II GSK 315/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 października 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 881/14 w sprawie ze skargi M. Spółki z o.o. w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 17 października 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 881/14 oddalił skargę M. Spółki z o.o. w W. (dalej: Spółka) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] unieważniającą prawo ochronne na słowny znak towarowy "CHLOR SZOK" nr R-233008. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Urząd Patentowy udzielił Spółce prawa ochronnego na słowny znak towarowy "CHLOR SZOK" nr R-233008, zgłoszony [...] lipca 2009 r. za nr [...], przeznaczony do oznaczania towarów w klasie 1 klasyfikacji nicejskiej – granulat służący do uzdatniania wody w basenie kąpielowym. Wnioskiem z [...].07.2012 r. B. G. wystąpiła do organu o unieważnienie prawa ochronnego na powyższy znak towarowy. Ostatecznie jako podstawę prawną zgłoszonego żądania wskazała art. 129 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i 3, art. 131 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej: p.w.p.) oraz uznała, że na skutek wieloletniego i powszechnego używania oznaczenia słownego "chlor szok" na etykietach produktów przeznaczonych do stosowania w celu uzdatniania wody w basenach kąpielowych i innych zbiornikach wodnych, oznaczenie to weszło do języka potocznego, jest używane w praktykach handlowych, stało się elementem domeny publicznej i nie może zostać zawłaszczone przez jeden podmiot, a w związku z wieloletnim używaniem przez wielu przedsiębiorców przed zgłoszeniem do ochrony przez Uprawnioną, nie nabyło wtórnej zdolności odróżniającej. W odpowiedzi na wniosek Uprawniony wniósł o jego oddalenie. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 164 w zw. z art. 129 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 p.w.p., a także art. 98 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p., unieważnił prawo ochronne na znak towarowy "CHLOR SZOK" nr R-233008 i przyznał Uczestnikowi koszty postępowania w sprawie. Urząd Patentowy uznał, że sporny znak towarowy, złożony z dwóch słów "chlor" i "szok", bezpośrednio wskaże nabywcy na właściwości i przeznaczenie towaru nim oznaczanego – szokowe (wstrząsowe) chlorowanie wody. Przy czym znak ten jako słowny nie posiada innych elementów określających jego dystynktywność, a jako oznaczenie opisowe nie może być monopolizowany przez jeden podmiot. Interes innych uczestników obrotu nakazuje wręcz wyłączyć z rejestracji takie oznaczenie, ponieważ w sposób nieuzasadniony ogranicza ich działalność. Dotychczas przedsiębiorcy ci mogli ze sobą konkurować jakością produktów oznaczanych w taki sposób, a po rejestracji spornego znaku wystąpił skutek antykonkurencyjny zagrażający swobodzie działalności gospodarczej. Uprawniony domaga się od innych podmiotów używających oznaczenia "chlor szok" zaprzestania działalności z jego wykorzystaniem. Z tego powodu organ uznał, że monopolizowanie słów "chlor" i "szok" jako znaku towarowego należącego do domeny publicznej, stanowi zagrożenie dla swobody działalności gospodarczej innych podmiotów wprowadzających na rynek, podobnie jak Uprawniony, preparaty służące do uzdatniania wody w basenach. Urząd wyjaśnił, że oznaczenie "CHLOR SZOK" jest skrótem pojęcia "chlorowanie szokowe" i dla osób posiadających wiedzę z zakresu uzdatniania wody wskazuje tylko na właściwość towaru nim oznaczonego. Zdaniem organu oznaczenie to, jako zbieżne z już zwyczajowo przyjętym przez innych przedsiębiorców oznaczaniem preparatów do uzdatniania wody w basenach, wskazuje jedynie na cechy towaru, więc nie może pełnić funkcji identyfikującej przedsiębiorcę, od którego pochodzi, gdyż nie posiada zdolności odróżniającej. Sporny znak jest wyłącznie słowny, a to powoduje zastosowanie do niego surowszych kryteriów niż do znaku kombinowanego; nie posiada grafiki umożliwiającej odróżnienie pochodzenia towarów i identyfikację przedsiębiorcy. Znak składa się z liter pisanych zwykłą czarną czcionką bez zastosowania jakiejkolwiek grafiki. Oznaczenie pozbawione jest jakichkolwiek elementów fantazyjnych (słownych lub graficznych) bądź też innych cech odróżniających i kojarzących znak z konkretnym przedsiębiorcą. W ocenie organu badany znak nie nabył wtórnej zdolności odróżniającej. Sam fakt używania oznaczenia przez określony czas takiej zdolności nie przydaje. Poza tym sporne oznaczenie ma charakter ogólnoinformacyjny, a więc nie mogło nabyć zdolności odróżniającej i tym samym zdolności wtórnej. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że jak w wynika z przepisu art. 164 p.w.p., w postępowaniu o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy wymagane jest wykazanie, że sporny znak już w dacie udzielenia na niego ochrony nie spełniał warunków do jej uzyskania. W ocenie Sądu koncentracja uwagi skarżącego na braku spełnienia wymagania wykazania przez organ nowych okoliczności nieznanych mu w dacie zgłoszenia znaku do ochrony – jako mająca uzasadniać nieprawidłowość (niedopuszczalność) procedowania w sprawie o unieważnienie spornego znaku bez wykazania tych nowych okoliczności – nie była zasadna. Sąd podkreślił, że instytucja unieważnienia prawa ochronnego ma służyć weryfikacji decyzji udzielającej tego prawa. Weryfikacja decyzji rejestrującej znak towarowy przeprowadzana jest w taki sposób, że organ bada zasadność zarzutów wnioskodawcy w kontekście art. 164 p.w.p. in fine – nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania tego prawa. Jeżeli, w ocenie organu zarzut ten, podnoszony przez wnioskującego o unieważnienie spornego znaku okaże się zasadny (jak w tej sprawie), to organ wydaje decyzję o unieważnieniu udzielonego prawa ochronnego na znak. Sąd zwrócił uwagę, że oznaczenie "chlor szok" było używane dla takich samych towarów co najmniej przez obie strony postępowania. Preparat wprowadzony na rynek pod nazwą "chlor szok" jako preparat chemiczny wymagał uzyskania pozwolenia. Takie pozwolenie Wnioskodawca uzyskał wcześniej niż Uprawniony. Zdaniem Sądu jeżeli oznaczenie "chlor szok" było używane przed datą jego zgłoszenia w charakterze znaku towarowego nie tylko przez skarżącego (z ustaleń Urzędu wynika, że oznaczenia tego używali także inni przedsiębiorcy dla takich samych towarów), to brak jest podstaw do uznania, że tylko oznaczenie skarżącego – takie samo jak używane przez inne podmioty – uzyskało wtórną zdolność odróżniającą. Sąd zgodził się z Urzędem Patentowym, że właśnie skutkiem używania oznaczenia "chlor szok" dla produktów służących do uzdatniania wody przez wielu przedsiębiorców, przed zgłoszeniem tego oznaczenia do rejestracji, weszło ono do języka potocznego jako zwyczajowo używane w uczciwej i utrwalonej praktyce handlowej (art. 129 ust. 2 pkt 3 p.w.p.). Oznaczenie to było zatem kojarzone przez odbiorców produktów służących do uzdatniania wody. Z tych powodów organ słusznie podkreślił, że sporny znak towarowy nie identyfikuje pochodzenia towarów skarżącego, lecz jest postrzegany przez odbiorów stosujących preparaty chemiczne do uzdatniania wody, jako oznaczenie wskazujące na właściwość i przeznaczenie towarów nim oznaczanych. Zdaniem Sądu organ trafnie ocenił sporny znak jako kojarzony wyłącznie z produktem, a nie wskazujący na pochodzenie towarów od konkretnego przedsiębiorcy lub dystrybutora. W tym zakresie organ przeprowadził, wbrew twierdzeniu skarżącego, analizę znaczenia poszczególnych elementów znaku w jego całokształcie. W istocie oznaczenie to słowami "chlor" i "szok" wprost wskazuje na produkt zawierający chlor (związki chloru) i na intensywność działania tego składnika zawartego w towarze. Z tych względów znak skarżącego, odnosząc się do rodzaju substancji (towaru) – chloru i wskazując na cechy tego towaru (wstrząsowe, raptowne działanie chloru), zasadnie został określony w decyzji jako oznaczenie ogólnoinformacyjne. Tym samym nie można było przypisać temu oznaczeniu dystynktywności, wymaganej od znaku towarowego. W świetle powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem organu, że oznaczenie posiadające wyłącznie cechy opisowe względem towaru, które oznacza, nie powinno być zarejestrowane jako znak towarowy na rzecz konkretnego podmiotu. Rejestracja takiego oznaczenia jako znak doprowadziłaby do sytuacji sprzecznej z zasadą konkurencyjności podmiotów używających dotychczas tego oznaczenia dla takich samych towarów. Dla odbiorców tych towarów znaczenie miała nazwa producenta, którego kupujący uznawali za "lepszego", gdyż z samej nazwy produktu już wiedzieli do czego ów produkt służy i jakie posiada właściwości. Skargą kasacyjną Spółka domagała się uchylenia wyroku i uchylenia zaskarżonej decyzji lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz – w obu przypadkach – zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, zarzucając: 1. rażące naruszenie przepisów postępowania, a to art. 3 § 2 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) poprzez zaniechanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznania zarzutów skargi na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2013 r., w następstwie czego decyzja ta nie została poddana należytej kontroli pod względem jej zgodności z prawem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 164 w zw. z art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy "CHLOR SZOK" pomimo tego, że w toku postępowania nie wykazano, iż nie zostały spełnione ustawowe warunki do uzyskania prawa, a do wydania zaskarżonej decyzji organu i unieważnienia prawa ochronnego doszło na skutek zmiany własnej, prawomocnej decyzji o przyznaniu prawa ochronnego na znak towarowy "GLON STOP", w następstwie badania przesłanek wykluczających możliwość udzielenia prawa ochronnego, ale bez należytego oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania spornego. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną Spółki Urząd Patentowy byłby uprawniony do unieważnienia prawa ochronnego na sporny znak towarowy jedynie w przypadku, gdyby w toku postępowania dowodowego Wnioskodawca wykazał, że zachodzą nowe przeszkody przewidziane w art. 129 ust. 1 i 2 p.w.p. uniemożliwiające rejestrację znaku. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz akt sprawy wynika, że nie wskazano na nowe okoliczności nieznane UP w chwili rozpatrywania zgłoszenia znaku, a ocena UP odwołuje się do pierwotnej charakterystyki oznaczenia "CHLOR SZOK". Ocena, że sporny znak towarowy będąc oznaczeniem opisowym nie posiada zdolności odróżniającej, jest abstrakcyjna, stanowi jedynie odzwierciedlenie opinii organu i nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy. W ocenie skarżącej Urząd Patentowy rozpoznając wniosek o unieważnienie prawa ochronnego może ograniczyć kontrolę jedynie do przesłanek wskazanych we wniosku oraz okoliczności faktycznych wyjaśnionych w postępowaniu spornym, a nie ponownie autonomicznie, abstrakcyjnie i samodzielnie oceniać istnienie przesłanek uniemożliwiających rejestrację znaku, jak to miało miejsce w tej sprawie i co zostało nietrafnie zaakceptowane przez Sąd I instancji. Poza tym, zdaniem strony skarżącej, w postępowaniu spornym nie przeprowadzono analizy znaczeniowej znaku "CHLOR SZOK". Uzasadnienie decyzji w tym zakresie jest oderwane od zgromadzonego materiału dowodowego. Urząd nie przeprowadził także żadnych dowodów, aby ustalić czy w języku potocznym używanym przez docelowy krąg odbiorców oznaczenie "chlor szok" jest znane oraz w jaki sposób jest ono rozumiane. Nie było wobec tego podstaw, jak błędnie uznał organ, a za nim Sąd do unieważnienia spornego prawa. Uczestnik postępowania (B. G.) w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm prawem przepisanych. Urząd Patentowy nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Kontrolowanym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji zgodził się z Urzędem Patentowym, że należało na podstawie art. 164 p.w.p. unieważnić prawo ochronne na słowny znak towarowy "CHLOR SZOK", ponieważ z uwagi na to, że składa się wyłącznie z elementów mogących w obrocie służyć do wskazania w szczególności rodzaju towaru i jego przeznaczenia, nie ma dostatecznych znamion odróżniających, co wyklucza udzielenie prawa ochronnego ze względu na art. 