III SA/Łd 1273/13

Dnia 12 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Straszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2014 roku sprawy ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt. 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U z 2008 r. nr 50, poz. 291, ze zm.) oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20.12.2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 337 z 21.12.2007 r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku T.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 5.730,30zł. (należność główna wraz z kosztami upomnienia: 3.636,30zł. + odsetki za zwłokę 2.094,00zł) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 5 października 2012 r., zgodnie z którą: - umorzono T.S. 100% odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1.2002 do 2.2006 w kwocie 2.094,00 zł, w tym : • na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 540,00 zł (składki - 0,00 zł, odsetki za zwłokę - 540,00 zł) za okres od I kw. 2002 r. do II kw. 2006 r., • na ubezpieczenie emerytalno - rentowe w kwocie 1.554,00 zł (składki - 0,00 zł, odsetki za zwłokę - 1.554,00 zł) za okres od I kw. 2002 r. do II kw. 2006 r., z tego: - 612,00 zł (składki 0,00 zł, odsetki 612,00 zł) za okres od III kw. 2004r. do II kw. 2006 jest pomocą de minimis, spełniającą warunki określone w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 337 z 21.12.2007 r.). Kwota do spłaty: 3.636,30zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że T.S. we wniosku o umorzenie należności składkowych opisał swoją trudną sytuację finansową spowodowaną między innymi uzyskiwaniem niskich dochodów z gospodarstwa rolnego, brakiem dodatkowych dochodów i problemami zdrowotnymi. Na poparcie przedstawionych okoliczności wnioskodawca przedłożył kartę informacyjną leczenia szpitalnego oraz oświadczenie o nieskorzystaniu z pomocy de minimis w rolnictwie w roku bieżącym i dwóch latach go poprzedzających. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dokonaniu oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Ustalono, że w związku z prowadzeniem działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni 7,03ha fizycznych (2,18ha przeliczeniowych) T.S. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Organ zaznaczył, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników nakłada na rolnika obowiązek opłacania składek za każdego ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym, co wynika z przepisów art. 4 i art. 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast wnioskodawca nie wywiązywał się z tego od wielu lat. Zadłużenie narastało i mimo udzielonej ulgi w formie układu ratalnego strona nie podjęła spłaty zadłużenia, a układ ratalny został zerwany. Prezes KRUS wskazał, iż z zaświadczenia GOPS w D. wynika jednocześnie, że T.S. nie korzysta z pomocy ośrodka. Wnioskodawca nie posiada przy tym zaległości w opłacaniu podatku rolnego i pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych. W miarę możliwości finansowych reguluje swoje zobowiązania i opłaca na bieżąco składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Organ zaznaczył, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności wzięto pod uwagę sytuację finansową strony, warunki bytowe, zdarzenia losowe, które miały miejsce w gospodarstwie wnioskodawcy oraz jego problemy zdrowotne. W świetle powyższego uznano, że wskazane przesłanki należy uznać za przemawiające za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia części należności składkowych tj 100% odsetek od zaległych należności, gdyż wnioskodawca nie jest pozbawiony dochodów. Z uwagi na zakwestionowanie przez T.S. decyzji z dnia 5 października 2012 r. i złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w dniu 29 listopada 2012 r. przeprowadzono kolejną wizytację w gospodarstwie rolnym dłużnika, podczas której strona przedłożyła rachunki i faktury między innymi za: ubezpieczenie budynków, ciągnika, za energię elektryczną, opłaty za wodę, zakup oleju napędowego do ciągnika, zakup nasion do siewu, opał, wydatki na leki i inne. W dniu 21 grudnia 2012 r. do wniosku dołączone zostało przez dłużnika zestawienie przychodów i rozchodów. Analizując udokumentowane dochody przez Urząd Gminy i z ARiMR w Ł. oraz dochody wykazane w zestawieniu, które złożył wnioskodawca