I SA/Sz 247/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi E. Sz. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Sz. z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] - wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – zwanej dalej "K.p.a.", art. 18, art. 33 pkt 4 oraz art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) – zwanej dalej "u.p.e.a.", utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów E. S. w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż Prezydent Miasta S., występując w przedmiotowej sprawie w roli wierzyciela, po uprzednim doręczeniu upomnienia nr Up [...] z dnia [...] r., wystawił wobec E. S. w dniu [...] r. tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący należności z tytułu opłaty dodatkowej za cztery nieopłacone w dniach: 12 stycznia 2009 r., 24 lutego 2012 r. (dwukrotnie) oraz 25 lutego 2009 r. postoje w strefie płatnego parkowania pojazdu marki [...] o nr rej. [...] w kwocie łącznej należności głównej wynoszącej [...] zł plus [..] zł kosztów upomnienia. Jako podstawę prawną egzekwowanej należności wierzyciel w tytule wykonawczym wskazał ustawę z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838, ze zm.) i dwie uchwały Rady Miasta Szczecin: nr XV/411/07 z dnia 19 listopada 2007 r. oraz nr XVI/438/07 z dnia 21 grudnia 2007 r. Odpisy przedmiotowego tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, został odebrany przez stronę w dniu 10 września 2012 r. Pismem, które do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., będącego w przedmiotowej sprawie organem egzekucyjnym, wpłynęło w dniu 11 września 2012 r., E. S. w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wniósł zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. Wywiódł, że na wezwanie wierzyciela wskazał osobę, która była użytkownikiem opisanego wyżej pojazdu, a więc osobę zobowiązanego, dołączając pisemne oświadczenie tej osoby. W świetle powyższego wniósł o natychmiastowe wstrzymanie zajęcia rachunku bankowego. Prezydent Miasta S., postanowieniem nr [...] z dnia [...] r., zajął jako wierzyciel stanowisko w zakresie zgłoszonego zarzutu poprzez nieuwzględnienie racji zobowiązanego. W uzasadnieniu wskazał, że rozpatrując zarzut błędu co do osoby zobowiązanego stwierdzić należy, iż zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 marca 2011 r. (sygn. akt I OSK 35/11): "... w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie, obowiązek jej uiszczenia - co do zasady - obciąża właściciela pojazdu. Kierowanie w tym momencie bowiem egzekucji w stosunku do niego opiera się zwykle na dwóch powiązanych elementach. Wierzyciel, odnosząc się do powołanego przez siebie wyroku i przedstawionego przez zobowiązanego dowodu w postaci oświadczenia użytkownika pojazdu – T. S., stwierdził, że "nie przyjmuje przesłanego oświadczenia jako dowodu w sprawie, ponieważ nie jest możliwe skuteczne wyegzekwowanie należności od wskazanego użytkownika w związku z faktem, iż użytkownik posiada adres zamieszkania za granicą." Biorąc powyższe pod uwagę wierzyciel orzekł, jak w sentencji zaskarżonego postanowienia. E. S. w zażaleniu wniósł o uwzględnienie zgłoszonego zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. W uzasadnieniu podał, iż na wezwanie wierzyciela nie tylko wskazał użytkownika pojazdu, ale także przesłał wierzycielowi oświadczenie tegoż użytkownika. Dowody te powinny być, zdaniem wnoszącego zażalenie, wystarczające do uznania zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego za uzasadniony. E. S., polemizując z uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia Prezydenta Miasta S. wskazał, iż w jego ocenie wierzyciel bezpodstawnie stwierdza, że nie przyjmuje przesłanego oświadczenia jako dowodu w sprawie. W ocenie wnoszącego zażalenie jest to niedopuszczalne w sytuacji, gdy niewątpliwie ustalono konkretną osobę zobowiązaną do uiszczenia dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym opłat (wskazano imię, nazwisko oraz adres tej osoby). Po rozpoznaniu zażalenia strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r. utrzymało w mocy postanowienie organu i instancji. Uzasadniając podjęte w sprawie rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał obowiązujące przepisy prawa, podnosząc, że w rozpatrywanej sprawie bez znaczenia pozostaje to, iż E. S. nie korzystał osobiście z dróg publicznych - jako właściciel - ze swojego pojazdu, lecz pojazd ten udostępnił swojemu synowi. Takie udostępnienie pojazdu do używania innej osobie na podstawie umowy cywilnoprawnej nie zwalnia jednak właściciela pojazdu z obowiązków publicznoprawnych związanych z własnością pojazdu. Zatem w sytuacji, gdy stanowiący jego własność pojazd odnotowany został w SPP bez uiszczonej opłaty parkingowej, ną właścicielu pojazdu (lub leasingobiorcy) spoczywa obowiązek uiszczenia ww. opłaty dodatkowej, mającej charakter niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym. Jak wskazał dalej organ, za takim rozumieniem przepisów art. 13 ust. 1 pkt 2 i art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych przemawia logiczna i funkcjonalna ich wykładnia, nakazująca odrzucenie poglądu, iż "korzystającym z drogi publicznej" obowiązanym do uiszczenia opłaty dodatkowej jest