II FSK 3426/14

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2016-12-16

Skład orzekający: Jolanta Sokołowska, Stanisław Bogucki, Bogusław Woźniak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy protokoły zeznań świadków włączone do akt sprawy z innych postępowań podatkowych, bez udziału strony w tamtych postępowaniach, stanowią dowód w sprawie i czy ich wykorzystanie narusza zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że protokoły zeznań świadków włączone do akt sprawy z innych postępowań podatkowych mogą stanowić dowód w sprawie, a ich wykorzystanie nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, pod warunkiem umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do tych dowodów. Sąd uchylił wyrok WSA, oddalił skargę, uznając, że organy podatkowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo materialne.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej określił spółce zobowiązanie podatkowe, kwestionując możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków wynikających z faktur wystawionych przez Przedsiębiorstwo X, które według organu nie wykonało faktycznie usług. WSA w Szczecinie uchylił decyzję organu, uznając naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu z powodu włączenia do akt protokołów zeznań świadków z innych postępowań bez ponownego przesłuchania. NSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę spółki, uznając, że protokoły te mogły być wykorzystane jako dowód.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżony wyrok w całości, oddala skargę Syndyka Masy Upadłości "P." sp. z o.o. i zasądza od niego na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej kwotę 4600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 368/14 w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości "P." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 20 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od Syndyka Masy Upadłości "P." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie kwotę 4600 (słownie: cztery tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 10 lipca 2014 r. o sygn. I SA/Sz 368/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie – po rozpoznaniu sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości "P." spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w S. (dalej: skarżący lub spółka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IS) z dnia 20 stycznia 2014 r. o nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. – (1) uchylił zaskarżoną decyzję; (2) stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; (3) zasądził od Dyrektora IS na rzecz skarżącego kwotę 5.617 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jako podstawę prawną powołano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak inne powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Szczecinie). 2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku przebieg postępowania WSA w Szczecinie podał, że decyzją z dnia 23 kwietnia 2013 r. o nr [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w S. określił skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. w kwocie 243.006 zł, jako podstawą prawną wskazując art. 24 ust. 1pkt 1 lit. a oraz art. 31 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 41, poz. 214 ze zm.), art. 21 § 3 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.; dalej: o.p.) oraz art. 3 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.; dalej: u.p.d.o.p.). W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor IS, wymienioną na wstępie decyzją z dnia 20 stycznia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując jako podstawę prawną art. 233 § 1 o.p. oraz art. 9 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1 i art. 19 ust. 1 u.p.d.o.p. U podstaw decyzji legło ustalenie, że skarżący bezzasadnie odliczył podatek naliczony z faktur wystawionych przez P. (dalej: Przedsiębiorstwo X), które nie wykonywało żadnych robót na budowie C., gdzie jakoby miało świadczyć usługi wykonywania i serwisowania instalacji wentylacyjnych, klimatyzacyjnych, energetycznych oraz gazowych. Ustalenie takie zapadło w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, m.in. w oparciu o zeznania pracowników skarżącego złożone w innej sprawie, włączone do materiału dowodowego sprawy, którzy nie potwierdzili wykonywania na budowie jakichkolwiek prac przez pracowników Przedsiębiorstwa X. Uwzględniono też okoliczności, że Przedsiębiorstwo X nie zawarło ze skarżącym pisemnej umowy na wykonywanie robót, nie uczestniczyło w naradach odbywających się na budowie, nie partycypowało w kosztach ubezpieczenia budowy czy kosztach ogólnych, większość płatności następowała gotówką, zaś część robót wykonywał sam skarżący. Organy wskazały, że Przedsiębiorstwo X w 2008 r. zatrudniało 6 pracowników i przez cały ten rok realizowało inwestycję na budowie prowadzonej przez "E." sp. z o.o. w P.. 3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. 