stwierdzono rozbieżności. Z zaświadczenia z Urzędu Gminy w D. wynikało, że T.S. uzyskuje dochód z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym i w roku 2011 wyniósł on 5.903,49zł. oraz pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych (za rok 2011 w kwocie 6.571,53zł.). Miesięczne uposażenie wnioskodawcy w 2011 r. wynosiło zatem 1.039.85zł., natomiast średnie miesięczne wydatki (udokumentowane i nieudokumentowane) wyniosło - według zestawienia strony - 493,77zł. Z uwagi na powyższe Prezes KRUS uznał, że sytuacja finansowa T.S. - jakkolwiek niełatwa - pozwala na spłatę zaległych należności chociażby w dogodnym układzie ratalnym. Organ zaznaczył, że zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników, ulgi w spłacie zobowiązań składkowych (do których mają też zastosowanie przepisy dotyczące zobowiązań podatkowych) mają charakter nadzwyczajny, gdyż stanowią odstępstwo od zasady powszechności i równości opodatkowania. Wobec tego, zdaniem organu, umorzenie części zadłużenia jest adekwatne do sytuacji wnioskodawcy, jak i do sfery związanej z gospodarką finansową Kasy. Przy rozstrzyganiu bowiem wniosku uwzględnić należało nie tylko możliwości płatnicze wnioskodawcy lecz także stan finansów funduszów emerytalno-rentowego oraz składkowego. Prezes KRUS wskazał, że odstępując od umorzenia składek wzięto pod uwagę ustawowy obowiązek ich opłacania wynikający z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który obligatoryjnie dotyczy rolników posiadających gospodarstwo powyżej 1 ha przeliczeniowego jak również fakt korzystania w obecnym czasie przez wnioskodawcę ze świadczeń chorobowych. Na decyzję z dnia 24 stycznia 2013 r. T.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 28 maja 2013r., sygn. akt III SA/Łd 329/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi T.S. uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że zgodnie z art. 41a ust 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2008 r. nr 50 poz. 291 ze zm.) – dalej: u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego i na jego wniosek, uwzględniając zarówno możliwości płatnicze wnioskodawcy, jak i stan finansów funduszu emerytalno rentowego i składkowego może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części. Ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga Prezes KRUS który może - ale nie musi - je umorzyć. Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 41a ust 1 pkt 1 u.s.r. tj. w razie stwierdzenia ważnego interesu zobowiązanego dokonując oceny jego możliwości spłaty zaległości. Oceniając zaskarżoną decyzję w powyższym świetle, sąd stwierdził, że organ orzekający w sprawie nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a co najmniej nie dał wyrazu wnikliwej analizy sytuacji majątkowej strony w jej uzasadnieniu. Zaprezentowanie natomiast wywodu, który obrazowałby - nie tyle dla sądu, ile dla wnioskodawcy - dlaczego uznano, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, stanowi bezwzględny obowiązek organu. Nie wystarczy, zdaniem sądu nawet szczegółowe zaprezentowanie w uzasadnieniu decyzji sytuacji majątkowej poprzez wskazanie łącznej kwoty miesięcznych dochodów strony oraz ogólne stwierdzenie, iż "sytuacja finansowa jakkolwiek niełatwa pozwala na spłatę zaległych należności chociażby w dogodnym układzie ratalnym". Konieczna jest ocena zaprezentowanych dowodów przejawiająca się w wyczerpującym wyłożeniu tych okoliczności ze względu na które organ nie uznał wniosku strony. Organ winien przekonać wnioskującą stronę, że nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada. Nie jest realizacją powyższego obowiązku samo wskazanie, że strona nie jest pozbawiona dochodów, a zatem posiada możliwości ratalnej spłaty należności wobec KRUS oraz stwierdzenie zawarte w decyzji, iż sytuacja finansowa T.S. "jakkolwiek niełatwa pozwala na spłatę zaległych należności chociażby w dogodnym układzie ratalnym". Przedstawione okoliczności nie zostały poparte szczegółową analizą wysokości źródeł dochodów i porównania ich wysokości do niezbędnych kosztów utrzymania. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ oparł swoje stanowisko na porównaniu dochodu wnioskodawcy, jaki uzyskał on w 2011 roku z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wraz z uwzględnieniem dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych ze średnimi miesięcznymi wydatkami (udokumentowanymi i nieudokumentowanymi) wykazanymi przez stronę w zestawieniu z grudnia 2012 r. dotyczącymi roku 2012. Zdaniem sądu, porównanie dochodów wnioskodawcy z roku 2011 z jego wydatkami z roku 2012 nie może być uznane jako wiarygodny środek dowodowy obrazujący możliwości finansowe dłużnika w spłacie zaległości. Zestawienie dochodów i wydatków sporządzone odręcznie przez T.S. "na pierwszy rzut oka" winno być uznane jako niekompletne i sporządzone w sposób nieporadny. Zawarte w nim wydatki dotyczą w zasadzie bezpośrednio kosztów związanych z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego dłużnika, natomiast brak jest w tym zestawieniu np. jakichkolwiek wydatków związanych z kosztami nabycia środków spożywczych. Sąd podkreślić, że art. 41a ust 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odwołuje się do "możliwości płatniczych wnioskodawcy" a nie do uzyskiwania przez niego dochodów czy też nie. Dokonując zatem analizy sytuacji finansowej T.S. organ winien skoncentrować się na ocenie jego realnych możliwości płatniczych w odniesieniu do figurującego na jego koncie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, uwzględniając przy tym stan techniczny posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego, jak również to, że wobec wnioskodawcy było już prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące należności wobec KRUS, które w roku 2008 zostało umorzone przez Urząd Skarbowy w Ł. jako nieskuteczne. Przedstawione powyżej argumenty przemawiały, zdaniem sądu za przyjęciem, że Prezes KRUS nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a stwierdzona wadliwość uzasadnienia skarżonej decyzji spowodowała, że nie mogła się ona ostać w porządku prawnym. Wątpliwości sądu wzbudziła również sentencja rozstrzygnięcia podjętego przez Prezesa KRUS w niniejszej sprawie. Z decyzji organu z dnia 5 października 2012 r., utrzymanej w mocy zaskarżonym rozstrzygnięciem, wynika, że Prezes KRUS rozpatrując wniosek T.S. o umorzenie składek na ubezpieczenie Społeczne rolników w wysokości 5.730,30 zł umorzył 100% odsetek od zaległości składkowych w kwocie 2.094,00zł. Brak jest natomiast w sentencji tej decyzji wyraźnego i jednoznacznego rozstrzygnięcia, co do pozostałej kwoty należności. Organ wskazał co prawda, że pozostaje T.S. do spłaty kwota: 3.636,30zł, jednak brak jest rozstrzygnięcia z którego wynikałoby wprost, iż organ odmawia wnioskodawcy umorzenia kwoty 3.636,30zł. Taka konstrukcja decyzji powoduje, że wniosek T.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy potraktowany został jako dotyczący całej decyzji z dnia 5 października 2012 r., podczas gdy nie ulega wątpliwości, że nie było intencją strony wnoszenie o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie, w którym organ uwzględnił częściowo jego wniosek i umorzył kwotę należnych odsetek od składek. Z tych wszystkich względów sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 6 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 104 § 2 oraz art. 107 §1 i 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. W wyniku ponownego przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] r., znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 59 ust. 3, art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007, po rozpatrzeniu wniosku T.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 5.730,30zł. (należność główna wraz z kosztami upomnienia: 3.636,30zł. + odsetki za zwłokę 2.094,00zł), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 5 października 2012r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że analiza akt sprawy wykazała, że w związku z prowadzeniem działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni 7,03 ha fizycznych (2,18 ha przeliczeniowych) strona podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników nakłada na rolnika obowiązek opłacania składek za każdego ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym, co wynika z art. 4 i art. 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z którego strona jako płatnik nie wywiązywała się w latach 2002-2006. Decyzją z dnia 12 grudnia 2007r. udzielona została skarżącemu pomoc w spłacie zaległości poprzez umorzenie odsetek. Należności głównej strona nie uregulowała i nie wystąpiła wówczas o przyznanie ulgi w spłacie i rozłożenie należności głównej na raty. W wyniku przeprowadzonych wizytacji ustalono, że skarżący mieszka sam i utrzymuje się z gospodarstwa rolnego oraz dopłat z ARiMR. Posiada maszyny rolnicze, które ułatwiają prace w gospodarstwie i przyczyniają się do uzyskania dochodów z działalności rolniczej bez dodatkowego ponoszenia kosztów na wynajem sprzętu. W budynki gospodarcze oraz w budynek mieszkalny nie inwestuje środków finansowych. Do dnia 5 września 2012r. nie zgłosił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy finansowej lub żywieniowej. Z pisma z dnia 4 września 2012r. wydanego przez Urząd Gminy w D. wynika, że w latach 2001-2012 skarżący nie zgłaszał swojego gospodarstwa jako poszkodowanego w wyniku klęsk żywiołowych i nie korzystał z udzielonych w tym okresie ulg w opłaceniu podatku gruntowego w Gminie D. W roku 2013 złożył w urzędzie gminy zawiadomienie o stracie poniesionej w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Komisja oszacowała straty w wielkości poniżej 30%. Straty nie przekraczały 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym w stosunku do produkcji z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody. Program pomocowy SA.37206 (2013/XA) dotyczący poniesionych w 2013r. strat z tytułu m.in. nawalnych deszczy obowiązuje od dnia 22 sierpnia 2013r., co oznacza, że nie ma podstaw do jego zastosowania w przedmiocie umorzenia należności za okres 2002-2006. Oszacowane starty w uprawach roślinnych, a tym samym obniżenie przychodów z gospodarstwa może być jedynie wzięte pod uwagę w przypadku wydania pozytywnej decyzji o przyznaniu ulgi w spłacie zaległości. Dalej organ wskazał, że z posiadanych 7 ha gruntów, na podstawie pisma Wójta Gminy D. z dnia 10 września 2013r. wynika, że skarżący uzyskiwał w poszczególnych latach dochody z gospodarstwa, (tj.2004r. - 3.443,06 zł, 2005r. - 3.904,67 zł, 2006r. - 4.019,02 zł, 2007r. - 4.700,85 zł, 2008r. 4.353,58 zł, 2009r. - 4.151,81 zł, 2010r. - 4.956,93 zł, 2011r. - 5.903,49 zł, 2012r. - brak danych). Na podstawie wydruku "Dane płatności" z ARiMR, ustalono, że oprócz dochodów uzyskiwanych z działalności rolniczej strona od 2004r. do chwili obecnej pobiera dopłaty unijne do gruntów rolnych z ARiMR w następujących wysokościach 2013r. - 5.366,86 zł, 2012r. - 6.571,53 zł, 2011r. - 6.672,97 zł, 2010r. 5.357,96 zł). W latach 2002-2006 wnioskodawca nie dostarczał do KRUS zwolnień lekarskich, jak również nie występował o przyznanie renty chorobowej. W dniu 12 września 2013r. załączył do wniosku własnoręcznie sporządzone zestawienie wpływów i wydatków, jakie poniósł w latach 2006 - 2013. Składki bieżące z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników opłaca w ustawowym terminie lub spłaca w ratach. Mając na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne organ wyjaśnił, że decyzje wydawane w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników powinny uwzględniać nie tylko słuszny interes obywateli, ale także mieć na względzie interes społeczny wszystkich ubezpieczonych rolników. Ulgi w spłacie zobowiązań składkowych mają charakter nadzwyczajny, gdyż stanowią odstępstwo od zasady powszechności i równości opodatkowania. Umorzenie części zadłużenia w postaci 100 % odsetek jest adekwatne do sytuacji skarżącego, jak i do sfery związanej z gospodarką finansową KRUS. Rozstrzygając wniosek skarżącego uwzględnić należało nie tylko możliwości płatnicze, lecz także stan finansów funduszów składkowego i emerytalno-rentowego. Odwołując się do treści art. 87 i 88 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007 organ podkreślił, że udzielenie pomocy może być uzasadnione wtedy, gdy rolnik znajduje się przejściowo trudnej sytuacji spowodowanej okolicznościami noszącymi cechy niezależnych od rolnika. Dodatkowo decyzja w ramach pomocy de minimis ma charakter nadzwyczajny i stanowi incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się sytuacji finansowej. Udzielając pomocy publicznej oczekuje się w zamian efektów w postaci osiągnięcia korzyści, które pomogą rolnikowi uzyskać wzrost produkcji rolnej. Zgodnie natomiast z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części. Analiza całokształtu zebranego materiału dowodowego dokonana w oparciu o obowiązujące przepisy uzasadniała odmowę umorzenia należności głównej i utrzymanie jednocześnie w mocy decyzji z dnia 5 października 2012r. na mocy której umorzone zostały odsetki w kwocie 2.094,00 zł. Organ wyjaśnił, że zadłużenie w postaci należności głównej za okres 2002-2006 oraz kosztów upomnień z 2003r. i 2011r. wynikało z niezaradności i braku chęci spłaty zadłużenia, nie zaś ze złej sytuacji finansowej, która była niezawiniona przez rolnika. Od 2004r. oprócz dochodów z pracy w rolnictwie skarżący otrzymuje corocznie dopłaty z ARiMR, które stanowią dodatkowe źródło dochodu. W latach 2002-2006 nie wystąpiły w gospodarstwie skarżącego udokumentowane zdarzenia losowe mające wpływ na obniżenie zysków z działalności rolniczej. Skarżący również długotrwale nie chorował w okresie powstałego zadłużenia, o czym świadczy brak dostarczanych zwolnień lekarskich do KRUS i wypłaty zasiłku chorobowego. Nie sprawował opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co ograniczyłoby lub wręcz pozbawiłoby go możliwości uzyskania dochodów. Nie posiadał na utrzymaniu osób nieletnich. Wydatki, które przedstawił w oświadczeniu z dnia 11 września 2013r., są kosztami ponoszonymi przez każde gospodarstwo domowe zajmujące się działalnością rolniczą i nie zwalniają z terminowej płatności składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ponadto pomimo udzielenia w 2007r. pomocy w spłaceniu zadłużenia w postaci umorzenia odsetek, skarżący nie wyraził wówczas chęci spłaty należności głównej w ratach, choć posiadał wiedzę o takiej możliwości. Dodatkowo organ nadmienił, że kwota wnioskowanej należności głównej została uregulowana poprzez potrącenia z należnego zasiłku chorobowego. Powyższa okoliczność tj. uregulowana należność główna ma korzystny wpływ na wysokość świadczenia emerytalnego, które zostanie skarżącemu przyznane w przyszłości, do którego ustalenia przyjmuje się wyłącznie opłacone składki. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podkreślił, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji. Wskazał, że należności, które powstały z tytułu nieuregulowanych składek za lata 2002-2006 nie powstały z jego winy, czy zaniedbania lecz z powodu wypadków losowych, tj. padnięcie krowy w 2000r., choroba i pobyt w szpitalu w roku 2001, poronienie jałówki w 2002r. i zawalenie się dachu w stodole, które miało miejsce w roku 2006. Przedstawione okoliczności zostały zdaniem skarżącego odpowiednio udokumentowane. Wskazując na swoje trudne warunki bytowe (tj. ponad 76- letni dom w złym stanie technicznym, w którym zamieszkuje) i trudną sytuację materialną podniósł, że z powodu choroby od ponad półtora roku przebywa na zwolnieniu lekarskim, ponosi wydatki na zakup leków i nie otrzymuje żadnego zasiłku. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.24 1 pkt 5 K.p.a. oraz art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. w związku z art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. nr 50 z 2008r. poz.291 z późn. zm.) dalej u.s.r. Zgodnie z treścią art. 41a ust.1 pkt.1 wymienionej ustawy Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.s.r. przybiera postać decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego albo upoważnionego przez niego pracownika. Zaznaczyć należy, że Prezes Kasy jest centralnym organem administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.s.r.). Z kolei według art. 1 pkt 1 K.p.a. kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy (art. 5 § 2 k.p.a.) co oznacza, ze postępowanie poprzedzające wydanie decyzji, o której mowa wyżej jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym zgodnie z przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, tym bardziej, że zgodnie z unormowaniem zawartym w treści art. 180 § 1 K.