I OZ 456/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Bk 1150/13 w sprawie z wniosku B.O. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi B.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczeń z zakresu pomocy społecznej postanawia: oddalić zażalenie. B.O. w dniu 6 listopada 2013 r. sporządził skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 2 października 2013 r., Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku z dnia [...] sierpnia 2013 r., Nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności 79 ostatecznych decyzji administracyjnych, wydanych z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku. W dniu 9 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę B.O. w ww. przedmiocie. W dniu 17 kwietnia do wojewódzkiego sądu administracyjnego wpłynął wniosek B.O. o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku sądu. W uzasadnieniu swego wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wnioskodawca podniósł, iż przyczyną uchybienia terminowi do złożenia takiego wniosku było, pomimo przygotowania go w dniu 16 kwietnia 2014 r., wystąpienie silnego bólu kręgosłupa i ogólne złe samopoczucie, które spowodowało, że nie mógł się poruszać i dotrzeć w tym dniu do Biura Podawczego Sądu. Jak uzasadnia, po zażyciu środków przeciwbólowych ból ustąpił dopiero w nocy. Wskazuje, że jest osobą niepełnosprawną i jest obciążony szeregiem jednostek chorobowych, w tym [...] (w aktach sprawy), co zdecydowanie utrudnia, a często uniemożliwia, wypełnianie ról społecznych. Nie miał też możliwości znalezienia zastępstwa – osoby, która by dostarczyła przedmiotowy wniosek do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Bk 1150/13, oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Jak wskazał w uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji, skarżący we wniosku o przywrócenie terminu podniósł, iż przyczyną uchybienia terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie było wystąpienie bólu kręgosłupa i ogólne złe samopoczucie ostatniego dnia, po którym upływał termin do wniesienia skutecznego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku sądu. Uchybienie terminu w przedmiotowej sprawie było bezsporne, wobec czego za zasadne WSA uznał złożenie przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu. Sąd pierwszej instancji uznał za spełnione wymogi formalne, konieczne do uwzględniania wniosku. Niemniej jednak, w ocenie tego Sądu, wnioskodawca nie uprawdopodobnił okoliczności, że niedochowanie terminu było przez niego niezawinione. Jak wskazał, strona nie jest obowiązana w postępowaniu o przywrócenie terminu do udowodnienia braku swej winy, lecz wystarczy uprawdopodobnienie powyższej okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku podniósł, że od strony postępowania należy oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. W tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, przywrócenie terminu nie jest bowiem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się, np. nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Powszechnie przyjmuje się, iż przy ocenie braku winy, jako przesłance przywrócenia terminu procesowego, uchybionego przez stronę dotkniętą nawet ciężkim schorzeniem (inwalidztwo) nie można rezygnować z wymagania należytej staranności człowieka przejawiającego dbałość o swe własne życiowo ważne sprawy (vide: postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., II OZ 179/12, Lex nr 1138241, postanowienie NSA z 27 marca 2012 r., II OZ 229/12, Lex nr 1138274, postanowienie NSA z 14 marca 2012 r., II GZ 80/12, Lex nr 1145549). Sąd pierwszej instancji dodał, że w niniejszej sprawie B.O. nie przedstawił też żadnego dowodu, uprawdopodobniającego wystąpienie "bólu kręgosłupa i ogólnego złego samopoczucia" ostatniego dnia terminu przewidzianego na złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu. Obszerne, wyczerpujące i rzetelnie sporządzone zażalenie od powyższego postanowienia złożył ustanowiony pełnomocnik z urzędu skarżącego, adw. I.M. Podniósł w nim względem zaskarżonego postanowienia naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz prawa do sądu. Przedstawił zarazem argumentację mającą potwierdzać, że w dniu 16 kwietnia 2014 r. istotnie zaistniały okoliczności uniemożliwiające skarżącemu złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Należy w pierwszej kolejności skonstatować, ze art. 86 § 1 p.p.s.a. stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady formalizmu. Zasada formalizmu procesowego jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania. Przez zachowanie wymogów formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania realizują postulat jawnego postępowania – poddanego kontroli uczestniczących w nim podmiotów –w którym możliwe jest skupienie materiału procesowego. Mimo że formalizm może ograniczać swobodę co do treści i formy, czy terminów, niemniej jednak brak pewnych obostrzeń w tym zakresie prowadziłby do anarchii i destrukcji wymiaru sprawiedliwości, a przez to czynił z prawa do sądu wartość iluzoryczną (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r., SK 40/07, OTK ZU 2008, seria A, nr 6, poz. 101, pkt 6.5.1; S. Cieślak, Formalizm procesowy w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Materiały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego, Serock k. Warszawy, pod red. T. Erecińskiego i K. Weitza, Warszawa 2010, passim). Jak zauważa się w orzecznictwie, brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jaki można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (zob. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt II GZ 752/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie skarżący dopuścił się lekkiego niedbalstwa, które jednak wyklucza twierdzenie o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu. Powyższe stanowisko wynika z faktu, że skarżący już przed 16 kwietnia 2014 r. cierpiał na choroby i schorzenia, które mogą doprowadzać do stanu dysfunkcji w realizacji planów czy obowiązków społecznych przez jednostkę. Twierdzenie to znajduje oparcie w treści zażalenia, jak i załączonych do niego pism. W tej sytuacji skarżący, wyczekując do ostatniego dnia terminu na złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, musiał godzić się z ryzykiem, że wobec znanego mu swego stanu zdrowia mogą zajść okoliczności, które utrudnią mu realizację czynności związanych z postępowaniem sądowym. W swoim stanie zdrowotnym odwlekanie przez skarżącego złożenia nieskomplikowanego w formie wniosku o uzasadnienie wyroku – należy zatem traktować jak wspomniane lekkie niedbalstwo. Stosownie do art. 141 § 2 p.p.s.a., w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Należy zatem zauważyć, że złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w każdym z siedmiu dni terminu jest skuteczne – i strona nie musi czekać do ostatniego dnia, aby ów wniosek złożyć. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.