3.1. Na ww. decyzję Dyrektora IS skarżący wniósł skargę do WSA w Szczecinie, w której sformułował wniosek o uchylenie w całości decyzji obu instancji zaskarżonego oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 187 § 1, art. 191, art. 180 § 1, art. 188, art. 123 § 1 o.p., art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.). W konsekwencji powyższego skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 15 u.p.d.o.p. poprzez: "odmówienie skarżącemu uznania faktur wystawionych przez Przedsiębiorstwo X (...) jako kosztów uzyskania przychodów, podczas gdy faktury te odzwierciedlały faktyczne zdarzenie gospodarcze w aspekcie podmiotowym, przedmiotowym oraz ilościowym, pomiędzy P. sp. z o. o., a Przedsiębiorstwem X. 3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. 4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. 4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na aprobatę. Powołując przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 o.p., art. 122, art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 187, art. 190, a także art. 191, WSA w Szczecinie stwierdził, że ich naruszenie miało wpływ na wynik sprawy i spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem tego Sądu, podejmując swoje rozstrzygnięcie uszło uwadze organu podatkowego, że załączając do akt sprawy protokoły przesłuchań świadków przeprowadzane w toku postępowań prowadzonych wobec innych podmiotów, skarżący nie mógł uczestniczyć w czynnościach prowadzonych w tych postępowaniach. Tym samym, organ naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 190 o.p.), tj. obowiązku organu zapewnienia stronie udziału w przeprowadzaniu dowodów oraz umożliwienia zadawania przez stronę pytań świadkom oraz składania wyjaśnień. Wobec powyższego przeprowadzone przez organy podatkowe postępowanie dowodowe nie może być uznane za zupełne w rozumieniu art. 122 i art. 187 § 1 o.p., zaś dokonana przez te organy ocena zebranych dowodów za dokonaną w granicach swobody, wynikającej z art. 191 o.p. Według WSA w Szczecinie, powyższe odnieść należało także do kwestii ponownego przesłuchania wskazanych powyżej świadków w świetle obszernego materiału dowodowego zgromadzonego po przeprowadzeniu czynności z ich udziałem, a także materiału fotograficznego oraz opisu zakresu robót realizowanych przez spółkę i Przedsiębiorstwo X na terenie budowy C. z dnia 4 września 2013 r. załączonego do kserokopii arkuszy map przedstawionych przez pełnomocnika skarżącego, tym bardziej, że opis ten podpisał także M. G. , który w toku postępowania kwestionował wykonywanie prac przez Przedsiębiorstwo X. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organ zakwestionował faktury dotyczące wydatków, które miały wpływ na wysokość zobowiązania podatkowego, a skarżący stoi na stanowisku, że roboty zakwestionowane spornymi fakturami zostały wykonane przez Przedsiębiorstwo X. Powyższe okoliczności nakładają zatem na organ konieczność przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, w rozumieniu art. 187 o.p. w zakresie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Taki sposób prowadzenia postępowania dowodowego nakazuje również art. 121 § 1 o.p. Zarzut naruszenia art. 15 u.p.d.o.p. WSA w Szczecinie uznał za nieuzasadniony. Błędy zaskarżonej decyzji wynikały nie z błędnej wykładni wskazanego przepisu a z wadliwości ustaleń faktycznych stanowiących podstawę subsumcji wadliwie ustalonego stanu faktycznego do norm prawa materialnego. Prawidłowe jest odczytanie norm prawnych wynikających z powyższej regulacji, sprowadzające się do tego, że dla uznania kosztów poniesionych za koszty uzyskania przychodu musi być ustalony bezsporny fakt poniesienia rzeczywistych kosztów i ich celowy związek z uzyskaniem przychodów lub zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów. Mając na uwadze, że w sprawie organy działały na podstawie ustawy – Ordynacja podatkowa za nieuzasadniony WSA w Szczecinie uznał zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. Odpowiednikiem art. 10 k.p.a. na gruncie przepisów prawa podatkowego jest art. 200 o.p. Nie każde jednak naruszenie art. 200 § 1 o.p. stanowi naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy, a wpływ naruszenia tego przepisu na wynik sprawy należy badać odrębnie w każdej sprawie. W sprawie taka sytuacja zaistniała, a nadto z opisu podniesionego w skardze zarzutu w tej kwestii wynika, że zamiarem skarżącego było zarzucenie przez organ naruszenia art. 190 o.p., który to zarzut WSA w Szczecinie podzielił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie podatkowe, mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. Dyrektor IS przy ponownym rozpoznaniu odwołania zbierze i skompletuje pełny materiał dowodowy, dokona właściwej oceny tego materiału, zgodnie z dyspozycją określoną w art. 121, art. 122, art. 191 i art. 187 o.p. Ponadto na podstawie art. 123 i art. 190 o.p. zapewni stronie czynny udział w postępowaniu. Dopiero tak zebrany i oceniony materiał dowodowy może stanowić podstawę do wydania decyzji podatkowej prawidłowo uzasadnionej, zgodnie z art. 210 § 4 o.p. 