II FSK 2216/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA del. Jan Grzęda (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 1469/13 w sprawie ze skargi K. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 27 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zasądza od K. M. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 1469/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), na skutek skargi K. M. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 27 sierpnia 2013 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Z uzasadnienia wyroku wynikał następujący stan sprawy. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucję przeciwko skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora [...]. 5 kwietnia 2013 r. organ egzekucyjny doręczył skarżącej tytuły wykonawcze oraz zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Skarżąca, 19 kwietnia 2013 r. złożyła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W uzasadnieniu pisma – obok zarzutów dotyczących zasadności prowadzenia egzekucji – podniosła, że tytuły wykonawcze miały nieczytelną treść co do pouczenia o brzmieniu zarzutów i terminu do ich wniesienia oraz, że przesłanie odpisów tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego, wprowadziło ją w błąd co do pouczenia o terminie wniesienia środka odwołania. Pierwotnie organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 6 maja 2013 r. odmówił rozpatrzenia zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia i odmówił przywrócenia tego terminu. Po uchyleniu tego postanowienia przez Dyrektora Izby Skarbowej w G., naczelnik urzędu skarbowego odmówił przywrócenia termin, argumentując, że skarżąca zawiniła w uchybieniu terminu, ponieważ została prawidłowo pouczona o terminie i sposobie wniesienia zarzutów. Dyrektor Izby Skarbowej w G. nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego i postanowieniem z 27 sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż została prawidłowo i jasno pouczona o sposobie wniesienia zarzutów. Skarżąca zaskarżyła postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając naruszenie art. 9 i art. 58 § 1 k.p.a. WSA uznał skargę za uzasadnioną. Stwierdził, że ustawa nie wymaga wykazania lecz uprawdopodobnienie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."). Za okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku uznał WSA fakt, iż odpisy tytułów wykonawczych doręczono wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, co mogło zasugerować czternasto- a nie siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów i tłumaczyło opóźnienie w złożeniu zarzutów wystarczająco dla uznania uchybienia terminu za niezawinione przez skarżącą. Za taką samą okoliczność uznał WSA fakt, iż pouczenie na drukach tytułów wykonawczych naniesiono mniejszą czcionką niż pozostałą treść. Z orzeczeniem WSA nie zgodził się Dyrektor Izby Skarbowej w G. W złożonej skardze kasacyjnej wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 141 § 4, art. 133 § 1, art. 134 §1 i art. 135 w zw. Z art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ p.p.s.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego, nieodniesienie się do całego materiału dowodowego wynikającego z akt sprawy, błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego, polegającego na przyjęciu, że organy winny zastosować w sprawie art. 58 § 1 u.p.e.a. i przywrócić termin do wniesienia żądania, mimo braku uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu do wniesienia zarzutów wystąpiło bez winy zobowiązanej; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez uchylenie na jego podstawie zaskarżonych postanowień, podczas, gdy w sprawie zachodziły przesłanki do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna okazała się usprawiedliwiona. Istota sprawy sprowadzała się do oceny czy okoliczności podane przez skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wyczerpywały uprawdopodabniały brak winy w uchybieniu terminu w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. znajdującym w niniejszej sprawie zastosowanie na podstawie art. 18 u.p.e.a. Z przepisu tego wynika, że w przypadku uchybienia terminu termin ten należy przywrócić na wniosek zainteresowanego jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego wypracowano wykładnię art. 58 § 1 k.p.a. Szczególnie szeroko omówiono kryteria oceny zawinienia uchybienia terminu. Zgodnie przyjmuje się, że kryterium winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Wskazuje się, że przywrócenie terminu nie jest więc zasadne gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy (zob. np. wyr. NSA z 13 sierpnia 1999 r. III SA 7423/98). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy osoba nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wskazuje się również, że istnienie choćby winy nieumyślnej – niedbalstwa – po stronie zobowiązanego do dokonania czynności stanowi negatywną przesłankę do przywrócenia terminu na zasadzie art. 58 § 1 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 22 maja 1997 r. SA/Sz 630/96; zob. również A. Wróbel, w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, art. 58, pkt 7). Sąd pierwszej instancji uznał zaś, że w realiach niniejszej sprawy skarżąca niezawinienie opóźniła się ze złożeniem zarzutów, ponieważ jedną przesyłką doręczono jej różne dokumenty i wnosząc zarzuty nie dochowując siedmiodniowego w sposób usprawiedliwiony zasugerowała się pouczeniem o czternastodniowym terminie do wniesienia skargi na zajęcie rachunku bankowego. Za okoliczność uzasadniającą brak winy uznał również WSA uzasadnione domniemanie przez skarżącą, iż skoro tekst pouczenia na doręczonych jej tytułach wykonawczych naniesiono mniejszą czcionką to były to informacje nieistotne. Takie wnioski potwierdzają, że sąd pierwszej instancji nie ocenił zachowania skarżącej z punktu widzenia wskazanych wcześniej obiektywnych mierników staranności. WSA nie zbadał czy skarżąca dołożyła starań jakich należy oczekiwać od osoby w sposób elementarny dbającej o swój interes. Nie wskazał również w uzasadnieniu na okoliczności stanowiące obiektywne przeszkody, nie zaś dające się bez trudu przezwyciężyć trudności w dochowaniu terminu do wniesienia zarzutów. Uzasadnienie nie przekonuje również, dlaczego skarżąca nie była w stanie fizycznie zapoznać się z pouczeniami z uwagi na stan zdrowia. W tej kwestii sąd pierwszej instancji stwierdził wyłącznie, że skarżąca powołała się na swój podeszły wiek, nie oceniając jednak znaczenia tej okoliczności. Brak oceny sprawy z punktu widzenia wskazanych kryteriów nie pozwala na stwierdzenie, czy sąd pierwszej instancji w istocie zbadał sprawę, ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie wskazuje na okoliczności uzasadniające konkluzję o niezawinieniu w opóźnieniu złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. I jak zasadnie stwierdził Dyrektor Izby Skarbowej w G. sąd pierwszej instancji, przy ocenie istnienia przesłanek przywrócenia terminu, umniejszył znaczenie faktu zgodnego z prawem pouczenia skarżącej o przysługujących jej środkach prawnych. W swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że powoływanie się na nieznajomość prawa, w tym również w zakresie sposobu obliczania terminów, nie stanowi podstaw do uwzględnienia wniosków o przywrócenia terminu (zob. np. wyr. NSA z 12 marca 2014 r. I OSK 473/13, wyr. NSA z 24 października 2014 r. I OSK 2043/13). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji ponownie oceni prawidłowość zaskarżonego doń postanowienia przy uwzględnieniu jednak wykładni art. 58 § 1 k.p.a. przytoczonej w niniejszym uzasadnieniu. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).