II OSK 332/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska – Szary (spr.) Sędzia del. WSA Marta Laskowska – Pietrzak Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt III SA/Lu 491/14 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 25 września 2014r., sygn. akt III SA/Lu 491/14, oddalił skargę J. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu J. S. z lokalu przy ul. R. [...] w B., uzasadniając swoje rozstrzygnięcie spełnieniem przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że właścicielem ww. budynku jest T. S.. T. S. oświadczył, że J. S. nie zamieszkuje w przedmiotowym budynku od 1998 r. i nie ma żadnych rzeczy nadających się do użytku. Budynek nie nadaje się do zamieszkania ze względu na bardzo zły stan techniczny. J. S. mieszka w miejscowości T. i tam odbiera korespondencję. J. S. oświadczyła natomiast, że w wyżej wymienionym budynku nie mieszka od 2008 r., a w 2009 r. przebywała w tam przez 2-3 dni. Mieszkanie opuściła ze względu na zły stan techniczny budynku. Aktualnie mieszka u córki. Organ uznał, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Wskazał, że rozbieżność w datach opuszczenia lokalu przez J. S. nie ma wpływu na wynik postępowania, ponieważ okoliczność, że nie zamieszkuje w budynku przy ul. R. wynika z zeznań T. S. i samej J. S.. Wojewoda Lubelski, decyzją z dnia [...] marca 2014 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. S. nie mieszka w lokalu przy ul. R. [...] w B. i aktualnie mieszka w T.. Fakt opuszczenia lokalu potwierdziła J. S. i T. S.. Zawiadomienie J. S. skierowane do Prokuratury Rejonowej w B., w którym oskarża T. S. o składanie fałszywych zeznań, nie może stanowić podstawy do odmowy wymeldowania z pobytu stałego lub zawieszenia postępowania. Organ podkreślił, że w sprawie o wymeldowanie organy administracji ustalają jedynie, czy wstępują okoliczności faktycznego opuszczenia lokalu. W niniejszej sprawie bezsporne jest natomiast, że J. S. nie mieszka w przedmiotowym lokalu i nie koncentruje już tam swoich spraw życiowych. Skargą J. S. zaskarżyła powyższą decyzję podnosząc, że T. S. rozebrał dom i wyrzucił jej rzeczy osobiste. Do skargi dołączyła zawiadomienie o wszczęciu śledztwa przez Prokuratora Rejonowego w B. w sprawie składania fałszywych zeznań przez T. S. w toku postępowania o wymeldowanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubelski wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że wymeldowanie powinno nastąpić w sytuacji, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, który stanowił jej centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Stwierdził, że w niniejszej sprawie kwestię tę wyjaśniono w sposób niebudzący wątpliwości- skarżąca zamieszkiwała w lokalu przy ul. R. [...] w B. do zimy 2008 r., a obecnie mieszka u córki w miejscowości T.. Skarżąca od kilku lat nie mieszka w spornym lokalu, m.in. z uwagi na zły stan techniczny budynku, co sama przyznała w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji oraz w skardze skierowanej do sądu administracyjnego. W lokalu przy ul. R. [...] w B. nie ma jej rzeczy osobistych. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy potwierdza, że skarżąca nie realizuje swoich podstawowych funkcji życiowych w spornym lokalu, nie nocuje w nim oraz nie spędza w nim wolnego czasu. Co więcej, z treści oświadczeń skarżącej wynika, że budynek przy ul. R. [...] w B. został rozebrany. W aktach brak danych co do tego, czy budynek został rozebrany w całości czy tylko częściowo. Nie zmienia to jednak faktu, że – jak przyznaje skarżąca – nie nadaje się on w ogóle do zamieszkania i dlatego skarżąca z tego budynku wyprowadziła się. W ocenie Sądu rozważania organu są przekonujące i odzwierciedlają logiczny tok rozumowania oraz wyjaśniają przesłanki, jakimi kierowały się organy dokonując oceny materiału dowodowego sprawy. Organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zameldowania, co oznaczało spełnienie przesłanek do wydania decyzji o wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Skargą kasacyjną J. S. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego wykładnię prowadzącą w konsekwencji do niewłaściwego zastosowania, polegającą na przyjęciu, że wyczerpanie przesłanki opuszczenia lokalu wynikającej z tego przepisu ma miejsce również w sytuacji czasowego nieprzebywania w lokalu przez skarżącą, w sposób nie posiadający cechy dobrowolności, a przede wszystkim trwałości. