II SA/Łd 1243/13

Dnia 25 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2014 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania J. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.) w związku z art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 4-6, art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2013r., poz. 182 – w dalszej części uzasadniania przywoływana jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] Nr [...] o przyznaniu J. K. specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności w lipcu 2013 roku w kwocie 150 zł. Jak wynika z akt sprawy na podstawie wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, iż wnioskodawca prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, rodzina utrzymuje się z renty inwalidzkiej żony, dochód rodziny wynosi ogółem 1122,05 zł, dochód na osobę w rodzinie dwuosobowej wynosi zatem 561,03 zł. Rodzina mieszka w trzy pokojowym mieszkaniu w bloku. Wnioskodawca nie pracuje, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, gdyż pobierał świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawną żonę (porażenie czterokończynowe), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną nie może podjąć zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta P. przyznał stronie specjalny zasiłek celowy w miesiącu lipcu 2013 r. w wysokości 150 zł na dofinansowanie do zakupu żywności. Uzasadniając organ wskazał, iż zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach, przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ podniósł, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż dochód rodziny o 210,05 zł przekracza kryterium dochodowe rodziny, określone w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jednakże mając na uwadze trudną sytuację materialną rodziny, mimo przekroczenia kryterium dochodowego rodziny, organ uznał w oparciu o zasady współżycia społecznego i troskę o byt rodziny, że zasadnym będzie przyznanie świadczenia na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy. Z uwagi na słuszny interes strony decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W terminie prawem przewidzianym J. K. złożył odwołanie wyjaśniając, iż w 2005 roku na skutek wypadku żona doznała trwałego uszkodzenia rdzenia kręgowego dodatkowo niewydolność oddechowa skutkowała założeniem rurki trahomijnej. Dalej, iż do czerwca 2013 r. odwołujący otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne, które wygasło i zwrócił się o pomoc, otrzymał taką na mocy decyzji Nr [...] w kwocie 150 zł, gdyż do dochodu doliczono składkę na ubezpieczenie i dodatek pielęgnacyjny żony co skutkowało zawyżeniem dochodu i nie jest zgodne z prawem. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przypomniał, iż na dochód rodziny składa się renta inwalidzka B. K. Łącznie dochód w rodzinie wynosi 1122,05 zł, na osobę przypada kwota 561,03 zł i przekracza kryterium ustawowe, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 912 zł, tj. 456 zł na osobę. Żonie strony przysługuje renta inwalidzka w wysokości 1079,72 zł, po waloryzacji od dnia 1 marca 2013 r., wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 203,50 zł, łącznie 1283,22 zł. Przy czym dodatek pielęgnacyjny nie należy do kategorii świadczeń określonych w art. 8 ust. 4 ustawy, zatem brak podstaw do pominięcia go w ramach ustalania wysokości dochodu. Podkreślił dalej, iż wobec stwierdzenia przekroczenia kryterium dochodowego, jedynym sposobem pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony było przyznanie specjalnego zasiłku celowego, będącego świadczeniem o szczególnym charakterze, w odniesieniu do którego ustawodawca zrezygnował z warunku odnoszącego się do kryteriów dochodowych, ale równocześnie ograniczył możliwość jego przyznania do szczególnie uzasadnionych przypadków. W ocenie Kolegium z takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem mamy do czynienia w sprawie, zasadne było zatem rozstrzygnięcie organu I Instancji. Co do wysokości udzielonego wsparcia finansowego Kolegium przyznało, iż wysokość świadczenia może nie odpowiadać rzeczywistym i jak najbardziej uzasadnionym potrzebom strony, jednakże należy mieć na uwadze, że ustalając wysokość świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, właściwy organ musi uwzględniać także okoliczności niezwiązane ze stanem faktycznym danej sprawy, w szczególności odnoszące się do jego możliwości finansowych, które często okazują się niewystarczające wobec konieczności udzielenia odpowiedniego wsparcia ogółowi osób będących w trudnej sytuacji materialnej, spełniających wymogi uprawniające je