I SA/Bk 211/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 lipca 2014 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym i obciążenia tymi kosztami zobowiązanego oddala skargę Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadził wobec majątku Pana J.K. (dalej jako skarżący) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Wnioskiem z [...] sierpnia 2012 r. pełnomocnik zobowiązanego wniósł m.in. na podstawie art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o wydanie postanowienia w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Z kolei w piśmie z [...] listopada 2013 r. pełnomocnik zawarł wniosek o zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z [...] lutego 2014 r. nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. określił wysokość kosztów powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i stwierdził, że koszty te obciążają zobowiązanego. W zażaleniu z [...] lutego 2014 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie postanowienia organu I instancji w całości i obciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela - Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. W uzasadnieniu pełnomocnik stwierdził, że podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] stanowiła decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z [...] kwietnia 2012 r. nr [...]. Decyzja ta wyeliminowana została z obrotu prawnego ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] stycznia 2014 r. nr [...]. Z tego względu, skoro wierzyciel spowodował wydanie wadliwej oraz bezpodstawnej decyzji stanowiącej podstawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego, to i na wierzycielu powinien spoczywać obowiązek zapłaty kosztów powstałych w tym postępowaniu. W ocenie pełnomocnika fakt złożenia przez zobowiązanego zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne i uznanie tych zarzutów za niezasadne pozostaje bez znaczenia w sprawie określenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowe zarzuty, zdaniem organu, nie mają jakiegokolwiek związku z kosztami egzekucyjnymi, a są jedynie jedną z form zaskarżenia wadliwie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik podniósł, że skoro w żaden sposób Skarżący nie przyczynił się swoim postępowaniem do powstania kosztów egzekucyjnych to zażalenie należy uznać za konieczne i uzasadnione. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z [...] marca 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Z postanowieniem tym nie zgodził się skarżący wywodząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W skardze wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego przez nie w mocy postanowienia organu I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: * art. 64c § 7 u.p.e.a. polegające na bezpodstawnym określeniu, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych w kwocie 4.593,95 zł w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], * art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na prowadzenie postępowania bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz z uwagi na wydanie rozstrzygnięcia mającego na celu obciążenie Skarżącego bezpodstawnym obowiązkiem zapłacenia kosztów postępowania egzekucyjnego w znacznej kwocie bez uwzględnienia faktu, że Skarżący nie przyczynił się do ich poniesienia w trakcie prowadzonego z urzędu postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że skarżone postanowienie jest wadliwe, gdyż to organ I instancji bezpodstawnie nałożył na niego obowiązek zapłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. decyzją uchyloną następnie w postępowaniu odwoławczym. Po doręczeniu tytułu wykonawczego Skarżący wniósł zarzuty na postępowanie egzekucyjne, które uznane zostały za bezpodstawne ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. Skarżący wskazał, że organ odwoławczy nie wspomniał, że postanowieniem z [...] stycznia 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Bi. odmówił, po wznowieniu postępowania na wniosek zobowiązanego, uchylenia ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. w sprawie zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy. Skarżący, powołując się na przepisy art. 64c § 1l i 7 oraz art. 64 § 2 , art. 64 § 9 (pkt 1 -11), art. 64 § 10 i art. 64c § 6 u.p.e.a., zgodził się, że koszty egzekucji w trakcie postępowania egzekucyjnego obciążały jego, jako zobowiązanego. Jednakże koszty te w trakcie postępowania egzekucyjnego, jako że wynikają z przepisu prawa, nie są ustalane w formie aktu administracyjnego jest to czynność materialno-techniczna. Dopiero w sytuacji, gdy zobowiązany kwestionuje ich wysokość lub zasadę ich powstania, organ egzekucyjny rozstrzyga powyższą kwestię wydając stosowny akt administracyjny, co nastąpiło w niniejszej sprawie. Fakt natomiast, że to nie zobowiązany, a Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., przyczynił się do powstania kosztów egzekucyjnych, stanowi podstawę do uznania, że to na tym organie powinien spoczywać obowiązek ich zapłaty. Skarżący podniósł ponadto, że Dyrektor Izby Skarbowej w B. prowadzący postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zobowiązany był do dokonania wszechstronnej oceny okoliczności dotyczących podmiotu zobowiązanego do zapłaty kosztów egzekucyjnych, w tym do ustalenia, czy zarzuty strony na prowadzone postępowanie egzekucyjne były faktycznie niezasadne, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach k.p.a. Brak powyższych ustaleń daje podstawę do uznania, że postępowanie było prowadzone z naruszeniem art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. Z kolei w piśmie procesowym z 24.04.2014 r. pełnomocnik Skarżącego wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane naruszeniem art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. z uwagi na fakt, że pomimo braku wymagalności egzekwowanego obowiązku z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. na Skarżącego został nałożony obowiązek zapłaty kosztów wadliwie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik podniósł, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. został uznany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 lipca 2013 r. za niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. l Konstytucji RP. Niekonstytucyjność przepisu tworzącego umocowanie do wydania decyzji w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, jest okolicznością, która przesądza o wadliwości także podstawy prawnej wystawionego tytułu wykonawczego