osoba kierująca pojazdem, mającego - jak się wydaje - źródło w potocznym rozumieniu tego ustawowego określenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podnosząc zarzut naruszenia przepisu art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Uzasadniając skargę podniósł, że w postępowaniu egzekucyjnym nie tylko wskazał osobę, która była użytkownikiem pojazdu lecz również dołączył oświadczenie tej osoby (T. S.), która potwierdziła, iż była użytkownikiem samochodu osobowego numerze rejestracyjnym [...] w dniach od 12 stycznia 2009 r. do 24 lutego 2012 r. (dwukrotnie) oraz 25 lutego 2009 r. parkowała ww. samochód w strefie płatnego parkowania pojazdów w S.. W związku z powyższym, w ocenie Skarżącego, brak jest podstaw prawnych do obciążenia go opłatą z tytułu parkowania jego samochodu w SPP ponieważ osobą, która faktycznie parkowała jego samochód był syn T. S.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W zakresie tak określonej kognicji skład orzekający w sprawie dopatrzył się uchybień organów administracji związanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego które miało wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Jak wynika z okoliczności rozpoznawanej sprawy, niniejsze postępowanie egzekucyjne zostało zainicjowane z urzędu wystawieniem przez wierzyciela - Prezydenta Miasta S., tytułu wykonawczego obejmującego należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój w strefie płatnego parkowania, w okresie od 21 stycznia 2009 r. do 25 lutego 2009 r. Wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 33 u.p.e.a., zobowiązany może wnieść zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przy czym podstawą zarzutu mogą być wyłącznie okoliczności (przesłanki) wymienione w tym przepisie (w punktach 1 – 10). Zgodnie z przepisem art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu wiążąca. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem skargi jest stanowisko wierzyciela odmawiające uwzględnienia zarzutu błędu co do osoby zobowiązanej, wobec czego - w związku z charakterem obowiązku, jaki wskazany został w wystawionym przez wierzyciela tytule wykonawczym, tj. obowiązku poniesienia opłat dodatkowych z tytułu nieopłaconego postoju w strefie płatnego parkowania - wskazać należy, iż obowiązek poniesienia takich opłat określony został w przepisach ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838, ze zm.). Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Strefę taką ustala rada gminy (rada miasta) – art. 13b ust. 3 ustawy. Opłatę, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się, jak to określa art. 13b ust. 1 ustawy, za parkowanie pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo. Jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów, obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. z ww. przepisów ustawy o drogach publicznych i wydanej z jej upoważnienia uchwały rady miasta, stanowiącej – w myśl art. 87 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – akt prawa miejscowego, obowiązujący każdego, na obszarze działania organu, który je ustanowił. Obowiązek taki winien być wykonany niezwłocznie po wystąpieniu określonego stanu faktycznego (zaparkowania w strefie płatnego parkowania, a w odniesieniu do opłaty dodatkowej - nieuiszczenia opłaty parkingowej), z wystąpieniem którego ustawa wiąże ten obowiązek. Sporządzane przez inspektora SPP (działającego z upoważnienia zarządcy drogi) zawiadomienie o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania - jak to w rozpatrywanej sprawie miało miejsce w dniach 12 stycznia 2009 r., 24 lutego 2009 r. (dwukrotnie) oraz w dniu 25 lutego 2009 r. - którego oryginał umieszczany jest za wycieraczką pojazdu, stanowi zatem dokument (dowód) potwierdzający nieuiszczenie opłaty, a zarazem stanowi ono dla korzystającego z drogi dodatkową i wystarczającą informację o (powstałym z mocy prawa) obowiązku uiszczenia opłaty. Poza sporem w rozpatrywanej sprawie pozostaje, że będąca przedmiotem egzekucji kwota pieniężna [...] zł stanowi (wraz z kosztami upomnienia – [...] zł) konsekwencję stwierdzenia przez powołanych do tego inspektorów SPP braku poniesienia w 4 przypadkach opłaty za parkowanie należącego do Skarżącego samochodu osobowego [...] [...] nr rej. [...] w strefie płatnego parkowania. Niesporne jest również, że wierzyciel (Prezydent Miasta S.) wzywał Skarżącego do uiszczenia ww. kwoty, a wobec niedokonania zapłaty, wystawił wobec zobowiązanego tytuł wykonawczy i skutecznie go doręczył, wszczynając tym samym postępowanie egzekucyjne, występując w nim w roli organu egzekucyjnego. Kwestie sporne stanowi natomiast to, czy zobowiązanym do uiszczenia wskazanych należności był faktycznie Skarżący, do którego we wskazanym okresie należał przedmiotowy pojazd, czy wskazane przez niego osoba, która fakt postoju potwierdziła. Odnosząc się do tej kwestii, na wstępie ponownie wskazać należy, że art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych stanowi, że korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych. Z treści przytoczonego przepisu bezspornie wynika, że na korzystających z dróg publicznych ciąży obowiązek ponoszenia opłaty parkingowej. W ustawie o drogach publicznych ustalone zostały