II OSK 76/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 628/14 w sprawie ze skargi B. A. na decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki części tarasu postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 628/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę B. A. na decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie rozbiórki części tarasu. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 czerwca 2014 r. skarżący wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało przesłane na adres strony skarżącej wskazany w skardze. Z adnotacji dokonanych przez doręczyciela na kopercie oraz zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki wynika, że z uwagi na nieobecność adresata w dniu 23 czerwca 2014 r., przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej, umieszczając zawiadomienie o powyższym w oddawczej skrzynce pocztowej. Przesyłkę awizowano powtórnie 1 lipca 2014 r. Z uwagi na to, że skarżący przesyłki nie odebrał, zwrócono ją Sądowi. Wezwanie pozostawiono w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia z dniem 7 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż podstawą tej kwalifikacji jest art. 73 p.p.s.a., który ma zastosowanie w przypadku niemożności dokonania doręczenia adresatowi ani bezpośrednio, ani za pośrednictwem osoby uprawnionej. W takiej sytuacji, w przypadku doręczania pisma przez pocztę, przechowywane jest ono w placówce pocztowej przez okres czternastu dni (art. 73 § 1 p.p.s.a.). W oddawczej skrzynce pocztowej (a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe) umieszcza się zawiadomienie o złożeniu tego pisma oraz informację o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Jeżeli pismo to nie zostanie podjęte w tym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości jego odbioru w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia (art. 73 §§ 2 i 3 p.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem czternastego dnia od dnia złożenia pisma w placówce pocztowej (art. 73 § 4 p.p.s.a.). O wykonaniu powyższych czynności w sprawie niniejszej świadczą adnotacje operatora publicznego umieszczone na potwierdzeniu odbioru przesyłki skierowanej do strony skarżącej. Wskutek niezastania adresata przesyłkę awizowano: po raz pierwszy – w dniu 23 czerwca 2014 r., powtórnie – w dniu 1 lipca 2014 r. Oznacza to, iż czternastodniowy termin, o którym mowa w powołanym wyżej art. 73 § 4 p.p.s.a., upłynął z dniem 7 lipca 2014 r. Strona skarżąca powinna więc uiścić wpis najpóźniej w dniu 14 lipca 2014 r. Jak wynika z akt sprawy zakreślony w wezwaniu siedmiodniowy termin upłynął bezskutecznie, albowiem skarżący do dnia dzisiejszego wpisu nie uiścił. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odrzucił skargę. Skargę kasacyjną od tego postanowienia wniósł B. A., podnosząc zarzuty: - naruszenia prawa materialnego, tj. art. 7 i 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie go prawa do sądu oraz art. 6, 10, 90 § 1, 65 p.p.s.a., - naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 67, 69, 72, 73 § 3, 91 § 2 i 3, 95 p.p.s.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż w dniu 13 czerwca 2014 r. Przewodniczący Wydziału wydał zarządzenie o wezwaniu skarżącego tylko do uiszczenia wpisu od skargi (bez odpisów skargi). Na podstawie art. 65, 67, 69 p.p.s.a. zarządzenie to powinno zostać doręczone skarżącemu osobiście i w miejscu jego zamieszkania albo w administracji domu w myśl art. 72 p.p.s.a., czego nie uczyniono. Zarządzenie to jest sprzeczne z art. 6 p.p.s.a., gdyż nie zawiera potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczeń o skutkach prawnych tych czynności i ich zaniedbań. Skarżący podniósł, iż od dnia 16 czerwca 2014 r. odbywał indywidualne zabiegi rehabilitacyjne w znacznym oddaleniu od miejsca zamieszkania (300 km). Zatem bez swojej winy nie powziął wiadomości o wydanym zarządzeniu i nie podjął przesyłki od operatora pocztowego. Zdaniem skarżącego, doręczenie zastępcze tej przesyłki zostało dokonane sprzecznie z art. 67-72 p.p.s.a., gdyż doręczający powinien był najpierw pozostawić przesyłkę u administratora domu. Zdaniem skarżącego, Sąd, kierując sprawę w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzenie niejawne, powinien o tym zawiadomić skarżącego, gdyż obowiązek taki wynika z art. 10, art. 90 § 1-3, art. 95 