I SA/Kr 2051/13

|Sygn. akt I SA/Kr 2051/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2014 r., sprawy ze skargi Instytutu B. S.A. w K., na interpretację indywidualną Ministra Finansów, z dnia 23 sierpnia 2013 r. Nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych, I. uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, II. określa, że zaskarżona interpretacja nie może być wykonana do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych). W dniu 3 czerwca 2013 r. do Dyrektora Izby Skarbowej wpłynął wniosek Instytutu B. S.A. w K. o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych. We wniosku wyjaśniono, że Spółka posiada zakupione za gotówkę na rynku wtórnym akcje spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych. Spółka ma zamiar przeprowadzić operację gospodarczą polegającą na objęciu przez nią certyfikatów inwestycyjnych emitowanych przez zamknięty fundusz inwestycyjny w zamian za wniesienie do tego funduszu papierów wartościowych (posiadanych akcji). W związku z tym wnioskodawca powziął wątpliwość czy w przypadku objęcia certyfikatów inwestycyjnych w funduszu inwestycyjnym zamkniętym, w zamian za wniesione papiery wartościowe powstanie u Spółki przychód? Udzielając negatywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie wnioskodawca odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2013 r. (sygn. akt II FSK 1479/11), które zostało wprawdzie wydane w oparciu o przepisy dotyczące podatku dochodowego od osób fizycznych, jednakże winno znaleźć odpowiednie analogiczne zastosowanie również na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych. W indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z dnia 23 sierpnia 2013 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej działając w imieniu Ministra Finansów uznał stanowisko Spółki przedstawione we wniosku za nieprawidłowe. Zdaniem organu wartość pieniężna certyfikatów inwestycyjnych nabywanych przez Spółkę w zamian za akcje stanowi jej przychód, a to zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r., nr 74, poz. 397 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p."). Organ zaznaczył, że nie podziela stanowiska wyrażonego w przywołanym przez Spółkę orzeczeniu NSA, wskazując jednocześnie, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dla odmiany kilkukrotnie potwierdzano wykładnie dokonaną w interpretacji. Niezgadzając się z takim rozstrzygnięciem pełnomocnik Spółki wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa związanego z dokonaną interpretacją prawa podatkowego. W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że pochodny instrument finansowy pomimo tego, że odnosi się do niego określona wartość pieniężna, wyceniana przez fundusz inwestycyjny wartość (w myśl art. 8 ust. 2 z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych /Dz. U. nr 146, poz. 1546, powoływanej dalej jako "u.f.i."/) nie jest jednak niewątpliwie "polskim lub zagranicznym pieniądzem ani wartością dewizową". W konsekwencji pochodne instrumenty finansowe nie stanowią wartości pieniężnej w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., ponieważ ani w ogólności, ani w obrocie gospodarczym nie stanowią substratu pieniądza. Nadto podkreślono, iż zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne z tytułu wpłaty dokonywanej udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością bądź też papierami wartościowymi uzyskuje (obejmuje) certyfikaty, nie realizuje zaś przyszłych dla tej czynności - praw z tytułu ich uzyskania (objęcia). Uzyskanie certyfikatu z tytułu wpłaty dokonanej poprzez przeniesienie własności udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością bądź też papierów wartościowych nie jest więc tożsame z realizacją prawa z certyfikatu. Końcowo zwrócono natomiast uwagę, że WSA w Krakowie realizując wskazania zawarte w przywołanym we wniosku wyroku NSA w orzeczeniu z dnia 7 czerwca 2013 r., I SA/Kr 441/13, również przychylił się do zaprezentowanej wcześniej interpretacji. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ stwierdził brak podstaw do zmiany zakwestionowanej indywidualnej interpretacji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik Spółki zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez przyjęcie, iż objęcie przez skarżącą spółkę certyfikatów inwestycyjnych w funduszu inwestycyjnym zamkniętym w zamian za wniesione do funduszu papiery wartościowe powoduje powstanie przychodu po stronie spółki i w konsekwencji rodzi obowiązek podatkowy. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Sąd uwzględniając skargę na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego uchyla taką interpretację (art. 146 § 1 p.p.s.a.) w przeciwnym razie, skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r., nr 74, poz. 397 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p.") przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód bez względu na rodzaj źródeł przychodów, z jakich dochód ten został osiągnięty, w wypadkach, o których mowa w art. 21 i art. 22 przedmiotem opodatkowania jest przychód. Dochodem (z zastrzeżeniem art. 10 i 11 tej ustawy) jest nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym, gdy zaś koszty przekraczają przychód, różnica jest stratą (art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p.). Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych nie definiuje zatem źródeł przychodów (odmiennie niż w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych). Zasadą jest zatem, że za źródło przychodu uznaje się każdy zindywidualizowany stosunek prawny, zdarzenie lub stan faktyczny, z którym wiąże się uzyskanie przychodu, a wyjątki od tej zasady wynikać muszą z konkretnego przepisu ustawy wyłączającego bądź zwalniającego konkretny dochód od opodatkowania. Definicja legalna przychodu, zawarta w u.p.d.o.p. jest definicją zakresową niepełną. Ustawodawca podał w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. jedynie przykładowe rodzaje przysporzeń, uznawanych za przychód dla celów podatku dochodowego od osób prawnych, a jednocześnie w ust. 4 tego przepisu wskazał (tym razem stosując katalog zamknięty, nie podlegający wykładni rozszerzającej) przysporzenia, które są neutralne podatkowo. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. przykładowym przychodem są otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym różnice kursowe. Ustawodawca nie definiuje jednak pojęcia wartości pieniężnych. Rozważając w tym kontekście problematykę stanowiących przedmiot wątpliwości skarżącego certyfikatów inwestycyjnych przypomnieć należy, że co do zasady w celu uzyskania certyfikatu (reprezentującego prawa majątkowe uczestników funduszu zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 27 maja 2004r. o funduszach inwestycyjnych /tekst jednolity: Dz. U. z 2004r., nr 146, poz. 1546 ze zm., powoływanej dalej jako "u.f.i.") należy dokonać wpłaty w formie pieniężnej (art. 7 ust. 1 u.f.i.). Do funduszu można jednak także wnieść papiery wartościowe (zdematerializowane i inne niż zdematerializowane) i udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, przy czym wniesienie tych papierów i udziałów zrównane jest z wpłatą (art. 7 ust. 2 i ust. 3 u.f.i.). W ostatnim z wymienionych przypadków zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne przenosi w drodze odpowiedniej umowy na fundusz prawa do udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i prawa z papierów wartościowych (art. 28 ust. 2 u.f.i.). Zawarcie tej umowy powoduje przeniesienie na fundusz prawa do udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i praw z papierów wartościowych. Umową tą zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne wyzbywa się więc praw do udziałów i praw z papierów wartościowych. Dokonując oceny prawnej, czy uzyskanie (objęcie) certyfikatów inwestycyjnych z tytułu dokonania na nie wpłaty udziałami lub papierami wartościowymi stanowi przychód podatkowy, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. w pierwszym rzędzie należy odwołać się do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz. U. Nr 84, poz. 386), która w przepisie art. 1 ust. 2 przesądza, że jednostką pieniężną w Polsce jest złoty, dzielący się na 100 groszy. Pieniądzem są także waluty obce, niebędące co prawda w kraju prawnym środkiem płatniczym, lecz pozyskiwane przez podatnika z takiego lub innego tytułu. Waluty obce mogą mieć charakter pieniądza narodowego lub międzynarodowego (na przykład euro w krajach Unii Europejskiej). Wartości pieniężne nie są co prawda zdefiniowane w samej ustawie podatkowej, ale na gruncie polskiego prawa publicznego celowe jest sięgnięcie w tym zakresie do terminologii prawa dewizowego (por. ustawę z dnia 18 grudnia 1998 r. - Prawo dewizowe - (Dz. U. Nr 160, poz. 1063 ze zm., zastąpioną przez ustawę z dnia 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe, Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.) i zawartego w nich pojęcia tzw. wartości dewizowych. Na gruncie prawa dewizowego obok walut obcych występują dewizy, czyli wszelkie dokumenty bankowe i finansowe opiewające na waluty obce (na przykład weksle, czeki, akredytywy, przekazy, polecenia przelewu), zastępujące funkcjonalnie te pierwsze. Wartości pieniężne można najogólniej określić jako wszelkie substytuty pieniądza krajowego i zagranicznego, umożliwiające wywiązywanie się z podjętych zobowiązań pieniężnych, mogące w określonych sytuacjach przewidzianych przez prawo być zamienianymi na pieniądz będący prawnym środkiem płatniczym. Certyfikat inwestycyjny jest pochodnym instrumentem finansowym, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jednolity: Dz. U. 2014, nr 94) Pochodny instrument finansowy w postaci certyfikatu inwestycyjnego, pomimo tego, że odnosi się do niego określona, wyceniana przez fundusz inwestycyjny wartość (art. 8 u.f.i.), nie jest niewątpliwie polskim lub zagranicznym pieniądzem ani też wartością dewizową. Nie stanowi też wartości pieniężnej z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., ponieważ nie