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Szczecinie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor IS (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W oparciu o podstawy kasacyjne z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: (I) naruszenie przepisów postępowania, tj. (1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 190 o.p., poprzez przyjęcie, że organy podatkowe odmawiając skarżącemu ponownego przesłuchania świadków, których przesłuchania zostały włączone w poczet materiału dowodowego naruszyły prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, a tak zebrany materiał dowodowy nie jest kompletny; (2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 191 o.p. poprzez przyjęcie, że zgromadzony materiał dowodowy został oceniony z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów; (3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 i art. 187 o.p. poprzez przyjęcie, że postępowanie podatkowe nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych; (4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 180 § 1 o.p. poprzez przyjęcie, że protokoły z przesłuchania świadków włączone do akt z innych postępowań podatkowych nie są dowodem wystarczającym do wydania orzeczenia, podczas gdy z przepisu powyższego wniosku takiego nie sposób wyprowadzić; (II) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 u.p.d.o.p. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jego zastosowanie i wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków, co do których organ podatkowy ustalił, iż nie zostały poniesione w związku z przychodem. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor IS podniósł, że WSA w Szczecinie bezpodstawnie uznał, że dowód z przesłuchania świadka przeprowadzony w innym postępowaniu podatkowym należy powtórzyć. W świetle przepisów Ordynacji podatkowej nie istnieje prawny nakaz, aby w toku postępowania podatkowego koniecznym było powtórzenie przesłuchania świadka, który zeznawał w innym postępowaniu kontrolnym lub podatkowym. W konsekwencji korzystanie z tak uzyskanych zeznań samo w sobie nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, ani też nie może naruszać jakichkolwiek innych przepisów Ordynacji podatkowej. Twierdzenie przeciwne jest wadliwe chociażby z punktu widzenia zasady racjonalności prawodawcy i wewnętrznej niesprzeczności prawa. Jeśli jeden przepis prawa dopuszcza możliwość określonego działania, to skorzystanie z tej możliwości nie może być jednocześnie uznane za naruszające inne normy prawne, a w każdym razie nie jest dopuszczalna taka wykładnia, która mogłaby prowadzić do wniosków o istnieniu takich naruszeń. Tym samym - zgodnie z art. 180 § 1 o.p. - protokoły przesłuchania świadków mogły zostać włączone w poczet materiału dowodowego i stanowić dowód w sprawie. Nie ma również podstaw by dowód taki miał mniejsza moc, niż dowód z ponownego przesłuchania tych samych świadków, na te same okoliczności. Dyrektor IS podzielił przy tym z poglądem WSA w Szczecinie, że włączone w poczet materiału dowodowego protokoły zeznań świadków tracą swój byt jako osobowe źródła dowodowe, stając się dowodem z dokumentu. Tym bardziej za chybiony uznał Dyrektor IS pogląd WSA w Szczecinie, że włączając w poczet materiału dowodowego protokołu z zeznań świadków organ podatkowy naruszył art. 191 o.p., który odnosi się wyłącznie do osobowych źródeł dowodowych i opinii biegłych oraz oględzin. Konsekwencją przyjęcia, że Dyrektor IS wadliwie ustalił stan faktyczny, była odmowa przez WSA w Szczecinie zastosowania art. 15 u.p.d.o.p., który uznał, iż nie może odnieść się do subsumcji ustalonego stanu faktycznego do wskazanej regulacji prawnej. 5.2. Dyrektor IS nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym odbytej w dniu 16 grudnia 2016 r. Dyrektor IS (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6.1. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem należało uchylić w całości zaskarżony wyrok i oddalić skargę (art. 188 p.p.s.a.). Oceniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania wskazane w skardze kasacyjnej, wypada zauważyć, że są one konsekwencją uwzględnienia w zaskarżonym wyroku zbliżonych zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymienionych w skardze przez WSA w Szczecinie. Warto w związku z tym odnieść się do nich łącznie, mając przy tym na uwadze, że były one również przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie skarżącego zakończonej wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2016 r. o sygn. I FSK 51/15, wydanego w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od maja do grudnia 2008 r., którą skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego aprobuje i wykorzystuje w niniejszej sprawie. 