II GZ 337/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 23 maja 2014 r.; sygn. akt I SA/Ol 403/14 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2014 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne rolników postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 23 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 403/14 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następującego ustalenia: Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2013 r., którą odmówiono T. R. umorzenia należności z tytułu składek. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, ww. decyzja została doręczona skarżącemu w dniu [...] stycznia 2014 r. W dniu [...] lutego 2014 r., tj. w terminie otwartym do wniesienia skargi na powyższą decyzję T. R. złożył na urzędowym formularzu PPF do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku wniósł o "wyznaczenie pełnomocnika do napisania skargi na decyzję Prezesa KRUS i reprezentowania przed sądem". Postanowieniem z dnia 7 marca 2014 r. sygn. akt I SO/Ol 2/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. (doręczonym w dniu [...] kwietnia 2014 r.) Okręgowa Rada Adwokacka w O. poinformowała Sąd o wyznaczeniu jako pełnomocnika skarżącego – w ramach przyznanego mu prawa pomocy – adwokata J. D. W dniu [...] kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Sądu z wnioskiem o wyrażenie zgody na zapoznanie się z aktami sprawy, a następnie w dniu [...] kwietnia 2014 r. wniósł skargę na wskazaną wyżej decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2014 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi pełnomocnik wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2014 r. otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go do reprezentowania strony w przedmiotowej sprawie, po czym niezwłocznie przystąpił do swoich obowiązków, obejmujących zapoznanie się z aktami sprawy, kontakt z klientem i sporządzenie skargi. Sporządzenie skargi i wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia nastąpiło w najszybszym możliwym terminie, tj. przed upływem 7 dni od daty powiadomienia go o wyznaczeniu do reprezentowania strony. Pełnomocnik wskazał ponadto, że brak winy skarżącego również uzasadnia wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 23 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W ocenie Sądu strona nie wykazała braku swojej winy, we wniosku uzasadniony został jedynie brak winy pełnomocnika, przy jednoczesnym lakonicznym stwierdzeniu, że złożony wniosek uzasadnia też brak winy skarżącego w niedokonaniu czynności procesowej. Sąd wskazał, że wystąpienie o pełnomocnika z urzędu nie wstrzymuje biegu terminu do dokonania czynności i wyznaczenie pełnomocnika po upływie terminu do wniesienia skargi, przy jednoczesnym niewniesieniu skargi przez stronę osobiście powinno z winy skarżącego skutkować odrzuceniem. Sąd podkreślił, że skarga do WSA nie jest objęta przymusem adwokacko-radcowskim i nie jest szczególnie sformalizowanym środkiem zaskarżenia, przez co jej sporządzenie nie wymaga specjalnej wiedzy, a zatem uzasadnieniem dla stwierdzenia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, nie może być wyłącznie oczekiwanie na zakończenie procesu ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. W takiej sytuacji nic nie stoi bowiem na przeszkodzie, by strona sporządziła je własnoręcznie według swoich najlepszych umiejętności i wiedzy, skoro ustawodawca nie wymaga od niej posługiwania się w tym celu osobami trzecimi lub ustanawiania w tym celu pełnomocnika. Sąd wskazał, że udział pełnomocnika jest niezbędny już na początkowym etapie postępowania sądowego sytuacjach, gdy strona z powodu np. ułomności fizycznej lub intelektualnej nie jest w stanie sama sporządzić i wnieść skargi. Zupełnie inaczej jednak należy kwalifikować tę kategorię spraw, w których przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi jest wyłącznie oczekiwanie strony na wyznaczenie jej pełnomocnika z urzędu, w sytuacji gdy nie istnieją obiektywne przeszkody, by mogła ona sama dokonać tej czynności we własnym zakresie. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, za przywróceniem terminu do wniesienia skargi nie może w niniejszej sprawie przemawiać jedynie to, że ustanowiony dla strony pełnomocnik z urzędu uczynił zadość swym obowiązkom, lecz istotne było, z jakich przyczyn leżących po stronie samego skarżącego doszło do uchybienia terminu. Jak wskazał Sąd o odmowie uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi zadecydowało, że nie przywołano w nim żadnych okoliczności wskazujących na brak zawinienia skarżącego w uchybieniu terminu. W dniu [...] czerwca 2014 r. wpłynęło do Sądu zażalenie, w którym pełnomocnik strony wskazał, że Sąd I instancji naruszył art. 86 § 1 i art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi pomimo faktu, że strona nie dokonała tej czynności w terminie bez swojej winy, gdyż w otwartym terminie do wniesienia skargi skarżący zwrócił się do sądu o wyznaczenie mu pełnomocnika. Ponadto, w uzasadnieniu zażalenia wskazano, że "skarżący jest osobą schorowaną, nieposiadającą szczegółowej wiedzy w jaki sposób miał argumentować konieczność zmiany decyzji, skoro dotychczasowe próby w tym zakresie nie powiodły się". Pełnomocnik podkreślił, że jakkolwiek ustanowienie dla skarżącego pełnomocnika nie wstrzymuje biegu terminu do dokonania czynności, jednakże całokształt okoliczności wskazywanych przez samego skarżącego we wniosku, jak również osobiste przekonanie, że osobom nieporadnym i ubogim przysługuje prawo pomocy, przemawiają za koniecznością zmiany stanowiska Sądu. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik podniósł, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie, a zatem w niniejszej sprawie czynności zostały dokonane w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania, czyli jeszcze zanim złożona zostanie skarga. Podmiot domagający się od sądu administracyjnego ochrony prawnej może dążyć do tego, aby jego skargę sporządził profesjonalny prawnik, i w tym celu w terminie otwartym na wniesienie tej skargi zwrócić się do sądu administracyjnego o przyznanie mu prawa pomocy w tym zakresie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie będzie miało wtedy wpływu na bieg terminu do wniesienia tej skargi, co oznacza, że po ustanowieniu pełnomocnika już po upływie tego terminu konieczne będzie złożenie wraz ze skargą wniosku o jego przywrócenie (tak: A. Nędzarek, Wymogi procesowe wniosku o przywrócenie terminu w postępowaniu przed sądem administracyjnym, ZNSA 2013, nr 2, s. 78). Opisana wyżej sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, iż brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Stosownie natomiast do art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z treścią art. 87 § 2 p.p.s.a. we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, zaś zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia lub wniosku, pełnomocnik ten wraz z dokonaniem tej czynności zobowiązany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej dokonania. Przy czym powszechnie przyjmuje się iż, przyczyna uchybienia terminu, o której mowa w powołanym wyżej przepisie ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie. Zazwyczaj uznaje się, iż ma to miejsce z chwilą podpisania pełnomocnictwa (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II OZ 763/08, Lex nr 493670, uchwała 7 sędziów z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt III CZP 117/08 M. Prawn. 2009/13/715). Z analizy akt niniejszej sprawy wynika, iż pełnomocnik skarżącego został poinformowany o wyznaczeniu go do prowadzenia niniejszej sprawy pismem z dnia [...] marca 2014 r. (doręczonym w dniu [...] kwietnia 2014 r.). A zatem siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 powołanej ustawy rozpoczął bieg w dniu [...] kwietnia 2014 r. Pełnomocnik skarżącego złożył skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w dniu [...] kwietnia 2014 r., a zatem w terminie przewidzianym w art. 87 § 1 p.p.s.a., w związku z czym czynność została dokonana w terminie. Rozważenia wymaga zatem czy spełnione zostały przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Skarżący, występując w terminie otwartym do wniesienia skargi, z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika w celu wniesienia skargi i reprezentowania go przed Sądem dołożył, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należytej staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, bowiem jako osoba "schorowana, nieposiadająca szczegółowej wiedzy w jaki sposób ma argumentować konieczność zmiany decyzji, skoro dotychczasowe próby w tym zakresie nie powiodły się", wystąpił z wnioskiem o pomoc zawodowego prawnika. We wniosku o przywrócenie terminu zostały przez pełnomocnika wskazane okoliczności świadczące o braku winy pełnomocnika, jak i skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Ponadto strona, w otwartym do złożenia skargi terminie, wniosła o "wyznaczenie pełnomocnika do napisania skargi na decyzję Prezesa KRUS i reprezentowania przed sądem", a zatem już we wniosku o przyznanie prawa pomocy zasygnalizowała swoje przekonanie o braku dostatecznej wiedzy pozwalającej jej osobiście sporządzić skuteczną i poprawną pod względem materialnym i formalnym skargę. Nie można podzielić poglądu wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w O., że skoro skarżący mógł samodzielnie sporządzić i wnieść skargę, a tego nie uczynił, to oznacza, że uchybił swoim obowiązkom procesowym. Takie stanowisko byłoby bowiem sprzeczne z funkcjonalną wykładnią powołanego wyżej art. 243 § 1 p.p.s.a. Skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jeszcze przed wniesieniem skargi to celem takiej regulacji było, aby na tym etapie sprawy skargę mógł sporządzić taki właśnie pełnomocnik. Odmienne stanowisko realnie zmniejszałoby możliwość obrony przez stronę swoich interesów prawnych przed sądem administracyjnym i czyniłoby w takim przypadku przyznane prawa pomocy iluzorycznym (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2013 r. sygn. akt I OZ 826/13). Gdyby przyjąć stanowisko Sądu I instancji za zasadne, ustanowienie po terminie do wniesienia skargi pełnomocnika do jej wniesienia miałoby zawsze charakter iluzoryczny i w gruncie rzeczy pozbawiałoby stronę możliwości działania przez pełnomocnika i dokonania przez niego czynności, do której został ustanowiony. Z tego względu zaskarżone postanowienie należało uchylić jako wydane z naruszeniem przepisów procesowych, tj. art. 86 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.