p.p.s.a. Skarżący został w związku z tym pozbawiony możliwości obrony swych praw. Sąd pominął również treść art. 91 § 2 p.p.s.a. i nie dokonał wnioskowania "a maiori ad minus", że stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zatem sprawa nie powinna była zostać załatwiona na pierwszym posiedzeniu, bez udziału strony skarżącej i po bezskutecznym zawiadomieniu (bez zawinienia strony) o posiedzeniu. W sprawie tej zaszła nieważność postępowania, gdyż skarżący został pozbawiony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). W ocenie skarżącego, Sąd naruszył również art. 6 p.p.s.a., gdyż w zaskarżonym postanowieniu zawarł pouczenie o przysługującej skardze kasacyjnej, a pominął instytucję przywrócenia terminu. W piśmie z dnia 12 listopada 2014 r. skarżący uzupełnił skargę kasacyjną poprzez dołączenie oświadczeń dwóch osób, potwierdzających, że w dniach 16 czerwca – 5 lipca 2014 r. przebywał on w G. i okolicach w związku z rehabilitacją. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania P. S. M. w B. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Strona podzieliła w całości stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, wskazując, że skarżący wiedząc o planowanym wyjeździe na zabiegi rehabilitacyjne powinien ustanowić pełnomocnika do doręczeń i poinformować o tym Sąd. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania E. G. wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że w stosunku do skarżącego toczą się inne sprawy sądowe i administracyjne dotyczące samowoli budowlanych, z których korzysta i w związku z tym ma on świadomość, że powinien zawiadomić Sąd o zmianie swojego adresu. Ponadto skarżący zamieszkuje z żoną, która mogła odebrać korespondencję męża w miejscu zamieszkania lub w urzędzie pocztowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując postanowienie Sądu I instancji w przedmiocie odrzucenia skargi z powodu uchybienia przez stronę terminu do uiszczenia wpisu od skargi, bada jedynie czy doręczenie przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu zostało dokonane zgodnie z przepisami prawa, a więc czy w ogóle rozpoczął bieg termin do uiszczenia wpisu, a jeżeli tak, to czy strona dokonała czynności w tym terminie. Kwestia z jakich przyczyn strona uchybiła terminowi i czy uchybienie to było zawinione przez stronę może być przedmiotem rozpoznania Sądu w postępowaniu o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. W skardze kasacyjnej zakwestionowano prawidłowość dokonanego skarżącemu doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu w trybie art. 73 p.p.s.a. Skarżący podniósł w tym zakresie zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 67, 69, 72, 73 § 3 p.p.s.a. Jego zdaniem, z przepisów art. 65, 67, 69 p.p.s.a. wynika, że wezwanie do uiszczenia wpisu powinno zostać mu doręczone osobiście i w miejscu jego zamieszkania albo - w myśl art. 72 p.p.s.a. - w administracji domu, czego w tej sprawie nie uczyniono. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane przepisy nie zostały w tej sprawie naruszone. Doręczający podjął próbę doręczenia skarżącemu przesyłki osobiście w dniu 23 czerwca 2014 r. w miejscu jego zamieszkania, lecz nie zastał ani adresata przesyłki, ani dorosłego domownika, któremu mógłby doręczyć pismo sądowe. W myśl art. 72 § 1 p.p.s.a. jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. W odniesieniu do zarzutu skargi kasacyjnej, że przesyłka nie została pozostawiona w administracji domu, wskazać należy, iż przepis art. 72 § 1 p.p.s.a. wskazuje jedynie na możliwość dokonania doręczenia zastępczego w ten sposób (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2005 r., II OSK 195/05, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Możliwość taka wystąpi, jeżeli administracja domu znajduje się w budynku, w którym mieszka adresat i jest wyraźnie oznaczona. Ponadto pracownicy administracji domu nie mogą mieć sprzecznych interesów w sprawie i muszą podjąć się oddania pisma adresatowi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 września 2007 r., I FSK 485/07 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl) nie jest rolą doręczyciela poszukiwanie osób, które gotowe byłyby podjąć się oddania korespondencji adresatowi, skoro przepisy przewidują dodatkowe sposoby doręczenia. W tej sprawie skarżący nie wykazał, aby zaszła możliwość oddania pisma przez doręczającego administracji domu, a zwłaszcza, że siedziba administracji znajduje się w budynku, w którym on mieszka oraz że administrator (w tym przypadku P. S. M. w B., która jest również uczestnikiem tego postępowania) nie ma sprzecznych interesów w tej sprawie, a jej pracownicy byli gotowi oddać pismo adresatowi. Prawidłowo więc Sąd I instancji uznał, że w tej sprawie zaszły przesłanki do dokonania doręczenia zastępczego w trybie art. 73 p.p.s.a. Ponadto należy zauważyć, że doręczenie dokonane w tym trybie jest dla strony bardziej korzystne niż doręczenie pisma administracji domu lub dozorcy, z tego względu, że bieg terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym rozpoczyna się dopiero po 14 dniach od dokonania przez doręczającego pierwszej próby doręczenia (awizo). Skoro doręczenie skarżącemu przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi nastąpiło zgodnie z prawem, to Sąd I instancji słusznie uznał ją za doręczoną skarżącemu z dniem 7 lipca 2014 r. i w tym dniu rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi. Jak wynika z akt sprawy skarżący w tym terminie wpisu nie uiścił, zatem zachodziły przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej, iż w tej sprawie zaszła nieważność postępowania, gdyż skarżący został pozbawiony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.), ponieważ Sąd wydał postanowienie o odrzuceniu skargi na posiedzeniu niejawnym, o którym nie zawiadomił skarżącego. Zgodnie z art. 90 § 1 p.p.s.a. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. W myśl art. 90 § 2 p.p.s.a. sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Takim przepisem szczególnym dającym możliwość sądowi orzekania na posiedzeniu niejawnym jest m.in. art. 58 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Zatem to sąd decyduje czy w danej sprawie zachodzi potrzeba wyznaczenia rozprawy, czy sprawę można rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. W niniejszym postępowaniu Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż nie zachodziła potrzeba kierowania tej sprawy na rozprawę. Zatem, skoro – zgodnie z art. 91 § 2 p.p.s.a. - strony zawiadamia się jedynie o posiedzeniach jawnych, to brak było podstaw prawnych do zawiadamiania skarżącego o terminie posiedzenia niejawnego. W odniesieniu do zarzutu skarżącego, iż Sąd I instancji naruszył również art. 6 p.p.s.a., gdyż w zaskarżonym postanowieniu zawarł pouczenie o przysługującej skardze kasacyjnej, a pominął instytucję przywrócenia terminu, wskazać należy, iż nie można przyjąć, iż wynikający z art. 6 p.p.s.a. obowiązek informowania przez sąd stron postępowania o czynnościach procesowych i skutkach prawnych tych czynności obejmuje pouczanie o treści przepisów przewidujących przywrócenie terminu (por. postanowienia NSA z dnia 5 stycznia 2010 r., I OZ 1166/09, z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 161/05, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Sąd nie jest bowiem zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych zachowań (por. wyrok SN z dnia 13 lipca 2000 r. II UKN 639/99 - OSNAPU 2002 nr 3 poz. 78). Wskazówki i pouczenia sądu powinny bowiem dotyczyć dokonywanych przez stronę czynności procesowych na danym etapie postępowania sądowoadministracyjnego i w powstałej sytuacji procesowej, a zatem mogą dotyczyć np. możliwości i sposobu wnoszenia środków zaskarżenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 266/06, Lex nr 307533). W odniesieniu do wniosku pełnomocnika uczestnika postępowania P. S.M. o zasądzenie kosztów postępowania, wskazać należy, iż w art. 209 p.p.s.a. przyjęto unormowanie, iż wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Tak więc w innych przypadkach Sąd nie rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania. Należy zaznaczyć, iż o kosztach postępowania kasacyjnego sąd orzeka jedynie wówczas, gdy rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku, ponieważ przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. wiążą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z wyrokiem Sądu I instancji oddalającym lub uwzględniającym skargę, co nie ma miejsca w przypadku rozpoznawania skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę lub umarzającego postępowanie sądowoadministracyjne (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.