6.2. Ordynacja podatkowa przewiduje otwarty system dowodów. Jako dowód może być dopuszczone wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 o.p.). W postępowaniu zakończonym zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją zasady tej nie naruszono. Organ dopuścił dowody przewidziane prawem i mogące się przyczynić do wyjaśnienia faktów i okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Przypomnieć należy, że zgodnie z dyspozycją art. 181 o.p. dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe. Ponadto, przeprowadzane dowody w postępowaniu muszą mieć przymiot istotności dla rozstrzygnięcia i zakończenia tego postępowania merytorycznym orzeczeniem. Postępowanie dowodowe nie jest celem samym w sobie, stąd rezygnując z przeprowadzania dowodów wnioskowanych przez podatnika, organ może to uczynić, o ile dany dowód nie wniesie niczego do sprawy, bowiem teza dowodowa, której realizacji służyłby, nie zmierza do ustaleń istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia w sprawie. Odnosząc się do podnoszonych w sprawie zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. m.in. w związku z art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 190 i art. 191 o.p., należy podkreślić, że ustawodawca w art. 181 o.p. ustanowił wyjątek od zasady bezpośredniości postępowania dowodowego, dopuszczając, aby w postępowaniu podatkowym były wykorzystane dowody i materiały zgromadzone w innych postępowaniach, w tym także w postępowaniu karnym lub innym postępowaniu kontrolnym. Nie istnieje prawny nakaz, aby w toku postępowania podatkowego konieczne było powtórzenie przesłuchania strony lub świadka, który zeznawał w takich postępowaniach, a korzystanie przez organy podatkowe z tak uzyskanych zeznań samo w sobie nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym (art. 123 o.p.), ani też nie narusza jakichkolwiek innych przepisów Ordynacji podatkowej. Stanowisko powyższe jest konsekwentnie prezentowane w judykaturze (przykładowo można wskazać na wyroki NSA: z dnia 29 stycznia 2009 r., I FSK 1916/07; z dnia 24 lutego 2009 r., I FSK 1975/07; z dnia 29 czerwca 2010 r., I FSK 586/09; z dnia 29 października 2010 r., I FSK 2045/08; z dnia 11 stycznia 2011 r., I FSK 323/10; z dnia 28 października 2015 r., I FSK 562/14). Podatnikowi przysługuje możliwość kwestionowania zeznań świadków złożonych w innych postępowaniach. Skarżący w skardze do WSA w Szczecinie wskazał, co uznał za uzasadnione w zaskarżonym wyroku WSA w Szczecinie, że nie miał on prawa uczestniczenia w postępowaniu kontrolnym wobec podmiotu trzeciego, a w konsekwencji nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Tymczasem dowody pochodzące z innych postępowań, np. protokoły zawierające zeznania świadków, stron, po formalnym włączeniu ich w poczet materiału dowodowego danej sprawy, stają się dowodami także tej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sam fakt braku udziału w czynnościach dokonywanych wobec podmiotu trzeciego, nie świadczy o pozbawieniu strony skarżącej możliwości wypowiedzenia się co do dowodów, które w sposób zgodny z prawem zostały włączone w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy. Jednakże strona postępowania, by skutecznie kwestionować moc dowodową takich materiałów, powinna wyraźnie wskazać na konkretne okoliczności, które, w jej ocenie, wymagają uzupełnienia i w jakim zakresie. W niniejszej sprawie, mimo wezwania organu, skarżący tego nie uczynił. Niezasadnie zatem WSA w Szczecinie wskazał, że włączone materiały są w świetle art. 190 o.p. niezupełne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podlegały one ocenie łącznie z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, bowiem dowodem w sprawie mogły być zeznania i wyjaśnienia złożone w toku innych postępowań. Co więcej, stanowiły one w ocenianym postępowaniu podatkowym dowód podlegający, jak każdy inny legalny dowód, swobodnej ocenie organu. Brak też było, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podstaw prawnych do przyjęcia, żeby dowody w postaci zeznań i wyjaśnień złożonych w trakcie innych postępowań musiały zostać przez organy podatkowe powtórzone. Wykorzystanie zebranych w toku innych postępowań podatkowych i postępowań karnych dowodów do dokonania ustaleń faktycznych nastąpiło na podstawie prawa i w granicach prawa. Nie uchybia więc w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żadnym przepisom postępowania podatkowego oparcie się przez organy podatkowe na materiale dowodowym, włączonym do akt sprawy postanowieniami organu pierwszej instancji. W rozpatrywanej sprawie skarżący, pomimo doręczenia w dniu 25 marca 2013 r. zawiadomienia, nie skorzystał z możliwości wypowiedzenia się co do materiału zgromadzonego w sprawie. Także po przesłuchaniu prezesa spółki Józefa Lichoty w dniu 14 listopada 2012 r. organ pierwszej instancji zobowiązał go do przedłożenia do tego organu w terminie dwóch tygodni danych, na podstawie których ustalana była wartość robót wykazanych w fakturach VAT wystawionych przez Przedsiębiorstwo X, jednak dokumenty te nie zostały przedłożone. Co więcej, w piśmie z dnia 4 lipca 2013 