II OSK 66/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. Ż. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 619/13 w sprawie ze skargi D. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie Postanowieniem z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 619/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę D. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, iż zarządzeniem z dnia 10 lipca 2013 r. wezwano D. Ż. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Postanowieniem z dnia 18 września 2013 r. sygn. II OZ 763/13 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił zażalenie D. Ż. na to zarządzenie. Zarządzeniem z dnia 12 listopada 2013 r. wezwano więc skarżącego do wykonania wskazanego powyżej zarządzenia z dnia 10 lipca 2013 r. Wezwanie zawierało pouczenie, że czynności powyższej należy dokonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 5 grudnia 2013 r. zobowiązany wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł o pozostawieniu wniosku D. Ż. bez rozpoznania, zaś postanowieniem z dnia 2 lipca 2014 r. odrzucił jego zażalenie na wskazane powyżej postanowienie z dnia 7 kwietnia 2014 r. W dniu 16 września 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem o sygn. II OZ 922/14 odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, iż stosownie do art. 230 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis, przy czym pismem takim jest również skarga. W przypadku gdy skarga nie została należycie opłacona, zgodnie z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a., przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem odrzucenia skargi uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, ponieważ wobec braku opłaty Sąd nie podejmie żadnej czynności. W rozpoznawanej sprawie zarówno kwestia wysokości wpisu, jak i przyznania skarżącemu prawa pomocy, a zatem konieczności jego uiszczenia została rozpatrzona ostatecznymi postanowieniami. Pomimo tego skarżący nie uiścił należnego wpisu, co uniemożliwia nadanie sprawie prawidłowego biegu i obligowało Sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 1 i 3 w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od tego postanowienia wniósł D. Ż., podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez przedwczesne odrzucenie skargi wskutek nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi wynikające z błędnego przyjęcia, że o dacie zakończenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy mogła decydować data wydania postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 16 września 2014 r., II OZ 922/14, nie zaś data doręczenia tego postanowienia skarżącemu w trybie określonym przez przepisy p.p.s.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż o ile można byłoby w ogóle odrzucić skargę bez dodatkowego wezwania skarżącego do wykonania zarządzenia o wezwaniu do wpisu, to nie mogło to nastąpić przed zakończeniem postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w przedmiocie prawa pomocy, które nastąpiło dopiero w dniu doręczenia skarżącemu postanowienia tego Sądu z dnia 16 września 2014 r. Skarżący oczekiwał doręczenia mu tego postanowienia, gdyż nie wcześniej niż w dniu jego doręczenia zobowiązany był uiścić wpis od skargi. Nie uczynił tego, gdyż w dniu doręczenia postanowienia wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny skarga była już odrzucona zaskarżonym postanowieniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez przedwczesne odrzucenie skargi jako nieopłaconej. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. m.in. postanowienia NSA: z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z dnia 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). W tej sprawie, prawomocne zakończenie postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiło w dacie wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 16 września 2014 r. o odrzuceniu zażalenia skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2014 r. o odrzuceniu zażalenia skarżącego na postanowienie tego Sądu z dnia 7 kwietnia 2014 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, a nie w dacie doręczenia skarżącemu tego postanowienia. Postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego są bowiem ostateczne i prawomocne w dacie ich wydania (art. 168 § 1 p.p.s.a.). W takie sytuacji procesowej Sąd I instancji powinien ponownie wezwać skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 lipca 2013 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi w terminie 7 dni od doręczenia tego wezwania. Konieczność skierowania do strony takiego dodatkowego wezwania wynika również z zasady lojalności procesowej wyrażonej w art. 6 p.p.s.a., w którym mowa jest o udzielaniu stronie wskazówek co do czynności procesowych. W tym przypadku chodzi o wyznaczenie stronie konkretnego terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Zatem odrzucenie przez Sąd I instancji postanowieniem z dnia 2 października 2014 r. skargi D. Ż. jako nieopłaconej, nawet jeszcze przed doręczeniem skarżącemu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego kończącego postępowanie incydentalne w przedmiocie prawa pomocy (6 października 2014 r.) i bez skierowania do niego dodatkowego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w określonym terminie narusza prawo. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.