II OZ 714/15

Dnia 24 lipca 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Towarzystwa Przyrodniczego [...] z siedzibą w Katowicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 275/14 oddalające wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi [...] Towarzystwa Przyrodniczego [...] z siedzibą w Katowicach na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 275/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie oddalił wniosek [...] Towarzystwa Przyrodniczego [...] z/s w Katowicach o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej GDOŚ) z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że w piśmie z dnia 23 stycznia 2014 r. [...] Towarzystwo Przyrodnicze [...] z/s w Katowicach wniosło skargę do WSA na postanowienie GDOŚ z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia [...] maja 2013 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji nakładającej na podmiot korzystający ze środowiska obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych w związku ze zgłoszeniem wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku. WSA w piśmie z dnia 11 lutego 2014 r. w wykonaniu zarządzenia z 6 lutego 2014 r. wezwał skarżącego, w ciągu 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi do uzupełnia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie 1 egzemplarza skargi oraz dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentacji strony. W dniu 4 marca 2014 r. skarżący nadesłali brakujące dokumenty do skargi. W dniu 26 marca 2014 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę [...] Towarzystwa Przyrodniczego [...] z/s w Katowicach z dnia 23 stycznia 2014 r. ze względu na nieuzupełnienie braków formalnych w zakreślonym terminie, który upłynął w dniu 3 marca 2014 r. Skarżący pismem z dnia 9 maja 2014 r. złożył wniosek do WSA w Warszawie o przywrócenie terminu, wskazując, że w dniu 8 maja 2014 r. uzyskał informację od profesjonalnego pełnomocnika o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełniania braków formalnych skargi. Wniosek umotywował tym, że skarżący nie został pouczony o możliwości wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, a także że [...] Towarzystwo Przyrodnicze jest organizacją non profit, nie posiadającą profesjonalnego personelu pracowniczego dlatego uchybienie terminu wystąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącego. Wskazując na powyższe sąd I instancji przyjął dzień 8 maja 2014 r., w którym skarżący dowiedział się od profesjonalnego pełnomocnika o możliwości wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełniania braków formalnych jako datę ustania przyczyny uchybienia terminu. Zatem według oceny tegoż sądu wniosek, który skarżący wniósł 9 maja 2014 r. został wniesiony w terminie. Jednak uzasadnienie uchybieniu terminu przez skarżącego, że nie posiada profesjonalnego sekretariatu i jest wynikiem błędu wynikającego z nadmiaru spraw jakimi zajmuje się Towarzystwo czy to, iż skarżący nie został pouczony w postanowieniu o odrzuceniu skargi o możliwości wniesienia wniosku o przywrócenie terminu według oceny sądu nie są okolicznościami wyczerpującymi przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. Zażalenie na powyższe złożyło [...] Towarzystwo Przyrodnicze [...] z/s w Katowicach, podtrzymując argumentację przedstawioną we wniosku z dnia 9 maja 2015 r. i podkreślając, że nie działa w swoim własnym interesie, lecz w interesie społecznym, jakim jest ochrona przyrody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie uchybionego terminu jest możliwe jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstanie ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego. Stosownie do art. 87 § 2 Ppsa na stronie domagającej się przywrócenia terminu ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. O braku winy można mówić, gdy wnioskodawca dopełnił obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Dokonanie oceny wystąpienia tej przesłanki musi nastąpić na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności jakiej można i należy wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd ocenia zatem, czy strona uprawdopodobniła okoliczności, które powołała na usprawiedliwienie opóźnienia w dokonaniu czynności procesowej oraz czy te okoliczności są tego rodzaju, że nie można przypisać winy za to opóźnienie. Należy skonstatować, ze art. 86 § 1 Ppsa stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady formalizmu i jako taki musi być wykładany ściśle. Zasada formalizmu procesowego jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania. Przez zachowanie wymogów formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania realizują postulat jawnego postępowania – poddanego kontroli uczestniczących w nim podmiotów – w którym możliwe jest skupienie materiału procesowego. Mimo że formalizm może ograniczać swobodę co do treści i formy, czy terminów, niemniej jednak brak pewnych obostrzeń w tym zakresie prowadziłby do anarchii i destrukcji wymiaru sprawiedliwości, a przez to czynił z prawa do sądu wartość iluzoryczną (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r., SK 40/07, OTK ZU 2008, seria A, nr 6, poz. 101, pkt 6.5.1; S. Cieślak, Formalizm procesowy w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Materiały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego, Serock k. Warszawy, pod red. T. Erecińskiego i K. Weitza, Warszawa 2010, passim; postanowienie NSA z 17 czerwca 2014 r., I OZ 456/14). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnoszone przez skarżącego okoliczności uchybienia terminu (m.in. brak profesjonalnego sekretariatu, umiejscowienie w dzienniku korespondencji przedmiotowego wezwania w sąsiedztwie innych pism otrzymanych w dniu 28 lutego 2014 r.) nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Jak zauważa się w orzecznictwie, brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jaki można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2014 r., I OZ 1164/14). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z takim lekkim niedbalstwem ma się do czynienia w niniejszej sprawie. Skądinąd sam skarżący przyznał, że uchybienie terminowi wynikało z jego pomyłki co do umiejscowienia korespondencji w sąsiedztwie innych pism otrzymanych w dniu 28 lutego 2014 r., a nie w dniu 24 lutego 2014 r. Błędne zapatrywanie wnioskodawcy wynikało zatem z niedostatecznej uwagi i staranności w prowadzeniu swoich spraw, co właśnie świadczy zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego o pewnym niedbalstwie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza tym samym, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu. Zarazem nie ma przy tym znaczenia, jak twierdzi skarżący, że sąd I instancji przesyłając postanowienie o odrzuceniu skargi nie informował skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu o uzupełnienie braków formalnych skargi w terminie 7 dni, a tylko o możliwości złożenia skargi kasacyjnej na orzeczenie o odrzuceniu skargi w terminie 30 dni. Podzielić bowiem należy utrwalone w orzecznictwie stanowisko, że nie można przyjąć, iż wynikający z art. 6 Ppsa obowiązek informowania przez Sąd stron postępowania o czynnościach procesowych i skutkach prawnych tych czynności obejmuje pouczanie o treści przepisów przewidujących przywrócenie terminu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2008 r., I FZ 117/08; z dnia 19 grudnia 2008 r., I OZ 919/08, z dnia 27 marca 2012 r. II FZ 169/12). Sąd nie jest bowiem zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych zachowań (por. wyrok SN z dnia 13 lipca 2000 r. II UKN 639/99 - OSNAPU 2002 nr 3 poz. 78). Przyjąć więc należy, że sąd I instancji nie był w niniejszej sprawie zobowiązany do szczegółowego instruowania skarżącego co do wszelkich możliwych jego zachowań. Niezasadne jest więc powoływanie się przez skarżącego, że w otrzymanym pouczeniu o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi, nie został poinformowany o możliwości wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.