istotne elementy tego obowiązku tj. adresat (korzystający z drogi publicznej, w postaci parkowania w strefach płatnego parkowania), sposób zachowania się tj. nieuiszczenie opłaty z tego tytułu. Skoro przedmiotem obowiązku w zakresie ponoszenia opłaty jest korzystanie z dróg publicznych, to w konsekwencji zobowiązanym do ponoszenia tych opłat jest podmiot korzystający z dróg publicznych. Zgodzić się należy, że przepisy ustawy nie zawierają definicji legalnej "korzystającego z drogi publicznej". Wykładnia przepisu art. 13 ustawy o drogach publicznych pozwala na stwierdzenie, że pod pojęciem tym należy rozumieć osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną, która we własnym imieniu lub na której rzecz następuje użytkowanie drogi publicznej. W przypadku opłaty za parkowanie pojazdu w strefie płatnego parkowania korzystającym z drogi może być właściciel pojazdu bądź jego użytkownik (najemca, użyczający), a nawet osoba, która użytkuje taki pojazd bezprawnie w wyniku kradzieży. W orzecznictwie sądowoadminstracyjnym, jak i w literaturze przedmiotu zgodnie przyjmuje się, że w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie obowiązek jej uiszczenia obciąża – co do zasady – właściciela samochodu. Kierowanie egzekucji do właściciela samochodu opiera się zwykle na dwóch powiązanych elementach. Pierwszym jest domniemanie faktyczne, że to właściciel samochodu jest korzystającym z dróg publicznych - jeżeli ktoś jest właścicielem samochodu, to przede wszystkim on z niego korzysta. Do przyjęcia takiego domniemania uprawniają zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Organ jest wobec tego uprawniony do stosowania domniemania faktycznego, zgodnie z którym za zobowiązanego do zapłaty uważa się właściciela pojazdu aż do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku, wskazując faktycznego użytkownika samochodu. To na zobowiązanym ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności z których wywodzi skutki prawne. Dowód taki musi polegać na wskazaniu konkretnej osoby i wszystkich danych tak, aby było możliwe skuteczne egzekwowanie należnych opłat (por. wyrok NSA z dnia 9 luty 2012 r. sygn. akt II GSK 1507/10, z dnia 16 luty 2012 r. sygn. akt II GSK 1506/10). Drugim elementem jest założenie, że jeśli właściciel samochodu z niego w danym dniu nie korzystał, to wie, kto to czynił i może udowodnić, że swój pojazd użyczył innej osobie. Pominąć w tym przypadku można zarówno przypadki kradzieży pojazdu, jak i sytuacje, gdy właścicielem jest osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej (vide wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r., II FSK 591/08, z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1513/08, z dnia 16 luty 2012 r. sygn. akt II GSK 1506/10). Reasumując, zdaniem Sądu, nie powinno budzić wątpliwości, że w razie nie uiszczenia opłaty za parkowanie, obowiązek jej uiszczenia obciąża - co do zasady - właściciela pojazdu. Właściciel jest bowiem na ogół korzystającym z drogi, chyba że udowodni, że pojazd użyczył innej osobie, a taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Wadliwe ustalenie zobowiązanego może stanowić podstawę zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. Zarzut taki w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu Skarżący podnosił i był on przedmiotem stanowiska wierzyciela, który przyjął błędną wykładnię przepisu art. 1`3 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Nie można zgodzić się z argumentacją organu, że obowiązek publicznoprawny, jakim jest obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej jest związany z własnością pojazdu i ciąży zawsze na właścicielu pojazdu. Zdaniem Sądu obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej ciąży na każdym kto korzysta z drogi (parkuje w Strefie Płatnego Parkowania), poprzez zajęcie pojazdem miejsca postojowego, niezależnie od tego czy zajęcia dokonuje samochodem własnym czy stanowiącym własność osoby trzeciej, a w przypadku nieuiszczenia opłaty parkingowej, na tej osobie ciąży obowiązek zapłaty opłaty dodatkowej. Przy czym, jak to już wyżej wskazano, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na właścicielu pojazdu. W przedmiotowej sprawie skarżący nie tylko wskazał osobę, która korzystała w okresie wskazanym w tytule wykonawczym z pojazdu samochodowego lecz dołączył do akt oświadczenie swojego syna, iż to on korzystał z samochodu ojca we wskazanym okresie. Tymczasem organ w uzasadnieniu swojego stanowiska stwierdza, że bez znaczenia jest fakt, że Skarżący nie korzystał osobiście z dróg publicznych – jako właściciel – ze swojego pojazdu, lecz go udostępnił swojemu synowi ponieważ takie udostępnienie pojazdu do używania innej osobie na podstawie umowy cywilnoprawnej nie zwalnia właściciela pojazdu z obowiązków publicznoprawnych związanych z własnością pojazdu. Z taką argumentacją nie sposób się zgodzić, co zostało wyżej wykazane. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy odnosząc się do zarzutów Skarżącego organ uwzględni poczynione wyżej uwagi, co do wykładni art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, w tym co do podmiotu na którym ciąży obowiązek uiszczenia stosownej opłaty. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.