i stanowi też podstawę do uznania, że na stronie nie powinien spoczywać obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie nie zachodzi. Przepis art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, (dalej jako u.p.e.a.) stanowi, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2-4. Zasadą zatem jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują co prawda możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, ale tylko w przypadkach przewidzianych w art. 64c § 4 i art. 64c § 3. Zgodnie z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Ta przesłanka w przedmiotowej sprawie nie zachodziła. Z kolei stosownie do art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. W uzasadnieniu do wyroku z 18 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1030/10 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "jeżeli tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i nie zawierał wad, które wykluczałyby od samego początku prowadzenie egzekucji na jego podstawie to znaczy, że postępowanie egzekucyjne zostało prawidłowo wszczęte i prowadzone". "Istotą regulacji art. 64c § 3 u.p.e.a. jest zatem ocena prowadzenia samej egzekucji, a nie ocena postępowań administracyjnych prowadzonych przez inne organy administracji publicznej". "W warunkach opisanych w art. 64c § 3 u.p.e.a., zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie, jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji." W sprawie będącej przedmiotem skargi tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie podlegającej wykonaniu ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 ze zm.), jeżeli należność nie zostanie zapłacona w terminie określonym w decyzji lub wynikającym z przepisu prawa, wierzyciel, z zastrzeżeniem ust. 2, wysyła do zobowiązanego upomnienie, z zagrożeniem wszczęcia egzekucji po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia. Z kolei z § 5 pkt 1 rozporządzenia wynika, że po bezskutecznym upływie terminu określonego w upomnieniu wierzyciel wystawia tytuł wykonawczy. Z powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że dysponując decyzją mogącą stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, wierzyciel miał nie tylko prawo, ale wręcz obowiązek podjęcia działań zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 194/07 "skoro w toku postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono, że tytuły wykonawcze zawierały wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, oraz nie stwierdzono, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, to zobowiązany nie może na te okoliczności powoływać się po zakończeniu egzekucji, na etapie ustalenia kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany po zakończeniu postępowania egzekucyjnego nie może bowiem wnosić zarzutów dotyczących samej egzekucji. Zobowiązany mógłby powołać się jedynie na postanowienia, w których stwierdzono by, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, jeśli w toku postępowania egzekucyjnego wydano by takie postanowienia, a organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę tych orzeczeń ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych". Oznacza to, że uchylenie, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, decyzji stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego nie może stanowić, na co słusznie wskazuje organ, podstawy do zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r. sygn. akt II FSK 3020/12 "zgodność z prawem decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., nawet jeżeli w charakterze organu podatkowego i wierzyciela działa ten sam organ administracji.") Nieuzasadniony jest także kolejny zarzut skargi. Istotnym jest bowiem, na co wskazuje także organ, że art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązywał w czasie prowadzenia postępowania egzekucyjnego Stwierdzenie jego niezgodności z Konstytucją miało miejsce dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, czyli po 20 sierpnia 2012 r. Odnośnie zarzutu nieprzyczynienia się przez Skarżącego do powstania kosztów egzekucyjnych, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że w postępowaniu w sprawie kosztów egzekucyjnych nie bada się braku winy w powstaniu tych kosztów po stronie zobowiązanego. Niezależnie od tej okoliczności (winy) koszty obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 u.p.e.a.), skoro to jego postępowanie (brak dobrowolnego wykonania obowiązku) powodowało obowiązek wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W postępowaniu egzekucyjnym tzw. "wina" stanowiąca o obciążeniu (lub nie) kosztami egzekucyjnymi nie występuje, skoro zarówno same koszty (ich powstanie i wysokość), jak i reguły ich ponoszenia (obciążenia wierzyciela, zobowiązanego lub brak takiego obciążenia), wynikają wprost z przepisów ustawy egzekucyjnej. Orzekając w sprawie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny nie bada winy stron (zobowiązanego czy wierzyciela) w ich powstaniu lecz wyłącznie czy egzekucja rodząca tego rodzaju koszty została wszczęta i była prowadzona (do chwili jej zakończenia faktycznego lub formalnego) zgodnie z prawem (art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej), bądź też czy koszty te mogą być (lub nie) ściągnięte od zobowiązanego (art. 64 § 4 ustawy egzekucyjnej), albo też czy tytuł zawiera określone wady (art. 64c § 2 ustawy egzekucyjnej). "Wina" czy brak "winy" we wszczęciu i prowadzeniu egzekucji, nie ma znaczenia dla obciążenia kosztami egzekucyjnymi, (wyrok WSA w Gliwicach z 06 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 666/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym na etapie określenia kosztów egzekucyjnych, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, brak jest podstaw do rozpatrywania zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego. Nietrafny jest w związku z powyższym zarzut naruszenia art. art. 7 oraz 77 § 1 kpa poprzez brak ustalenia, czy zarzuty strony na prowadzone postępowanie egzekucyjne były faktycznie niezasadne. Niezasadny jest również podniesiony w piśmie procesowym zarzut naruszenia art. 59 § l pkt 2 u.p.e.a. Przedmiotem postępowania organu nie było bowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego, a kwestia określenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w tym postępowaniu. Należy również wskazać, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr SM2/4259/12 został zakończone poprzez zapłatę, a nie wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.