II FZ 338/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 1147/13 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 16 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. oddalił wniosek J. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, związanych z niniejszą sprawą. Składając oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a oboje utrzymują się z pobieranego przez niego zasiłku przedemerytalnego, wynoszącego 975,78 zł miesięcznie, a także emerytury jego żony, która wynosi 1 200 zł miesięcznie. Jeżeli chodzi o zgromadzony przez małżonków majątek, to w oświadczeniu zadeklarowano jedynie mieszkanie o pow. 49 m2. Z oświadczenia skarżącego wynika również, że mieszka on wraz z żoną u syna, gdyż w jego mieszkaniu mieszka jego ojciec. W oświadczeniu wskazano także rodzaj i wysokość kosztów utrzymania. Skarżący nadmienił ponadto, że nie posiada kont bankowych, kart kredytowych, jak również informacji odnośnie sytuacji majątkowej żony, z którą ma rozdzielność majątkowa, na dowód czego przedłożył kserokopię stosownej umowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), i stwierdził, że z przytoczonego przepisu wynika, że to strona wnioskująca o przyznanie ulgi w postaci prawa pomocy powinna przedstawić (tak należy rozumieć zwrot "wykazać") kompletne i wiarygodne dane na temat swojej sytuacji materialnej oraz zdolności płatniczych, na podstawie których możliwa będzie ocena spełnienia przez nią przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym celu winna ona także współdziałać z sądem, w zakresie wyjaśnienia wszelkich rozbieżności i wątpliwości, składając na wezwanie sądu dodatkowe oświadczenia i przedstawiając odpowiednie dokumenty źródłowe. Sąd podał, że złożone przez skarżącego oświadczenia są wybiórcze, gdyż najpierw przemilczał on fakt posiadania udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o znacznej wartości (1 milion zł), następnie zaś, wzywany do złożenia dodatkowego oświadczenia, co do sytuacji majątkowej żony, uchylił się od wykonania zarządzenia w tym zakresie, powołując się na fakt zawarcia z żoną umowy o rozdzielności majątkowej. Skarżący nie odniósł się także do wezwania w przedmiocie wyjaśnienia sformułowań zawartych w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. W związku z powyższym Sąd nie dysponuje, niezbędnymi danymi, pozwalającymi na ocenę spełnienia przez skarżącego przesłanek uzyskania prawa pomocy. Sąd stwierdził i wyjaśnił, że ocena możliwości płatniczych skarżącego bezwzględnie wymaga wzięcia pod uwagę również sytuacji finansowej małżonki oraz jej stanu majątkowego; w postępowaniu wpadkowym, jakim niewątpliwie jest postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, przedmiotem oceny jest sytuacja materialna wnioskodawcy, a także jego domowników. Niezależnie od powyższego, w tym miejscu należy zwrócić uwagę, że z informacji zamieszczonych w KRS wynika, że żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki jawnej, w związku z czym niezbędne jest wzięcie pod uwagę również dochodów z tego źródła. W tym celu wezwano skarżącego do określenia rozmiarów tej działalności i przedłożenia zeznania podatkowego małżonki. Niewykonanie zaś wezwania, służącego pełnemu wyjaśnieniu jego sytuacji materialnej, nie pozwala na przyjęcie, że skarżący wykazał spełnienie ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. J. B. złożył zażalenie na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżając to postanowienie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał, że dwukrotnie składał oświadczenia majątkowe, szczegółowo opisując swoją sytuację majątkową. W odpowiedzi na pismo z dnia 4 lutego 2014 r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, nie jest na utrzymaniu dzieci, które nie są obowiązane do utrzymywania rodziców, nie może okazać rachunków bankowych małżonki (wobec rozdzielności majątkowej) ani syna; przedłożył miesięczne zestawienie wydatków oraz podał kwoty jakie przypadają na niego, wyjaśnił w jakich kwotach ponosi koszty utrzymania, oświadczył, że nie posiada samochodu ani przedmiotów majątkowych powyżej 3 000 euro; oświadczył, że nie posiada informacji o zasobach finansowych żony; oświadczył, że posiada mieszkanie, w którym mieszka jego ojciec, on sam mieszka wraz z synem i ponosi częściowe koszty mieszkania i wyżywienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanego przepisu w pierwszej kolejności wynika zatem, że to wnioskodawca winien przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadnia przyznanie mu zwolnienia. Wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie są przy tym wystarczające oświadczenia wnioskodawcy, ale konieczne jest poparcie ich stosowną dokumentacją. W badanej sprawie wnioskodawca, pomimo wezwania, nie nadesłał dokumentów, które obrazowałyby rzeczywistą sytuację finansową jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z tego już tylko względu zwolnienie od kosztów postępowania sądowego nie mogło być wnioskodawcy udzielone, albowiem brakiem zaangażowania w przedstawienie swej sytuacji majątkowej uniemożliwił Sądowi prawidłową ocenę wniosku. Zauważyć i ocenić należy także, że wnoszący zażalenie akcentuje, iż wobec ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej nie jest on w stanie, i nie jest zobowiązany przedstawiać dowodów obrazujących sytuację finansową małżonki. Podkreślenia jednak wymaga, że powyższy argument nie jest zasadny w świetle przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten uzależnia możliwość przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 196/11). Także w piśmiennictwie wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 k.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Zatem mylne jest przekonanie skarżącego odnośnie skutków pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej, gdyż nie ulega wątpliwości, że w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny i wzajemnej pomocy. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje w pełni za zasadne poszerzenie ustaleń o dokumenty dotyczące bezpośrednio żony skarżącego w celu ustalenia sytuacji majątkowej samego skarżącego. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie