I OSK 864/15

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-02-16

Skład orzekający: Wiesław Morys, Aleksandra Łaskarzewska, Marian Wolanin

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy sprzedaż nieruchomości przez gminę, która nabyła ją na podstawie wadliwej decyzji administracyjnej, a następnie wpisana do księgi wieczystej i chroniona rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności tej decyzji administracyjnej?
Ratio decidendi
Sprzedaż nieruchomości przez gminę, która nabyła ją na podstawie wadliwej decyzji administracyjnej, a następnie wpisana do księgi wieczystej i chroniona rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności tej decyzji administracyjnej. Nieodwracalność skutku prawnego decyzji w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. oznacza sytuację, w której organ administracji publicznej nie może odwrócić tego skutku w ramach własnych kompetencji przez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku Komendanta Wojewódzkiego Policji o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 1992 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę S. z mocy prawa własności nieruchomości. Policja twierdziła, że nieruchomość pozostaje w jej trwałym zarządzie od 1978 r. Minister Administracji i Cyfryzacji stwierdził naruszenie prawa, ale uznał, że sprzedaż nieruchomości przez Gminę S. w 1995 r. na rzecz osób trzecich stanowi nieodwracalny skutek prawny, wyłączający możliwość stwierdzenia nieważności decyzji. WSA oddalił skargę Policji, a NSA oddalił skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną oraz wniosek Syndyka Masy Upadłości o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 3098/14 w sprawie ze skargi [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek Syndyka Masy Upadłości przedsiębiorców K. R. i K. R. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3098/13 oddalił skargę [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] października 2013 r. nr 521 w przedmiocie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1992 r., znak: [...], na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. –Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę S. z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jednostce ewidencyjnej S. obrębie S., jako zabudowana działka nr [...]. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji w części dotyczącej nieruchomości ozn. aktualnie nr [...] wystąpił [...] Komendant Wojewódzki Policji w [...]. Wnioskodawca podniósł, iż w dniu 28 kwietnia 1978 r. protokołem zdawczo-odbiorczym, wydanym na podstawie decyzji Urzędu Powiatowego w D. [...] z dnia [...] października 1974 r., Gmina S. (działając jako Skarb Państwa) przekazała ówczesnej Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w T. w zarząd i użytkowanie parcele gruntowe l kat. [...] i l kat.[...]. Z parcel tych powstała m.in. nieruchomość oznaczona aktualnie nr [...]. Wskazana nieruchomość pozostaje w trwałym zarządzie Komendy Wojewódzkiej Policji w [...] i służy realizacji zadań organów administracji rządowej, co oznacza, że decyzja komunalizacyjna powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jako wydana z rażącym naruszeniem prawa. Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] marca 2013 r. stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r., znak: [...], w części dotyczącej aktualnej działki nr [...] o pow. 0,04 ha, została wydana z naruszeniem prawa. Po rozpoznaniu wniosku [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] października 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Minister podał, że decyzją Urzędu Powiatowego w D. [...] z dnia [...] października 1974 r. przekazano na rzecz Powiatowej Komendy MO w D. [...] nieruchomość rolną stanowiącą własność Państwa (Państwowego Funduszu Ziemi) obejmującą pgr l. kat. [...] i pgr l. kat. [...] obj. KW Nr [...], gm. kat. S. z przeznaczeniem pod budowę posterunku MO w S. Następnie, na podstawie ww. decyzji, protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 28 kwietnia 1978 r., Urząd Gminy w S. przekazał ww. nieruchomości Komendzie Wojewódzkiej MO w T.. Minister wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] października 1974 r. została wydana w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1969 r. Nr 1, poz. 1). Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia przekazanie nieruchomości następuje w użytkowanie. Następnie, przedmiotowa nieruchomość przeszła w zarząd Komendy Wojewódzkiej MO w T. na mocy art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z którym grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Minister ustalił, że parcela gruntowa [...] i parcela gruntowa [...] przekazane Powiatowej Komendzie MO w D. [...], są tożsame z działką nr [...] objętą decyzją komunalizacyjną Wojewody [...]. Ponadto Minister podał, iż decyzją Kierownika Rejonowego w D. [...] z dnia [...] grudnia 1994 r., zatwierdzono podział działki nr [...] na działki nr [...]. Następnie, na mocy decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] kwietnia 1998 r., nieruchomość ozn. jako działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i nr [...]. Zdaniem Ministra, nieruchomość oznaczona aktualnie jako działka nr [...] pozostając w zarządzie Komendy Wojewódzkiej MO w T., wyłączona była z władztwa podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. –Przepisy wprowadzające (...). Minister podkreślił, że stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - jako oddana w zarząd nie była zarządzana przez terenowy organ administracji państwowej. Istnienie zarządu Powiatowej Komendy MO wykluczało więc komunalizację mienia. W związku z powyższym Minister uznał, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r. znak: [...] została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...). Minister zaznaczył jednak, iż na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1995 r. Gmina S. sprzedała działkę nr [...] (następnie podzieloną na działkę nr [...] i nr [...]) małżonkom K. Z. i K. Z. Organ uznał, że sprzedaż przedmiotowej nieruchomości wyłącza możliwość wyeliminowania przez organ nadzoru z obrotu prawnego wadliwej decyzji komunalizacyjnej. Zbycie nieruchomości w formie aktu notarialnego na rzecz osób trzecich, chronionych rękojmią wiary publicznej zalicza się do nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Z tego też względu Minister, na podstawie art. 156 § 2 K.p.a., stwierdził, iż decyzja Wojewody w części dotyczącej aktualnej działki nr [...] została wydana z naruszeniem prawa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję wniósł [...] Komendant Wojewódzki Policji w [...] podnosząc, iż organ pominął faktyczne zagospodarowanie działki nr [...]. Skarżący podał, że ww. działka jest ogrodzona trwałym ogrodzeniem oraz znajduje się na niej budynek garażowo-gospodarczy z kojcem dla psów. Działka była ogrodzona w dacie zbycia nieruchomości na rzecz K. i K. R. Zdaniem strony skarżącej, w dacie dokonywania czynności cywilnoprawnej nabywcy nie wiedzieli co kupują. W ocenie skarżącego, przed formułowaniem oceny na temat nieodwracalności skutków prawnych spowodowanych obrotem częścią nieruchomości objętą niniejszym postępowaniem organ powinien dokonać oględzin nieruchomości w części dotyczącej aktualnej działki nr [...]. Tym bardziej, że istniała sprzeczność pomiędzy stanem faktycznym a stanem opisanym w akcie notarialnym z dnia [...] stycznia 1995 r. Skarżący zwrócił także uwagę, iż organ nie dokonał oceny nieodwracalności skutków decyzji komunalizacyjnej w kontekście funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Urzędu Powiatowego w D. [...] z dnia [...] października 1974 r., która w dalszym ciągu wywiera skutek prawny w postaci przysługiwania państwowej jednostce organizacyjnej prawa trwałego zarządu. Zdaniem strony skarżącej, decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r. nie mogła skutkować przejściem własności spornej nieruchomości na rzecz Gminy S., ponieważ nie został wygaszony trwały zarząd Komendy Wojewódzkiej Policji w [...]. Fakt ten uniemożliwiał dokonanie czynności cywilnoprawnej przez Gminę S., gdyż nie posiadała tytułu prawnego do terenu stanowiącego aktualnie działkę nr [...]. Zdaniem skarżącego, organ nie rozstrzygnął wzajemnej relacji pomiędzy decyzją z dnia [...] października 1974 r. a decyzją komunalizacyjną Wojewody [...]. Ponadto, organ nie dokonał oceny, czy działała rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych przy zawieraniu umowy kupna-sprzedaży z dnia [...] stycznia 1995 r. Stwierdził jedynie, że nie jest władny do zniweczenia skutków prawnych umowy z dnia [...] stycznia 1995 r. W odpowiedzi na skargę Minister Administracji i Cyfryzacji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu przybliżył instytucję stwierdzenia nieważności decyzji ze szczególnym uwzględnieniem przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd zaznaczył, iż wbrew twierdzeniom skargi organ w toku postępowania ustalił, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r., została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...) bowiem pozostając w zarządzie Komendy Wojewódzkiej MO w T., wyłączona była z władztwa podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Kwestią sporną pozostawało więc czy organ mógł, jak tego chce skarżący, stwierdzić nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r. we wnioskowanej części i czy winien był w toku postępowania przeprowadzić dowód z oględzin nieruchomości objętej kontrolowaną w trybie nadzorczym decyzji. Sąd nie podzielił zarzutów odnośnie do zakresu postępowania dowodowego wskazując na szczególny tryb postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, jak również fakt, iż wskazywany dowód mógłby dotyczyć jedynie aktualnego stanu nieruchomości. Jako bezsporną Sąd uznał okoliczność, iż aktem notarialnym z [...] stycznia 1995 r. Gmina S. sprzedała działkę nr [...] (następnie podzieloną na działkę nr [...] i nr [...]) małżonkom K. Z. i K. Z.. Wskazał, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego uznaje się, iż decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Ocenę wykładni i zastosowania użytego w art. 156 § 2 K.p.a., pojęcia "nieodwracalne skutki prawne" Sąd oparł się przede wszystkim na uzasadnieniu uchwały SN z 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, w której przyjęto, że jeżeli "obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 K.p.a., zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji". Zdaniem Sądu, jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to że jest to nieodwracalność absolutna, czyli występuje totalna niemożność przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji. W ocenie Sądu, decyzja wywoła nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Tak samo skutek prawny decyzji, który może być odwrócony na podstawie norm prawa prywatnego przez sąd, dla organu administracji publicznej - tylko ze względu na zakres jego kompetencji - będzie nieodwracalny. W konkluzji Sąd przyjął, iż dokonany aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1995 r., obrót przedmiotową nieruchomością, poprzedzony wydaniem kontrolowanej w trybie nadzoru decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1992 r., uzasadnia twierdzenie, iż decyzja ta wywołała nieodwracalny skutek prawny. WSA wskazał, że to właśnie ten akt administracyjny, stwierdzający nabycie prawa własności przez Gminę S., dał Gminie uprawnienie do zbycia nieruchomości na rzecz osób trzecich, których prawo wpisane zostało do Księgi Wieczystej i pozostaje chronione rękojmią wiary publicznej tejże Księgi. Jednocześnie Sąd uznał, że organ administracji publicznej nie ma kompetencji do badania dobrej czy też złej wiary stron czynności prawnej dokonanej w formie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1995 r. Ta kwestia prawna pozostaje w wyłącznej właściwości sądu powszechnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Komendant Wojewódzki Policji w [...] wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 156 § 2 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nieodwracalność skutku prawnego decyzji ma charakter względny w tym znaczeniu, że "odwrócenie tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego", podczas gdy nieodwracalność skutku prawnego, o którym mowa w art. 156 § 2 K.p.a. ma charakter absolutny, tzn. dopuszcza możliwość odwrócenia skutku prawnego przez właściwy sąd powszechny, 2. naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami admiminstracyjnymi, poprzez oddalenie skargi, podczas gdy właściwym rozstrzygnięciem winno być uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z uwagi na naruszenie przez niego art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 K.p.a., który zobowiązywał organ do zawieszenia postępowania z uwagi na istniejące zagadnienie wstępne i wystąpienia w tym zakresie do właściwego sądu powszechnego. W piśmie procesowym z dnia 27 lutego 2015 r. syndyk masy upadłości przedsiębiorców K. i K. R. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i obciążenie strony skarżącej kosztami postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Pierwszy z zarzutów zmierza do zakwestionowania zastosowanej przez Sąd I instancji wykładni pojęcia "nieodwracalne skutki prawne" użytego w art. 156 § 2 K.p.a., z którego wynika, że nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji przyjął zawężony zakres zastosowania instytucji nieodwracalnych skutków prawnych, niesłusznie przypisując zasadnicze znaczenie niemożności ich odwrócenia na drodze postępowania administracyjnego. W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowego zarzut ten nie znajduje uzasadnienia. Zagadnienie nieodwracalności skutków prawnych decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. było już wielokrotnie przedmiotem rozważań zarówno Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Prezentowane poglądy wyrażane były w orzeczeniach dotyczących różnych przedmiotowo spraw. Podkreślić jednakże należy, że zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie w przeważający sposób opowiedziano się za powiązaniem pojęcia nieodwracalnego skutku prawnego z sytuacją, w której skutków decyzji organ administracji nie może odwrócić w ramach własnych kompetencji przez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego (por. m.in.: Uchwała 7 sędziów SN z dnia 15 lutego 2011 r. sygn. akt II CZP 90/10, publ. w OSNC 2011/7-8 poz. 76, wyroki NSA z dnia 21 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1480/12, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 292/11, z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt I OSK 63/10, z dnia 8 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 739/07, z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 4444/05). Skład orzekający w tej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w cytowanej przez Sąd Wojewódzki uchwale z dnia 28 maja 1992 r., sygn. III AZP 4/92, że jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność absolutna, że mamy do czynienia z totalną niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji. Pogląd ten został zaakceptowany w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., sygn. OPS 7/96 (ONSA z 1997 r., nr 2, poz. 49), wydanej na gruncie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), w przypadku oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej. Podobnie w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 23 lutego 1998 r., sygn. OPS 6/97 (ONSA z 1998 r., nr 2, poz. 40) zwrócono uwagę, że kompetencje organów administracyjnych – ze względu na nieodwracalność skutków prawnych – nie pozwalają na pozbawienie praw tych podmiotów, których prawo własności lokali i użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu są następstwem zdarzenia cywilnoprawnego (umowy sprzedaży i umowy o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawioną powyżej wykładnię pojęcia "nieodwracalnych skutków prawnych" wyrażoną w art. 156 § 2 K.p.a., którą zastosowano też w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że jeśli obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej, a decyzja obarczona jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 K.p.a., zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. Możliwość podważenia czynności prawnej, na mocy której jednostka samorządu terytorialnego utraciła władztwo nad nieruchomością nie mieści się bowiem w ustawowo określonych kompetencjach organu. Z przedstawionych przyczyn zarzut błędnej wykładni art. 156 § 2 K.p.a. NSA uznał za nieuzasadniony. Podobnie należało ocenić zarzut naruszenia art. 151 i art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji pominął, iż w tej sprawie organy naruszyły art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 K.p.a., poprzez brak zawieszenia postępowania w celu podjęcia czynności zmierzających do rozstrzygnięcia zagadnienia prejucycjalnego, tj. "sprawy dobrej czy złej wiary nabywców nieruchomości od gminy S. w 1995 r.". Z zarzutem tym nie można się zgodzić. Rozstrzygnięcie tej kwestii niewątpliwie należy do sądu powszechnego. W analizowanym przypadku nie toczy się jednak żadne postępowanie nakierowane na podważenie skuteczności przeniesienia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz małżonków R. Sama zaś możliwość unieważnienia tej czynności przez Sąd powszechny nie stanowi w niniejszej sprawie przesłanki do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Skarżący nie przedstawił racjonalnych powodów, które wskazywałyby na konieczność zainicjowania takiego postępowania. W tej materii nie przejawił żadnej aktywności, domagając się aby inicjatywę w tym zakresie wykazały organy prowadzące postępowanie nadzorcze dotyczące decyzji komunalizacyjnej, podczas gdy aktywnością w tym przedmiocie powinien wykazać się podmiot wywodzący z tego faktu skutki prawne. Należy przy tym podkreślić, że organ prowadzący postępowanie w tej sprawie nie posiada legitymacji do wniesienia powództwa w tym zakresie. Nie można również oczekiwać aby takie postępowanie zainicjowały strony umowy przenoszącej własność spornej nieruchomości, gdyż oznaczałoby to działanie na własną niekorzyść. W tych warunkach, zarzut kasacyjny bazujący na argumencie o konieczności zawieszenia administracyjnego postępowania nadzorczego w sprawie oceny legalności decyzji komunalizacyjnej, nie znajduje uzasadnienia. W tym stanie rzeczy uznając, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania ze względu na brak podstaw w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło