I OZ 1123/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 601/14 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności działki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 601/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności działki. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że H. K. w dniu 2 czerwca 2014 roku złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2014 roku nr [...]w sprawie odmowy przyznania prawa własności nieruchomości. W dniu 9 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę H. Ko. w tym zakresie podnosząc, iż skarżąca nie uzupełniła w zakreślonym terminie braków formalnych skargi tj. nie nadesłała jej odpisu mimo wezwania Sądu. W dniu 24 września 2014 r. skarżąca złożyła odpis skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu swego wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi podniosła, iż wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi otrzymała w dniu 11 sierpnia 2014 r., zaś termin mijał w dniu 18 sierpnia 2014 r. Jako uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu wskazała znaczne pogorszenie się jej stanu zdrowia w okresie, kiedy była zobowiązania do złożenia odpisu. Podkreśliła iż, jest osobą, która choruje na zwyrodnienie stawów, nadciśnienie tętnicze oraz dnę moczanową. Na potwierdzenie swego stanowiska przedłożyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że skarżąca przebywała w dniach 14 sierpnia 2014 r. i 19 sierpnia 2014 r. w poradniach Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej (k. 33) oraz potwierdzenie zameldowania (k. 34). Zaakcentowała, że w tych dniach była leczona, ale objawy chorobowe wystąpiły wcześniej, co skutkowało tym, iż nie była w stanie w pełnej świadomości zapoznać się z treścią wezwania i wykonać nałożone na nią obowiązki. Mimo powyższego wnioskodawczyni uiściła wpis sądowy wskazany w tej samej korespondencji sądowej. Końcowo skarżąca podniosła, że mieszka sama, wobec czego nie miała przy sobie nikogo z domowników, kto mógłby jej pomóc w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że wniosek jest bezzasadny i jako taki podlega oddaleniu. Sąd I instancji zaznaczył, że skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu, podniosła, iż przyczyną uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi było zdecydowane pogorszenie się jej stanu zdrowia. Na potwierdzenie swego stanowiska przedłożyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że skarżąca przebywała w dniach 14 sierpnia 2014 r. i 19 sierpnia 2014 r. w poradniach Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej (k. 33). Sąd I instancji podkreślił, że w aspekcie art. 86 i 87 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie się łącznie trzech przesłanek, a mianowicie: wniesienia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła jej dochowania terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano oraz uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Strona nie jest obowiązana w postępowaniu o przywrócenie terminu do udowodnienia braku swej winy, lecz wystarczy uprawdopodobnienie powyższej okoliczności. W tej sytuacji konieczne stało się rozważenie, zdaniem Sądu I instancji czy argumenty skarżącej uprawdopodobniają, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nastąpiło bez jej winy. Chodziło zatem nie o przeprowadzenie dowodu czyniącego brak winy skarżącej, lecz o wskazanie okoliczności wystarczających dla powzięcia przekonania o prawdopodobieństwie braku winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie bowiem jest środkiem zastępczym dowodu o znaczeniu ścisłym, a więc środkiem nie dającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, skarżąca nie uprawdopodobniła, że niedochowanie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, było przez nią niezawinione. Nie ulega wątpliwości, zdaniem Sądu I instancji, iż od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw; w tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji zaznaczył, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej; przywrócenie terminu nie jest bowiem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 30 grudnia 1998 roku, sygn. akt. III SA 1259/98, opubl. w zbiorze orzecznictwa LEX nr 44754). Brak bowiem winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W realiach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu I instancji skarżąca nie dołożyła wymaganej, w