II OZ 847/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 3 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o. o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 594/14 odmawiające [...] Sp. z o. o. w W. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o. o. w W. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym tarasu postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 594/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił [...] sp. z o.o. w W. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. w W. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym tarasu. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd I instancji wskazał, że z przedłożonych przez stronę skarżącą dokumentów za 2013 r. wynika, że spółka posiada na koncie bankowym kwotę 15 tys. zł, a zysk netto wyniósł 132.603,05 zł. Sąd podał, że w sprzeciwie strona skarżąca argumentuje, iż wykazany przez spółkę zysk za ubiegły rok został przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych, a kwota wykazana na koncie bankowym została przeznaczona na pokrycie zadłużenia. Zatem spółka nie posiada wystarczających środków na pokrycie kosztów sądowych. Sąd wskazał wobec powyższego, iż powstanie straty samo w sobie nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Konkludując powyższe rozważania Sąd I instancji stwierdził, że zestawienie danych rachunkowych z kwotą 500 zł tytułem wpisu od skargi oraz z ewentualnymi dalszymi kosztami niniejszego postępowania sądowego, pozwala na przyjęcie założenia, iż Spółka jest w stanie je uiścić. Sąd wskazał też, że jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie, osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 568). W zażaleniu na powyższe postanowienie [...] sp. z o. o. w W. wskazała, że nie posiada wystarczających środków na pokrycie kosztów sądowych. Podała, że wykazany przez nią zysk za ubiegły rok został przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych, a kwota wykazana na koncie bankowym została przeznaczona na pokrycie zadłużenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami. Z konstrukcji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przy czym w przypadku osób prawnych (jednostek organizacyjnych) kwestia przyznania prawa pomocy zależy od uznania sądu administracyjnego, co wynika ze sposobu sformułowania powołanego wyżej przepisu. W orzecznictwie podkreśla się również, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18.01.2008 r., I OZ 809/07). Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Mając na uwadze powyższe i uwzględniając przedstawioną przez stronę sytuację majątkowa i finansową należy podzielić ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż nie daje ona podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Uwzględniając wysokość obciążenia z tytułu kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 500 zł w zestawieniu choćby ze środkami finansowymi zgromadzonymi przez Spółkę na rachunku bankowym, które wynoszą 15 tys. zł oraz biorąc pod uwagę okoliczność, że zysk w 2013 r. wyniósł 132.603,05 zł stwierdzić należy, że koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych spółki. Wskazać przy tym trzeba, iż pomimo, że działalność gospodarcza przynosiła Spółce w ostatnich latach straty, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11). W orzecznictwie podkreśla się też, że osoba dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04). Ponadto, jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Skarżąca nie wykazała również, że podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W takim stanie rzeczy zasadnie stwierdził Sąd Wojewódzki, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące przyznanie [...] sp. z o. o. w W. prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił oddalić zażalenie.