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie nieopłaconych kosztów zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw bowiem zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718, dalej: p.p.S..), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ustawowymi przesłankami wymeldowania są więc: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Ewidencja ludności służy bowiem jedynie rejestracji faktu pobytu danej osoby w konkretnym lokalu. Organy ewidencyjne mają więc przede wszystkim obowiązek ustalić czy dana osoba przebywa w konkretnym lokalu (stale lub czasowo) czy też dany lokal opuściła. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że opuszczenie miejsca stałego pobytu musi mieć charakter dobrowolny w tym znaczeniu, że nie może być wynikiem bezprawnego działania osób trzecich (vide: wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., II OSK 1455/09; wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., II OSK 521/06). Różnorodność okoliczności faktycznych wielu spraw meldunkowych powodowała przyjęcie przez sądy wykładni art. 15 ust. 2 ustawy mającej na celu ochronę osób, które zostały zmuszone do opuszczenia miejsca pobytu stałego na skutek niezgodnych z prawem działań współlokatorów lub innych osób. Należy jednak podkreślić, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, dlatego nie w każdym przypadku wykazanie zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez daną osobę nie nastąpiło wbrew jej woli. Jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (np. w przypadku wykonania w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu czy też wynikającego z decyzji administracyjnej nakazu opuszczenia lokalu w związku z wyłączeniem budynku z użytkowania), to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że te działania organów najczęściej nie są zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Trudno również uwzględniać powyższą przesłankę, gdy opuszczenie przez daną osobę lokalu następuje na skutek okoliczności obiektywnych, jakimi są bardzo zły stan techniczny budynku uniemożliwiający zamieszkiwanie w nim lub rozbiórka budynku. W wielu przypadkach nawet przymusowe opuszczenie lokalu będzie uzasadniało wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego w tym lokalu, gdyż zostanie spełniona podstawowa przesłanka ustawowa wymeldowania tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego (zob. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 46/10). W świetle powyższych ustaleń, mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności uznać należy za nietrafny. Z dokonanych w niniejszej sprawie, niekwestionowanych przez strony ustaleń faktycznych wynika, że J. S. nie mieszka w lokalu przy ul. R. [...] w B. co najmniej od "zimy 2008 r.", że wyprowadziła się z niego z uwagi na jego zły stan techniczny i zamieszkała u córki (protokół przesłuchania skarżącej z dnia 27 grudnia 2013 r.). Z późniejszych oświadczeń skarżącej wynika również, że budynek ten został rozebrany. Ponadto fakt, że przedmiotowy budynek nie nadawał się do zamieszkania z uwagi na zły stan techniczny potwierdził także jego właściciel - T. S. (protokół z dnia 17 grudnia 2013 r.). Oczywiste jest w tych okolicznościach (czego nie dostrzegł Sąd I instancji), że skarżąca nie wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu z własnej woli lecz w związku z obiektywnymi okolicznościami faktycznymi, czyli bardzo złym stanem faktycznym budynku uniemożliwiającym zamieszkiwanie w nim. Powyższe nie oznacza jednak, że nie istniały podstawy prawne do wymeldowania jej z pobytu stałego w tym lokalu. Skarżąca spełniła bowiem przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy, tj. opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Błędne uznanie przez Sąd I instancji, że opuszczenie przez skarżącą ww. lokalu było dobrowolne nie miało zatem wpływu na wynik sprawy, ponieważ prawidłowo Sąd ten zastosował przepis art. 15 ust. 2 ustawy uznając, że skarżąca spełniła wymienione w nim przesłanki wymeldowania. Mając powyższe ustalenia na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.