do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. K. podtrzymał swoje argumenty zawarte w odwołaniu. Nadto wskazał, iż specjalny zasiłek celowy jest przyznawany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, przy czym każdy taki przypadek winien być indywidualnie oceniany przez organ administracji. Odwołując się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji skarżący wskazał, iż organ nie przedstawił prawidłowego wyliczenia kwot którymi dysponował, sposobu i zasad ich rozdysponowania, co czyni decyzję wadliwą. Winien wyjaśnić jaką kwotą dysponuje, aby nie zarzucić dowolności w orzekaniu i przekraczania granic uznania administracyjnego. Skarżący dodał, iż w 2013 roku wygasło świadczenie pielęgnacyjne przyznane na żonę, wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy został załatwiony odmownie i sprawa trafiła do WSA w Łodzi. Środki jakie otrzymał obecnie tytułem specjalnego zasiłku celowego nie są wystarczające na pokrycie bieżących, stałych potrzeb chorej żony. Zarzucił także, iż organ przekroczył trzydziestodniowy termin na przesłanie do sądu skargi z odpowiedzią i aktami administracyjnymi sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W ocenie sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] w sprawie przyznania skarżącemu J. K. specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności w lipcu 2013 roku w kwocie 150 zł. Przyznanie stronie skarżącej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego nie było wprawdzie uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, niemniej jednak dla prawidłowego rozpoznania wniosku strony niezbędnym było wyliczenie jej dochodu. Takie wyliczenia organy dokonane przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej nie budzi zastrzeżeń. Zgodnie bowiem z przepisem art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, miesiąca, w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne (...) oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przepis art. 8 ust. 4 ustawy określa zaś, jakie przychody nie stanowią dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy. Wśród wspomnianego wyliczenia brak jest dodatku pielęgnacyjnego, określonego w art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1989r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.). Konstrukcja prawna niewliczania do dochodu określonych składników nie pozwala natomiast na rozszerzającą interpretację przepisu art. 8 ust. 4 ustawy, bowiem enumerację negatywną w nim określoną, uznać należy za zamkniętą. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 października 2013r., sygn.akt II SA/Bd 898/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wspomniana w odwołaniu od decyzji organu I instancji uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn.akt I OPS 8/09 z dnia 10 grudnia 2009r.) dotyczyła natomiast dodatku pielęgnacyjnego, który nie podlegał wliczeniu do dochodu, ale w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Wspomniana ustawa zawiera własną, odmienną definicję dochodu, przeto nie można uchwały NSA z dnia 10 grudnia 2009r. zastosować do wykładni dochodu na potrzeby zasiłku celowego. Mając powyższe na uwadze jako prawidłowe należy ocenić wyliczenie organu, stosownie do którego ustalił, iż żonie skarżącego przysługuje renta w wysokości 1079,72 zł wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 203,50 zł, łącznie 1283,22 zł. Od kwoty tej należało odliczyć kwotę 64 zł odpowiadającą miesięcznej zaliczce na podatek dochodowy od osób fizycznych i kwotę 97,17 zł odpowiadającą miesięcznej składce na ubezpieczenie zdrowotne. W ostatecznym wyliczeniu organ ustalił , iż dochód rodziny skarżącego wynosi 1122,05 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 561,03 zł, która to kwota przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie - 456 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy). Prawidłowe wyliczenie dochodu rodziny skarżącego doprowadziło do ustalenia, iż wprawdzie przekroczone zostało kryterium dochodowe, jednakże z uwagi na trudną sytuację rodziny skarżącego organ nie pozostawił strony bez pomocy ze strony państwa. Takim świadczeniem, które organ może przyznać pomimo przekroczenia kryterium dochodowego jest specjalny zasiłek celowy. W przepisie art. 41 pkt 1 ustawy czytamy, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 u.p.s., muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (vide wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn.akt I OSK 1142/12; wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 listopada 2012 r., sygn.akt II SA/Lu 522/12; wyrok WSA Poznaniu z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn.akt IV SA/Po 863/12 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem sądu oceniając sytuację skarżącego organ zasadnie ustalił, iż utrata prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - do dnia 30 czerwca 2013 r. skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo utracił w związku ze zmianą przepisów - skutkująca zmianą sytuacji materialnej rodziny skarżącego, może stanowić szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Taka podstawa przyznania świadczenia nie wynika expressis verbis z wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Jednakże organ wyraźnie wskazuje na ciężki stan zdrowia żony strony, która jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji a stan ten generuje bieżące, znaczne wydatki. Organ zasadnie uwzględnił fakt długotrwałej choroby żony skarżącego i uznał, iż sytuacja życiowa rodziny legitymuje do ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 150 zł w lipcu 2013 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. Mając na uwadze zarzuty strony co do konieczności precyzyjnego określenia w uzasadnieniu decyzji możliwości finansowych organu pomocy społecznej, sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela poglądu co do takiej konieczności. A to już z tego względu, że taki obowiązek nie wynika wprost z norm art. 3 ust. 4, art. 41 ustawy czy też art. 107 § 3 k.p.a. Wykazanie możliwości pomocy społecznej może odwoływać się do okoliczności znanych organowi z urzędu i do okoliczności znanych powszechnie (art. 77 § 4 k.p.a.). To samo odnosi się do ilości środków finansowych, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. (vide wyroki NSA: z dnia 24 lutego 2010 r., sygn.akt I OSK 13533/09; z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn.akt I OSK 116/10; z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn.akt I OSK 1742/11 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wystarczy zatem, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, że organ powołał się na znaną z urzędu trudną sytuację organów przyznających świadczenia z pomocy społecznej. Dodatkowo wyjaśniając, że rozdysponowując środki na świadczenia z pomocy społecznej winien w pierwszej kolejności uwzględniać potrzeby osób, które spełniają kryterium dochodowe. Przyznając świadczenie rozważono natomiast trudną sytuację życiową rodziny skarżącego, określając wysokość przyznanego świadczenia z uwzględnieniem potrzeb wnioskodawcy i możliwości organu pomocowego. Odpowiadając na pozostałe zarzuty skargi, wyjaśnić należy, iż skarżący złożył skargę za pośrednictwem organu II instancji w dniu 7 listopada 2013 r. (data stempla pocztowego), zaś skarga ta wraz z odpowiedzią i aktami administracyjnymi została przez organ złożona w poniedziałek w dniu 9 grudnia 2013 r. Ponieważ organ na przekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę ma, stosownie do art. 54 § 2 p.p.s.a., trzydzieści dni od dnia wniesienia skargi, zatem może przekazać wszystkie dokumenty ostatniego dnia, a w tym przypadku był to dzień wolny od pracy. Dopełnił obowiązku wynikającego z przywołanego przepisu pierwszego dnia pracy urzędu, w tym sądu. Z kolei mając na uwadze argumenty pisma skarżącego z dnia 4 marca 2014 r. należy podkreślić, iż przepis art. 41 ustawy stwarza organowi administracji publicznej możliwość, a nie obowiązek, przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe przyznania specjalnego zasiłku celowego. Istota tego rodzaju pomocy sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać walor nadzwyczajnej, szczególnie uzasadnionej. Z taką właśnie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, co zasadnie skutkowało przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Przy czym taka pozytywna dla wnioskodawcy ocena nie rodzi po stronie organu obowiązku pokrycia wszelkich potrzeb strony. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się bowiem ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. A ponieważ każda sprawa inicjowana indywidualnym wnioskiem o przyznanie pomocy w ramach ustawy o pomocy społecznej jest indywidualnie rozpatrywana, z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa i w konkretnie ustalonym stanie faktycznym, bez wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji pozostają przytaczane przez stronę fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych. Nawet jeżeli wszystkie przywołane orzeczenia dotyczą specjalnego zasiłku celowego to i tak każde takie orzeczenie zostało podjęte w odmiennym stanie faktycznym, w innych realiach życiowych osób występujących o pomoc. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. d.j.