jest, tak w ogólności jak i w obrocie gospodarczym, substytutem pieniądza. Podkreślić w tym kontekście należy, że wartość certyfikatu inwestycyjnego nie jest określana w obrocie gospodarczym, ale wyceny jej dokonuje fundusz inwestycyjny (art. 8 u.f.i.). W przypadku wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością wartość tych aktywów, zgodnie z 128 ust. 2 u.f.i., wyceniana jest nie umownie, ale według metody przyjętej przez fundusz inwestycyjny dla wyceny aktywów netto. Ponadto, jak stanowi o tym art. 121 ust. 8 u.f.i., zbycie certyfikatu inwestycyjnego imiennego statut funduszu może uzależnić od zgody zgromadzenia inwestorów, oznaczając: formę udzielenia zgody, termin do wskazania nabywcy w przypadku odmowy zgody, nie dłuższy jednak niż 2 miesiące od dnia zgłoszenia zamiaru zbycia, cenę lub sposób jej określenia oraz termin zapłaty ceny; statut funduszu może też w inny sposób ograniczyć zbycie, oznaczając termin oraz szczegółowy tryb i warunki stosowania takiego ograniczenia. Powyższe wskazuje, że pochodny instrument finansowy w postaci certyfikatu inwestycyjnego nie zastępuje pieniądza, nie stanowi postaci jego zamiennika czy substytutu, a więc nie jest wartością pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. Podkreślić także należy, że zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne: z tytułu wpłaty dokonywanej udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i papierami wartościowymi uzyskuje (obejmuje) certyfikaty, nie realizuje zaś – przyszłych do tej czynności – praw z tytułu uzyskania (objęcia certyfikatu). Uzyskanie certyfikatu inwestycyjnego za wpłaty udziałów i papierów wartościowych nie jest tożsame z realizacją prawa z certyfikatu. Z przedstawionych i rozważonych powyżej powodów prawnych należało więc wyprowadzić wniosek, że wnoszenie na poczet otrzymania certyfikatów inwestycyjnych papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega opodatkowaniu na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p., ponieważ uzyskanie (objęcie) z tytułu tych wpłat certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu podatkowego, o którym mowa w wymienionych przepisach. Wypowiadając się ponownie w przedmiocie zadanego przez wnioskodawcę pytania organ zobligowany będzie uwzględnić zaprezentowaną wyżej ocenę prawną. Warto jeszcze zacytować fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (wydanego na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych) z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1047/09, w którym Sąd ten stwierdził, że przychodem jest tylko takie przysporzenie majątkowe, które ma charakter trwały, a przez to – prawnie uchwytny. Ostateczna wartość certyfikatów inwestycyjnych powstaje (doznaje konkretyzacji) na drugim etapie procesu inwestycji. W momencie wniesienia udziałów/papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, inwestor nie uzyskuje automatycznie realnego przysporzenia trwale powiększającego jego aktywa i stanowiącego przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. Przychód taki – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – powstaje dopiero na drugim etapie procesu inwestycji, tj. w razie umorzenia certyfikatów (także w przypadku likwidacji funduszu), zbycia certyfikatów na rzecz osoby trzeciej albo – wyjątkowo – w następstwie wypłaty dochodów funduszu bez umarzania certyfikatów inwestycyjnych. W wyroku tym podkreślono, że trzeba pamiętać o różnicy pomiędzy zbyciem udziałów/papierów wartościowych za gotówkę i późniejszym nabyciem certyfikatów inwestycyjnych w zamian za uzyskane środki pieniężne, a ponadto – dystynkcji pomiędzy operacją wniesienia udziałów/papierów wartościowych w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych. W przypadku pierwszej, obejmującej niejako dwa elementy transakcji dochodzi do definitywnego przysporzenia po stronie inwestora w postaci otrzymanych środków pieniężnych. Druga z transakcji nie powoduje takiego przysporzenia (nie stanowią go certyfikaty inwestycyjne). Powyższy pogląd tutejszy Sąd w pełni podziela, a zdaje się on dominować w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. choćby przywołane przez stronę skarżącą wyrok NSA z dnia 8 marca 2013r., II FSK 1479/13, a także wydany w jego konsekwencji wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 czerwca 2013r., sygn. akt I SA/Kr 441/13). Jednocześnie wskazać należy, że Sąd nie przychylił się do stanowiska reprezentowanego w starszym orzecznictwie (por. choćby wyrok WSA z dnia 25 maja 2010r., sygn. akt I SA/Kr 360/10), w świetle którego "zbycie akcji bądź udziałów w ramach wpłaty na certyfikaty inwestycyjne powoduje powstanie przychodu". Mając zatem na uwadze ww. okoliczności, Sąd działając na zasadzie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 wyżej powołanej ustawy. Na tej podstawie zasądzono zwrot kosztów obejmujący wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (240 zł) ustalone zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) oraz opłatę od pełnomocnictwa (17 zł).