I FSK 1960/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 293/14 odrzucającego skargę B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 8 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia, od czerwca do września i od listopada do grudnia 2008 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 293/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 8 stycznia 2014 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia, od czerwca do września i od listopada do grudnia 2008 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi strona złożyła 26 marca 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarówno w postanowieniu referendarza sądowego, jak i Sądu pierwszej instancji odmówiono przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a zażalenie spółki zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 czerwca 2014 r. Na podstawie zarządzenia z 3 lipca 2014 r. ponownie doręczono stronie odpis zarządzenia z 18 marca 2014 r., zawierającego wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi. Skarżąca nie uiściła wpisu, 15 lipca 2014 r. składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocnego orzeczenia w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy, co oznacza, że strona jest zobligowana uiścić wpis. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Z uwagi na bezskuteczny upływ zakreślonego w ponownym wezwaniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził wystąpienie przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia strona wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało bezpośredni istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: 1) art. 197 § 2 w zw. z art. 193 w zw. z art. 163 § 2 P.p.s.a., polegające na zaniechaniu doręczenia stronie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 czerwca 2014 r., które skutkowało wprowadzeniem strony w błąd co od postępowania incydentalnego wywołanego wnioskiem o zwolnienie od kosztów oraz zaniechaniem dokonania opłaty i złożeniem ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów, co następnie stanowiło dla sądu podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi jako nieopłaconej, zatem finalnie zaniechanie to skutkowało wprowadzeniem strony w błąd i ograniczeniem jej prawa do sądu, 2) art. 165 P.p.s.a., przez przyjęcie, że prawomocne postanowienie sądu odmawiające prawa pomocy nie może być uchylone ani zmienione na skutek zmiany okoliczności faktycznych, na które powołała się strona składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, podczas gdy wobec nowych okoliczności faktycznych (skonsumowanie oraz zajęcie przez komornika dochodu z roku 2013, uzyskanego z tytułu udziałów w spółce komandytowej) postanowienie mogło zostać zmienione przez uwzględnienie wniosku, co skutkowałoby nieuiszczaniem wpisu od skargi i jej rozpoznaniem. Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że z art. 183 § 1, jak i art. 174 i art. 176 P.p.s.a., wynika, że to do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten sąd rozważone czy ocenione. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny, związanie granicami skargi kasacyjnej powoduje bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do uzupełniania bądź precyzowania zarzutów podnoszonych przez stronę, czy formułowanej na ich poparcie argumentacji. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że podstawą odrzucenia skargi strony w sprawie było uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że wystąpiła przesłanka takiego rozstrzygnięcia, przewidziana w art. 220 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej strona nie podnosi zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 220 § 3 P.p.s.a., nie kwestionuje otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu, nie wskazuje też, że wpis uiściła lub że nie miała takiego obowiązku. Argumenty mające w ocenie strony przemawiać za uchyleniem zaskarżonego postanowienia sprowadzają się do następujących kwestii: 1) niedoręczenie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2014 r. wprowadziło stronę w błąd i doprowadziło do zaniechania dokonania opłaty i złożenia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2) prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy mogło być zmienione. Powiązanie tych kwestii z zarzutami naruszenia, odpowiednio, art. 197 § 2 w zw. z art. 193 i art. 163 § 2 P.p.s.a., oraz art. 165 P.p.s.a., wskazuje, że stanowisko strony nie odnosi się bezpośrednio do zaskarżonego postanowienia, gdyż w postanowieniu o odrzuceniu skargi Sąd pierwszej instancji nie stosował – i nie miał takiego obowiązku – żadnego z tych przepisów. Pierwszy z zarzutów dotyczy w istocie postępowania zażaleniowego i okoliczności związanych z doręczeniem (lub jego brakiem) postanowienia NSA z 13 czerwca 2014 r., w którym Sąd ten oddalił zażalenie spółki na postanowienie WSA odmawiające przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To, czy postanowienie to zostało stronie doręczone, oraz jaki wpływ okoliczność ta miała na działanie strony, pozostaje bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia. Nieporozumieniem jest wskazanie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył jakiekolwiek przepisy przez "zaniechanie doręczenia stronie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego", doręczenie odpisu tego rozstrzygnięcia nie należało bowiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Co więcej, wiedza strony (lub jej brak) na temat wydania negatywnego dla niej postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny nie zmienia faktu, że wezwanie o uiszczenie wpisu nie zostało wykonane, a to ta właśnie okoliczność umożliwiła Sądowi zastosowanie art. 220 § 3 P.p.s.a. Powoływanie się przez stronę na "wprowadzenie jej w błąd" również nie może być uwzględnione, gdyż w ten sposób strona zdaje się podnosić brak swej winy w nieuiszczeniu wpisu w terminie – argumentacja taka mogłaby być ewentualnie podnoszona w toku postępowania o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. Wniosku takiego strona nie złożyła. Nie może też być uznane za zasadne odwoływanie się do art. 165 P.p.s.a. W świetle tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że niewątpliwie postanowienie o odrzuceniu skargi nie należy do "postanowień niekończących postępowania w sprawie", o których mowa w tym przepisie, stąd regulacja ta nie dotyczy bezpośrednio zaskarżonego orzeczenia i Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku uwzględnienia wskazanego przepisu przy wydawaniu postanowienia z 28 lipca 2014 r. Należy też wskazać, że w skardze kasacyjnej brak jest powiązania tak skonstruowanego zarzutu z art. 220 § 3 P.p.s.a., np. przez wskazanie, że brak było podstaw do odrzucenia skargi dopóki nie zostało przesądzone, że art. 165 P.p.s.a. nie znajdował zastosowania w sprawie. Strona nie podważyła też stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do tego, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wpływa na obowiązek strony do zastosowania się do wezwania o uiszczenie wpisu oraz na bieg terminu do dokonania tej czynności. Stąd tylko nadmienić warto, że stanowisko wyrażone w tym względzie w zaskarżonym postanowieniu jest ugruntowane w orzecznictwie (por. np. postanowienie SN z 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98, publ. OSNC 1999, nr 11, poz. 196; postanowienia NSA: z 8 maja 2007 r., II FSK 649/06; z 3 lutego 2009 r., I OZ 53/09; z 28 lipca 2009 r., I FZ 252/09; z 7 lutego 2011 r., II FSK 2274/10; z 20 maja 2014 r., II FZ 564/14), a choć istotnie z omawianym skutkiem mamy do czynienia wtedy, gdy nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę (por. postanowienie SN z 23 lutego 1999 r., I CKN 1064/97, publ. OSNC 1999, nr 9, poz. 153; postanowienie NSA z 19 września 2007 r., I FSK 1058/07), wystarczy wskazać, że również ponowny wniosek spółki w tym względzie został prawomocnie oddalony (postanowienia: referendarza sądowego z 30 lipca 2014 r. i WSA z 9 października 2014 r.), co oznacza, że odwoływanie się do pominięcia art. 165 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie miało żadnych podstaw. Z tych to względów skarga kasacyjna, jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a.