tego typu sytuacjach, miary staranności. Sąd I instancji podkreślił, iż wykonanie – mimo trwającej choroby – jednego z wezwań Sądu tj. uiszczenie wpisu od skargi, a niewykonanie drugie z wezwań Sądu tj. nadesłania odpisu skargi nie stanowi niezawinionej przez skarżącą przyczyny uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie niniejszej. Sąd I instancji zaznaczył ponadto, że w literaturze wskazuje się na orzecznictwo, w którym podniesiono, iż następujące okoliczności faktyczne nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu: zwolnienie lekarskie od pracy (wyr. NSA z dnia 4 listopada 1998 r., III SA 1243/97, LEX nr 36 902); dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę (wyr. NSA z dnia 8 stycznia 2002 r., II SA/Wr 1329/01, niepubl.); niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw ((post. NSA z dnia 10 lutego 2000 r., SA/Sz 1117/99, niepubl.); nieznajomość prawa (wyr. NSA z dnia 6 listopada 1998 r., I SA/Łd 153/97, LEX nr 37 127); przebywanie w areszcie śledczym (post. NSA z dnia 20 października 2004 r., FZ 432/04, niepubl.); choroba wymagająca leżenia, jeżeli skarżący mógł nadać pismo w ustawowym terminie korzystając z pomocy domowników (post. NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., OZ 809/04, niepubl.)., (w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006). Zdaniem Sądu I instancji za przeszkodę w dochowaniu terminu nie można było również uznać chorób skarżącej, mających charakter przewlekły. W postanowieniu z dnia 16 stycznia 2009 roku, sygn. akt I OZ 966/08 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak: podeszły wiek i ogólnie zły stan zdrowia (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2002 roku, sygn. akt II UZ 90/01, OSNPUS 2003, nr 24, poz. 602); złe samopoczucie strony i odczuwane przez nią dolegliwości (wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 1976 roku, sygn. akt IV PRN 8/76, Baza Orzeczeń LEX nr 7828 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1974 roku, sygn. akt II CO 18/73, Baza Orzeczeń LEX nr 7372); dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2002 roku, sygn. akt II SA/Wr 1329/01 niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2000 roku, sygn. akt SA/Sz 1117/99). Na nagły charakter przeszkody, uniemożliwiającej dopełnienie obowiązku, wskazuje się również w innych, licznych orzeczeniach sądów (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 1998 roku, sygn. akt SA/Łd 575/98 (Baza Orzeczeń LEX nr 36221); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 1999 roku, sygn. akt III SA 1436/99 (Baza Orzeczeń LEX nr 40057); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 2162/96 (Baza Orzeczeń LEX nr 43285); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 1998 roku, sygn. akt I SA/Ka 1718/96 (Baza Orzeczeń LEX nr 33415); postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 roku, sygn. akt II OZ 712/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu I instancji skarżąca, mimo że cierpi na przewlekłe choroby, nie wykazała, że są to choroby uniemożliwiające podejmowanie czynności procesowych. Podkreślenia wymaga fakt, że z zaświadczenia lekarskiego przedłożonego przez stronę wynika, iż w dniach 14 sierpnia i 19 sierpnia 2014 r. przebywała ona w poradni (k. 33). Termin do uzupełnienia braków skargi natomiast biegł od 11 sierpnia do 18 sierpnia 2014 r. Potwierdza to, iż skarżąca w pozostałych dniach tj. 11-13 sierpnia oraz 15-18 sierpnia 2014 r. mogła wykonać ciążące na niej zobowiązanie, tym bardziej, że we wskazanych terminie uiściła wpis sądowy od skargi, a aktualny stan zdrowia umożliwił jej dokonanie tej czynności. Jednocześnie, w ocenie Sądu I instancji jak wskazuje przebieg postępowania w niniejszej sprawie, skarżąca - mimo że dotknięta jest schorzeniami wskazanymi we wniosku, jest w stanie samodzielnie składać pisma zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i w postępowaniu sądowym (złożenie skargi, wniosek o przywrócenie terminu). Sąd I instancji wskazał, że za zasadnością wniosku nie mogła przemawiać również, w tych okolicznościach, podnoszona przez stronę argumentacja sprowadzająca się do usprawiedliwienia uchybionemu terminowi przez fakt zamieszkiwania samodzielnie. W konsekwencji, w ocenie Sądu I instancji we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi strona skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności, które wykluczałyby możliwość zachowania terminu do wniesienia wniosku. Zażalenie na powyższe orzeczenie złożyła skarżąca i wniosła o jego uchylenie w całości, ewentualnie o przywrócenie terminu do złożenia brakującego odpisu skargi. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę faktu, że stan zdrowia skarżącej wiązał się z konkretną chorobą, podagrą i konkretnymi dolegliwościami i był następstwem choroby, a nie jedynie ogólnie złym samopoczuciem i odczuwaniem dolegliwości. Sądowi zabrakło dobrej woli w zrozumieniu sytuacji skarżącej, zwłaszcza kiedy Sąd stwierdził, iż: "Zdaniem Sądu skarżąca, mimo, iż cierpi na przewlekłe choroby, nie wykazała, że są to choroby uniemożliwiające podejmowanie czynności procesowych". Skarżąca wskazała, że aby sprostać oczekiwaniu Sądu musiałaby przeprowadzić wywód o charakterze medycznym do czego nie jest zdolna. Gdyby przyjąć argumentację Sądu, wątpliwości związane z wpływem zdrowia skarżącej i konkretnej choroby na niedotrzymanie terminu w sposób wiarygodny mógłby jedynie rozstrzygnąć dowód z opinii biegłego lekarza, a tego nie wymaga instytucja uprawdopodobnienia. Sąd w Białymstoku kierując się jedynie dobrą wolą i wyrozumiałością mógł uwzględnić wniosek. To, że skarżąca przebywała w poradni w dniach 14 i 19 sierpnia 2014 r. świadczy o przewlekłości występowania objawów chorobowych, które trwały w tych dniach, nie przesądzając faktu, że nie mogły one trwać (i trwały) w dniach 11-13 oraz 15-18 sierpnia 2014 r. jak sugeruje Sąd I instancji. Wskazanie dni 14 i 19 sierpnia 2014 r. w wystarczający sposób uprawdopodabnia występowanie objawów chorobowych nie tylko w tych konkretnych dniach, o których pisze Sąd, ale także może odnosić się do dni bezpośrednio wcześniejszych jak i bezpośrednio późniejszych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przewiduje możliwość przywrócenia uchybionego terminu, jednakże przy zachowaniu określonych przepisami warunków, tj. wynikających z art. 87 § 1 – 4 p.p.s.a. Jednym z nich, przewidzianym w art. 87 § 2 p.p.s.a., jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest jedynie w sytuacji powstania przeszkody uniemożliwiającej zachowanie terminu przez stronę. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony, a ocena braku winy pozostawiona została uznaniu sądu, co daje mu możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny wskazany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest bezsporny i należy podzielić ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że wnioskodawczyni nie wykazała braku zawinienia po swojej stronie. Również w zażaleniu na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, wnioskodawczyni nie usprawiedliwiła uchybienia terminu. Nie można uznać za usprawiedliwiającą uchybienie terminu, podniesioną okoliczność złego stanu zdrowia, którego oceny wnioskodawczyni dokonała samodzielnie. Odnosząc się natomiast do argumentu, że skarżąca musiałaby przeprowadzić wywód medyczny w celu dowiedzenia podnoszonym okolicznościom, podczas gdy ma jedynie uprawdopodobnić brak winy, należy stwierdzić, że stanowi on jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zasadnie bowiem wskazano, że "skarżąca, mimo, iż cierpi na przewlekłe choroby, nie wykazała, że są to choroby uniemożliwiające podejmowanie czynności procesowych". Sąd I instancji właściwie zaznaczył, że skarżąca nie wykazała, iż nie mogła wykonać wezwania Sądu w zakreślonym terminie. Okoliczności podnoszone przez skarżącą, że w terminie od otrzymania wezwania tj. od 11 sierpnia 2014 r. do upływu terminu na wykonanie wezwania tj. 18 sierpnia 2014 r. skarżąca nie mogła uzupełnić braków formalnych skargi z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia i dwie wizyty w poradniach NZOZ (w dniu 14 i 19 sierpnia 2014 r.) nie stanowią w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o zaistnieniu w sprawie przesłanki braku winy, koniecznej dla uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Indywidualna ocena stanu zdrowia, dokonana przez wnioskodawczynię i twierdzenia o chorobie, nie mogą nie tylko stanowić dowodu, ale także nie uprawdopodobniają, że choroba nie pozwalała na dokonywanie czynności, takich jak czynność procesowa w postępowaniu sądowym, którego jest się inicjatorem. Zatem, wskazane przez wnioskodawczynię okoliczności nie mogły być traktowane jako świadczące o braku winy w uchybieniu terminu. Z tych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.