są w ciąży byłyby faworyzowane w stosunku do tych kobiet - tak samo jak one będących w ciąży - które jednak z uwagi na określone okoliczności związane z ich stanem zdrowia nie mogłyby w taki sam sposób rozeznać tego, że są w ciąży. Prowadziłoby to w istocie do nierównego traktowania kobiet będących w ciąży, dyskryminując te spośród nich, które z powodów zdrowotnych (lub innych obiektywnych, niezależnych od woli) nie mogłyby stać się beneficjentami pomocy dla rodziny przewidzianej przez ustawodawcę w art.15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, wykładni omawianych przepisów należałoby dokonywać w świetle przywołanej zasady równości w związku z konstytucyjną zasadą uwzględniania dobra rodziny i wynikającym z niej nakazem udzielania szczególnej pomocy ze strony władz publicznych rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz kobietom zarówno w ciąży, jak i po urodzeniu dziecka (art. 71 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Wskazać należy, że jak wynika z twierdzeń strony zawartych zarówno w odwołaniu jak i skardze, M. P. zgłosiła się do lekarz ginekologa dopiero w 14 tygodniu ciąży, bowiem do 12 tygodnia ciąży regularnie miesiączkowała. Podobna sytuacja miała miejsce także w poprzednich ciążach. Powyższe twierdzenia skarżącej potwierdza zaświadczenie lekarskie, wystawione przez G. D.-K., z dnia [...] listopada 2012 r. W zaświadczeniu tym specjalista ginekolog-położnik wskazała, że M. P. pozostawała pod opieką medyczna od 14 tygodnia ciąży do porodu. W poprzednich miesiącach mimo ciąży miesiączkowała, podobnie było w poprzednich ciążach. W tej sytuacji i mając na względzie prokonstytucyjną wykładnię art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zdaniem Sądu należy przyjąć, że skarżąca z niezawinionych przez siebie przyczyn nie były w stanie znaleźć się pod opieką medyczną przed upływem 10 tygodnia ciąży, a która w późniejszym okresie była objęta systematyczną (w każdym trymestrze ciąży) opieką medyczną. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w zw z art. 135 Ppsa Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią dokonaną przez Sąd ocenę prawną.