r. zatytułowanym "Stanowisko odwołującego" pełnomocnik spółki wniósł o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków przesłuchiwanych w innym postępowaniu. Dyrektor IS pismem z dnia 1 sierpnia 2013 r., wezwał pełnomocnika strony do sprecyzowania, jakie konkretne dowody mają być przeprowadzone oraz do dokładnego oznaczenia faktów, na które środek dowodowy miałby być dopuszczony. W odpowiedzi pełnomocnik spółki podtrzymał jedynie złożone w sprawie twierdzenia oraz wnioski dowodowe. W konsekwencji postanowieniem z dnia 10 stycznia 2014 r. Dyrektor IS odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że niezasadnie WSA w Szczecinie uznał, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu. W przypadku dowodów uzyskanych bez udziału strony (np. włączenie do akt sprawy protokołów przesłuchań z innych postępowań) zasada czynnego udziału strony w postępowaniu realizowana jest poprzez zaznajomienie strony z tymi dowodami i umożliwienie jej wypowiedzenia się w ich zakresie (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2015 r., I FSK 771/14). Przechodząc do oceny kolejnych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych o naruszeniu art. 121 § 1 o.p. i zawartej w nim normy nakazującej organom prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, nie może stanowić podjęcie przez organ podatkowy rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez podatnika. Strona ma prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, jednakże przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2013 r., I GSK 1419/11). Nie można również uznać, co nietrafnie zanegował WSA w Szczecinie, że zasada ta została naruszona w sprawie poprzez przyjęcie, że protokoły przesłuchania świadków włączone do akt z innych postępowań podatkowych są dowodem niewystarczającym do wydania orzeczenia. Zeznania te, czego skarżący zdaje się nie zauważać, były tylko fragmentem materiału dowodowego obok m.in. ustaleń o braku umowy na wykonywanie robót pomiędzy spółką a Przedsiębiorstwem X, ustaleń potwierdzających dokonywanie płatności gotówką wypłacaną bezpośrednio z bankomatu, a także potwierdzenia faktu polegającego na braku partycypacji w kosztach ogólnych budowy. W konsekwencji uznać trzeba, że nie istnieje prawny nakaz, aby w toku postępowania podatkowego koniecznym było powtórzenie przesłuchania świadka, który zeznawał w takich postępowaniach, a korzystanie przez organy z tak uzyskanych zeznań samo w sobie nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, ani też nie narusza jakichkolwiek innych przepisów Ordynacji podatkowej, w tym przywołanych przez skarżącego i WSA w Szczecinie. Twierdzenie przeciwne jest wadliwe chociażby z punktu widzenia zasady racjonalności prawodawcy i wewnętrznej niesprzeczności prawa. Jeśli jeden przepis prawa dopuszcza możliwość określonego działania, to skorzystanie z tej możliwości nie może być jednocześnie uznane za naruszające inne normy prawne (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2016 r., I FSK 88/15). W szczególności uznać należy, że nie podzielając stanowiska organu niesłusznie WSA w Szczecinie instancji przyjął, iż okazanie zdjęć przesłuchiwanym w sprawie świadkom nie było pomocne w zlokalizowaniu miejsca prowadzenia prac i powstała konieczność uzupełniania materiału dowodowego o dokumentację projektową. Wskazać należy, że organy nie kwestionowały faktu wykonania prac tylko osobę wykonawcy. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie pogląd dotyczący braku zupełności materiału dowodowego w sprawie. Ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie miała charakter całościowy. Wbrew ocenie WSA w Szczecinie, w niniejszej sprawie materiał dowodowy zebrano zgodnie z regułami postępowania dowodowego, a następnie w sposób wyczerpujący dokonano jego rozpatrzenia. 6.3. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzutami skargi kasacyjnej Dyrektor IS skutecznie podważył ocenę ustaleń faktycznych dokonaną przez WSA w Szczecinie, a przyjętą przez organy podatkowe. Wobec tego do oceny zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego, przyjmuje stan faktyczny i jego ocenę przyjęty przez organy podatkowe. W tak przyjętym stanie faktycznym zarzut kasacyjny naruszenia niewłaściwego zastosowania w sprawie prawa materialnego (art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.) może być uwzględniony. W świetle art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. organ pierwszej instancji trafnie bowiem stwierdził, co słusznie zaaprobował Dyrektor IS, że wydatki wynikające z faktur VAT, wystawionych przez Przedsiębiorstwo X na łączną kwotę netto 603.560 zł nie dotyczyły faktycznie wykonanych przez podwykonawcę usług, a tym samym nie mogły stanowić kosztów uzyskania przychodów skarżącego za 2008 r. 6.4. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną, zaś uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skargi do WSA w Szczecinie - oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło