II SO/Op 11/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie pomocy na zagospodarowanie mieszkania i pomocy w nabyciu bielizny i odzieży postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku okresowego, obecnie w kwocie 230 zł oraz z zasiłków celowych z pomocy społecznej, obecnie zasiłek celowy wynosi 30 zł miesięcznie. Podniosła, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie sądowej, w której zamierza zaskarżyć decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 30 października 2013 r., nr [...], w przedmiocie pomocy na zagospodarowanie mieszkania i pomocy w nabyciu bielizny i odzieży. Wskutek dokonanej eksmisji została pozbawiona umeblowania oraz bielizny, odzieży o obuwia, jak również naczyń i sztućców, zdana wyłącznie na pomoc opieki społecznej. Wyjaśniła, że jest przeciętną osobą, bez przygotowania prawniczego, zaś zawiłość argumentacji w sprawie wymaga dogłębnej znajomości prawa, a jej tej wiedzy brakuje. Wskazała, że prosi o ustanowienie pełnomocnika, który będzie reprezentował interes strony do wyczerpania wszystkich środków odwoławczych i nie poprzestanie na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżąca wskazała, że ma mieszkanie socjalne z zasobów Gminy [...], bez ubikacji i łazienki, o powierzchni 29 m. kw. Poprosiła także o wstrzymanie biegu terminu na wniesienie skargi do czasu ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej też P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Według art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Wprawdzie przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy (art. 243 – 263 P.p.s.a.) nie zawierają uregulowania odpowiadającego art. 117 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego, jednak w ocenie referendarza zastosowanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu ma za zadanie wyrównywać szanse stron postępowania sądowego w zakresie prawa do sądu. Przyznanie prawa pomocy ma służyć stronie, która z uwagi na swoje ubóstwo (stąd historyczna nazwa tego prawa - prawo ubogich), nie jest w stanie skorzystać z prawa do sądu (prawa do zaskarżenia np. decyzji administracyjnej) z uwagi na brak pieniędzy i w tym sensie jest w gorszej sytuacji niż strona, która ma środki materialne na poniesienie kosztów sądowych i kosztów pełnomocnika z wyboru. Rozpoznając wniosek przede wszystkim trzeba zważyć, że decyzja, którą wnioskodawczyni zamierza zaskarżyć jest sprawą z zakresu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego w praktyce do rozpatrzenia pozostał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż w razie wniesienia skargi strona skarżąca będzie ustawowo zwolniona od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni nie jest osobą nieporadną życiowo, na co wskazuje obszerna, logiczna i częsta korespondencja z organami pomocy społecznej i sądem. Skarżąca potrafi formułować swoje wnioski i żądania, posługuje się wymaganymi formularzami, pisma sporządza na komputerze. Prawo do sądu nie jest natomiast prawem bezwzględnie przysługującym określonej grupie osób o niskim poziomie dochodów, w tym rencistom, emerytom, czy bezrobotnym. Sądowi z urzędu jest wiadome, że J. M. w ostatnich 2 latach wniosła osobiście lub imieniem syna, którego jest kuratorem 16 skarg sądowoadministracyjnych, a w części spraw np. II SO/Op 2/13 i II SO/Op 4/13 ustanowiono jej pełnomocnika z urzędu. Fakty te nie oznaczają jednak, że każdorazowo Sąd jest obowiązany przyznać stronie prawo pomocy w żądanym zakresie. Jeżeli konstytucyjne prawo do Sądu, na które strona może zawsze się powoływać, nie dozna żadnych ograniczeń, mimo umiejętności złożenia przez nią skargi osobiście, a to wobec obowiązków Sądu wynikających z art. 6 P.p.s.a. (Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań) oraz treści art. 134 § 1 P.p.s.a. (Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną), to w sprawie, w której przedmiotem skargi są zagadnienia dotyczące szeroko rozumianej pomocy społecznej, referendarz sądowy nie stwierdza podstaw do uwzględnienia wniosku. Trzeba też zwrócić uwagę, że Sąd administracyjny orzeka o prawie pomocy nie tylko na podstawie obowiązujących przepisów, ale też w określonej sytuacji społeczno - gospodarczej i kondycji finansowej państwa. Rzeczą powszechnie wiadomą są ograniczenia wydatków budżetowych w poszczególnych dziedzinach życia społeczno - gospodarczego, w tym na ochronę zdrowia, pomoc społeczną, edukację itd. Ponoszenie kosztów pomocy prawnej w zakresie pełnomocnika z urzędu udzielanej niejako na wyrost, automatycznie i tylko z uwagi na zupełny brak dochodów strony, oczywiście kwalifikujący ją np. z uwagi na tzw. kryterium dochodowe do świadczeń z pomocy społecznej, stwarza sytuację, w której środki budżetowe potencjalnie mogące służyć pomocy społecznej, są niecelowo wydatkowane w sądownictwie. Paradoksalnie strona oczekująca na przyznanie pomocy państwowej w zakresie pomocy społecznej, sama ją sobie ogranicza występując o przyznanie sądowego prawa pomocy niosącego za sobą wydatki budżetu, w tym wypadku w dziale "Wymiar sprawiedliwości". Dodatkowo wymagają w tym miejscu podkreślenia dwie kwestie, mianowicie wnioskodawczyni korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów, a przy wnoszeniu skargi do sądu nie ma wymogu korzystania z pomocy fachowego pełnomocnika (tzw. przymus adwokacko-radcowski), nie można więc stwierdzić, że brak ustanowienia dla niej fachowego pełnomocnika, pozbawi ją dostępu do drogi sądowej. W ten sam sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny o odmowie przyznania prawa pomocy J. M. w sprawie, w której wniosła o ustanowienie pełnomocnika do wniesienia skargi do sądu na akty z zakresu pomocy społecznej. NSA oddalając zażalenie J. M. na postanowienia WSA w Opolu o odmowie przyznania jej prawa pomocy, w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2014 r., o sygn. akt I OZ 35/14, stwierdził, że prawa skarżącej nie są zagrożone, może ona bowiem sama wnosić skargi, jest pouczana o wszelkich przysługujących jej uprawnieniach przez sąd, który ma obowiązek dokonać oceny zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W tym miejscu należy odnieść się do prośby wnioskodawczyni o "wstrzymanie biegu terminu na wniesienie skargi do czasu ustanowienia pełnomocnika urzędu" i wyjaśnić, że wniosek o prawo pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do wniesienia skargi. Stanowisko to znajduje poparcie w poglądzie wyrażonym w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym: "W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie istnieje instytucja wstrzymania biegu terminu do dokonania czynności procesowej. W szczególności procedura przyznawania stronie prawa pomocy nie powoduje wstrzymania biegu takiego terminu." (patrz. postanowienie NSA dnia 27 stycznia 201 r., sygn. akt I OZ 42/10, dostępne w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 599946, a także internetowa baza orzeczeń https://cbois.nsa.gov.pl/cbois). Ponadto referendarz sądowy wyjaśnia kwestię braku możliwości wstrzymania terminu do wniesienia skargi, informacyjnie na zasadzie cytowanego już art. 6 P.p.s.a., nakładającego na sąd administracyjny obowiązek udzielania wskazówek i pouczeń stronie występującej samodzielnie, to jest bez adwokata, czy radcy prawnego, nie jest on bowiem władny do rozpoznawania wniosków tego rodzaju. Zgodnie bowiem z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy jest uprawniony w tym postępowaniu jedynie do wykonywania czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 6 P.p.s.a., referendarz sądowy wyjaśnia, że tzw. przymus adwokacko-radcowski, nie jest też wymagany w wypadku składania przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, czy też zaskarżania postanowień referendarza sądowego, czy Sądu odnośnie prawa pomocy. W związku z dokonanymi ustaleniami referendarz sądowy orzekł, jak w sentencji.