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W tym stanie rzeczy obowiązkiem Prezesa Kasy było zastosowanie się do przepisów K.p.a., zarówno w postępowaniu pierwszoinstancjyjnym, jak i w postępowaniu w drugiej instancji prowadzonym na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie jednakże strona niezadowolona z rozstrzygnięcia może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine K.p.a. Powyższy przepis ma w niniejszej sprawie zastosowanie, gdyż zgodnie z art. 52 u.s.r. w sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zgodnie z art. 83 ust. 4 tej ustawy od decyzji w sprawach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a. Wymóg stosowania się do przepisów K.p.a. przez Prezesa Kasy wynika wprost z przepisów art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest co prawda odwołaniem, jednak wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008r. II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 K.p.a. stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994r., sygn. akt II SA 2616/93). Ponadto, do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak na mocy art. 132 § 1 i 2 K.p.a. Z kolei przepis art. 24 § 1 pkt. 5 K.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zwrot "brał udział w sprawie" oznacza podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także, jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu - załatwienie sprawy w drodze decyzji. W ocenie sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 K.p.a. Użyte sformułowanie "w sprawie" oznacza sprawę administracyjną załatwianą w drodze decyzji (Andrzej Wróbel w: Małgorzata Jaśkowska, Andrzej Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz. Zakamycze 2000 – str. 199). Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Należy zaznaczyć, że w przepisie art.24 § 1 pkt 5 Kpa nie użyto określenia "wydał zaskarżoną decyzję" lecz użyto szerszego sformułowania ("brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji") nawiązującego do procesu wydawania decyzji jako czynności rozciągniętej w czasie, obejmującej także jej przygotowanie i podejmowanie czynności procesowych. W wyroku z dnia 15 grudnia 2008r. w spr. P 57/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "przez określenie brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika... lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy". Oznacza to, że spełnienie przesłanki wyłączenia pracownika, o której mowa w art.24 § 1 pkt 5 K.p.a. ma miejsce wówczas gdy pracownik podejmował czynności procesowe przed wydaniem decyzji w niższej instancji bez względu na to czy następnie podpisał on tę decyzję. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że przed wydaniem decyzji z dnia 5 października 2012r. całe postępowanie dowodowe prowadził starszy inspektor W.G. W dniu 10 sierpnia 2012r. przeprowadziła ona wizytację gospodarstwa rolnego skarżącego, wzywała T.S. do składania wyjaśnień i przyjmowała od niego oświadczenia w dniach 3 września 2012r., 27 września 2012r. i 2 października 2012r. Sporządziła także wniosek o częściowe uwzględnienie żądania przez umorzenie odsetek od zaległych składek. W.G. również podpisała decyzję z 5 października 2012r. co wskazuje, że brała ona udział w jej wydaniu. Nie ma znaczenia okoliczność, że podpisy pod decyzją zostały pogrupowane w taki sposób, iż po prawej stronie podpisał się Zastępca Dyrektora E.N. zaś po lewej stronie, nieco niżej, pozostałe osoby a mianowicie Kierownik Placówki Terenowej E.B. i starszy inspektor W.G. Taka technika może świadczyć o różnej wadze podpisów figurujących pod decyzją (por. wyroki WSA we Wrocławiu z 18 grudnia 2009r. w spr. III SA/Wr 233/09, z 6 maja 2010r. w spr. III SA/Wr 804/09, z 18 maja 2010r. w spr. II SA/Wr 837/09 i z 29 czerwca 2010r. w spr. I SA/Wr 838/09 oraz wyrok WSA w Olsztynie z 28 lipca 2011r. w spr. I SA/Ol 377/11 – wszystkie opublikowane www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie zmienia to jednak faktu, iż skoro wszystkie osoby podpisały się pod decyzją to oznacza, że brały udział w jej wydaniu. Po złożeniu przez T.S. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i uchyleniu decyzji z dnia 24 stycznia 2013r. wyrokiem WSA w Łodzi w spr. III SA/Łd 329/13, W.G. ponownie prowadziła postępowanie dowodowe. W dniu 11 września 2013r. przeprowadziła wizytację gospodarstwa rolnego skarżącego (k.334), wzywała T.S. do złożenia wyjaśnień (k.333), odbierała od niego oświadczenia (k.343 i 352), składała wnioski o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych (k.331 i 332), ustalała wysokość dopłat unijnych (k.342) a także sporządziła pismo o stanie sprawy z propozycją wydania rozstrzygnięcia (k.353-355). Po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W.G. przeprowadziła niemal cale postępowanie dowodowe proponując jakie winno być wydane rozstrzygnięcie w sprawie. Świadczą o tym jej pieczęcie z podpisami na pismach załączonych do akt administracyjnych. W.G. brała udział w wydaniu decyzji z 5 października 2012r. i na podstawie art.24 § 1 pkt 5 K.p.a. była z mocy ustawy wyłączona od udziału w postępowaniu po złożeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Mimo to uczestniczyła ona nadal w postępowaniu prowadząc w dalszym ciągu postępowanie dowodowe. Stanowi to naruszenie przepisu art.24 § 1 pkt 5 K.p.a. W przekonaniu sądu naruszenie art.24 § 1 pkt 5 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W.G. jako osoba biorąca udział w wydaniu decyzji z dnia 5 października 2012r. miała już określony pogląd na stan faktycznym i sposób rozstrzygnięcia sprawy. Pogląd ten determinowany był wcześniejszym swoim doświadczeniem związanym z udziałem w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z 5 października 2012r. W.G. uczestnicząc w dalszym ciągu w postępowaniu, po złożeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nie gwarantowała bezstronności i obiektywizmu w rozpatrzeniu sprawy. Świadczy o tym treść jej pisma zatytułowanego "Stan sprawy" (k.353 – 355), w którym zaproponowała ona wydanie rozstrzygnięcia identycznego z rozstrzygnięciem decyzji organu I instancji i z takimi samymi argumentami jakie przyjęto w decyzji z 5 października 2012r. W sytuacji gdy konkretne osoba brała już udział w rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej i ma ponownie ją rozpoznać to jest rzeczą zrozumiałą, że ma już wyrobione zdanie w tej kwestii (wyrażone we wcześniej wydanej decyzji) i stara się utrzymać taki sam sposób jej rozstrzygnięcia. Wobec takiej osoby zawsze istnieją wątpliwości co do jej bezstronności i obiektywizmu. Takie wątpliwości istnieją również wobec W.G. Dodać należy, że W.G. sama prowadziła prawie całe postępowanie dowodowe łącznie ze sporządzeniem pisma zawierającego propozycję sposobu rozstrzygnięcia sprawy zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera prawie taką samą argumentację jak argumentacja przedstawiona w tym piśmie. Wskazuje to, że w zaskarżonej decyzji podzielono stanowisko i pogląd W.G. przedstawiony w wymienionym piśmie. W przypadku gdyby w ponownie sprawdzonym postępowaniu brał udział inny pracownik niż W.G. i gdyby w pełni zostały wykonane zalecenia określone w wyroku w sprawie III SA/Łd 329/13 to być może wydano by inne rozstrzygnięcie niż w zaskarżonej decyzji. Reasumując tę część rozważań sąd uznał, że organ administracji naruszył przepis art.24 § 1 pkt 5 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, w ocenie sądu, nie w pełni zostały wykonane zalecenia sądu określone w wyroku w sprawie III SA/Łd 329/13. Zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W wyroku w sprawie III SA/Łd 329/13 sąd uznał, że nie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art.107 § 3 K.p.a. W wymienionym wyroku podniesiono, że nie niewystarczające jest "...samo wskazanie, iż strona nie jest pozbawiona dochodów, a zatem posiada możliwości ratalnej spłaty należności wobec KRUS. Także stwierdzenie zawarte w decyzji, iż sytuacja finansowa T.S. "jakkolwiek niełatwa pozwala na spłatę zaległych należności chociażby w dogodnym układzie ratalnym" nie zostało poparte szczegółową analizą wysokości źródeł dochodów i porównania ich wysokości do niezbędnych kosztów utrzymania. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ oparł swoje stanowisko na porównaniu dochodu wnioskodawcy, jaki uzyskał on w 2011 roku z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wraz z uwzględnieniem dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych ze średnimi miesięcznymi wydatkami (udokumentowanymi i nieudokumentowanymi) wykazanymi przez stronę w zestawieniu z grudnia 2012 r. dotyczącymi roku 2012. Zdaniem sądu, porównanie dochodów wnioskodawcy z roku 2011 z jego wydatkami z roku 2012 nie może być uznane jako wiarygodny środek dowodowy obrazujący możliwości finansowe dłużnika w spłacie zaległości. Należy również zwrócić uwagę, że zestawienie dochodów i wydatków sporządzone odręcznie przez T.S. "na pierwszy rzut oka" winno być uznane jako niekompletne i sporządzone w sposób nieporadny. Zawarte w nim wydatki dotyczą w zasadzie bezpośrednio kosztów związanych z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego dłużnika, natomiast brak jest w tym zestawieniu np. jakichkolwiek wydatków związanych kosztami nabycia środków spożywczych.". Wymienione zalecenia nie zostały do końca wykonane przez organ administracji. Przede wszystkim nie został ustalony aktualny dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego. W aktach sprawy znajduje się jedynie wykaz dochodów z lat 2001-2011. Brak jest natomiast informacji o dochodzie w 2012 r. i w 2013 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji (zaskarżoną decyzję wydano 10 października 2013r.). Ustalono jedynie wysokość dopłat unijnych jakie otrzymał skarżący w okresie od 2004r. do 2013r. Z uzasadnienia wyroku w spr. III SA/Łd 329/13 wynika, że winna być dokonana analiza sytuacji finansowej skarżącego w tym jego możliwości płatnicze z uwzględnieniem stanu technicznego gospodarstwa rolnego. Winny być również uwzględnione wydatki T. S. w tym także koszty nabycia środków spożywczych. Kwestie te nie zostały dokładnie wyjaśnione. Odnośnie sytuacji finansowej to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że skarżący oprócz dochodów z gospodarstwa rolnego od 2004r. otrzymuje nadto dopłaty unijne stanowiące dodatkowe źródło dochodów. Ocena ta jest bardzo ogólnikowa. Pomijając już kwestię, że nie zostały ustalone dochody z gospodarstwa po 1 stycznia 2012r., to brak jest oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy z uwzględnieniem stanu technicznego jego gospodarstwa rolnego. Jeżeli chodzi o wydatki ponoszone przez skarżącego to T.S. określił je w piśmie procesowym z dnia 11 września 2013r. (k.336-338). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii tej poświęcono jedynie jedno następujące zdanie: "wydatki, które przedstawił Pan w oświadczeniu z dnia 11.09.2013r. są kosztami ponoszonymi przez każde gospodarstwo domowe zajmujące się działalnością rolniczą i nie zwalniają Pana z terminowej płatności składek na ubezpieczenie społeczne rolników". Jest to bardzo lakoniczne odniesienie się do kwestii wydatków. Organ nie porównał wielkości tych wydatków z dochodami skarżącego oraz jego możliwościami płatniczymi. Nie zostały zatem w pełni wykonane zalecenia zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 329/13. W wymienionym wyroku sąd również wyraził wątpliwość co do prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia 5 października 2012r. W ocenie sądu w decyzji tej bowiem umorzono odsetki od zaległości składkowych i jednocześnie brak jest rozstrzygnięcia co do wniosku skarżącego w pozostałym zakresie tzn. w przedmiocie należności głównej. W związku z czym wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy został potraktowany jako dotyczący całej decyzji z 5 października 2012r. podczas gdy intencją strony nie było wnoszenie o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie, w którym organ uwzględnił częściowo wniosek i umorzył kwotę należnych odsetek od składek. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do tej kwestii. Organ administracji utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 5 października 2012r. akceptując tym samym fakt, że nie zawiera ona rozstrzygnięcia z którego wynikałoby wprost, że odmawia umorzenia należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Reasumują sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art. art.24 1 pkt 5 K.p.a. oraz art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. w związku z art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 c.) p.p.s.a., sąd uchylil zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu a w szczególności fakt, że W.G. jest z mocy ustawy wyłączona od udziału w postępowaniu. Nadto organ administracji winien wziąć pod uwagę ocenę prawną i wskazania zwarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi w spr. III SA/Łd 329/13. W wymienionym wyroku sąd wskazał w jakim kierunku należy uzupełnić materiał dowodowy oraz jakich uchybień dopuszczono się w dotychczasowym postępowaniu. Należy dokonać wnikliwej analizy wymienionego wyroku a następnie zastosować się do zaleceń w nim zawartych. Zalecenia te są bowiem wiążące dla organu administracji na podstawie art.153 p.p.s.a. W szczególności należy ustalić dochody gospodarstwa rolnego skarżącego oraz możliwości płatnicze T.S. z uwzględnieniem stanu technicznego gospodarstwa a następnie porównać z wielkością wydatków. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie. bg