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 p.w.p. Skarga kasacyjna, oparta na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., kwestionuje trafność zastosowania powyższych przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej, bo jak twierdzi jej autor, w toku postępowania spornego nie wykazano niespełnienia ustawowych warunków wymaganych dla udzielenia prawa, a Sąd I instancji nie rozpoznał wszystkich zarzutów skargi przez co nienależycie skontrolował zaskarżoną decyzję. Skarga kasacyjna nie może zostać uwzględniona. Należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna stanowi sformalizowany środek zaskarżenia kończących postępowanie w sprawie orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, a jej szczególny charakter wyraża się nie tylko koniecznością respektowania nakazu określonego art. 175 § 1 p.p.s.a., ale również zachowaniem niezbędnych wymogów konstrukcyjnych, o czym mowa w art. 176 cyt. ustawy, których brak nie podlega konwalidacji i czyni skargę kasacyjną nieskuteczną (wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r. o sygn. akt II OSK 552/12, ten wyrok i dalej powoływane dostępne w Internecie w CBOSA). Spośród materialnych warunków prawidłowo sporządzonej skargi kasacyjnej o istotnym znaczeniu należy wymienić określony art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (według stanu prawnego na dzień sporządzania skargi kasacyjnej art. 176 p.p.s.a.) obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (patrz: wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r. o sygn. akt II GSK 174/14). Zadośćuczynienie temu obowiązkowi umożliwia przeprowadzenie kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku z tym wszakże zastrzeżeniem, że ze względu na wynikającą z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasadę związania sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej, będzie ona przebiegać wyłącznie w obszarze zakreślonym zarzutami sformułowanymi w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych i argumentacją zarzuty te uzasadniającą (patrz: wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2015 r. o sygn. akt II OSK 909/14). Powyższa reguła oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej lub do ich uzupełniania czy korygowania (patrz: wyrok NSA z dnia 3 lutego 2016 r. o sygn. akt II GSK 1691/14, z dnia 17 marca 2011 r. o sygn. akt II GSK 380/10, z dnia 25 listopada 2014 r. o sygn. akt II GSK 1253/13). Skarżąca kasacyjnie, podnosząc w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 164 w związku z art. 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 p.w.p. przez ich wadliwe zastosowanie i argumentując, że w postępowaniu dopuszczono się błędów procesowych ważących na wyniku sprawy, nie powiązała tych zarzutów z żadnym z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego znajdujących, na mocy art. 256 ust. 1 p.w.p., odpowiednie zastosowanie w postępowaniu spornym przez Urzędem Patentowym. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej jasno wynika, że jej autor kwestionuje przeprowadzenie przez Urząd Patentowy z urzędu analizy stanu faktycznego i niezbadanie czy w dacie zgłoszenia rzeczywiście wystąpiły przeszkody dla rejestracji znaku. Żaden z zebranych w sprawie dowodów, jak twierdzi wnosząca skargę kasacyjną, nie wykazał by sporny znak miał charakter opisowy. Wszystkie opisane w uzasadnieniu twierdzenia nie zostały ujęte w żaden wiążący organ konkretny przepis procesowy, którego zastosowanie kontrolował przecież Sąd I instancji, a który z kolei umożliwiłby dokonanie kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku w sferze zaledwie zasygnalizowanej w skardze kasacyjnej. Zarzut kasacyjny wadliwego zastosowania przepisu prawa materialnego ze względu na błędnie ustalony stan faktyczny, bez powiązania go z przepisami służącymi temu ustaleniu, nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu – związanemu podstawami skargi kasacyjnej – na jego skontrolowanie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Sąd kasacyjny nie uwzględnił zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku Uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego z powodu braku podstaw do podjęcia takiego rozstrzygnięcia.