II FZ 203/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1008/14 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 203/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1008/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy J. S. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izy Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2014 r. w przedmiocie odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2009 r. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że wnioskiem z dnia 8 września 2014 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 22 września 2014 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada nieruchomości i zasobów pieniężnych, jego majątek stanowią dwa samochody ciężarowe oraz spychacz, które podlegają zajęciu, prowadzi działalność gospodarczą, lecz nie przynosi mu ona dochodów tylko straty, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką, żona nie pracuje i nie posiada żadnego majątku. Skarżący dołączył do wniosku odpisy: zajęć wierzytelności na łączną kwotę 2.513.476,16 zł (wraz z odsetkami, kosztami procesów i egzekucji), zawiadomień o wszczęciu egzekucji do łącznej kwoty 212.775,59 zł (wraz z odsetkami, kosztami procesów i egzekucji), tytułów wykonawczych i wystawionych na ich podstawie zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego do łącznej kwoty 52.508,60 zł (wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnień), listy blokad na rachunku bankowym na łączną kwotę 3.494.643,85 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący przedłożył: odpis zeznania podatkowego za 2013 r., w którym wykazał dochód z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej w kwocie 319.162,92 zł, deklarując przychód w wysokości 1.264.485,10 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 945.322,18 zł; odpis zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1; odpisy deklaracji VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2014 r., w których wykazał dostawę towarów i świadczenie usług odpowiednio w wysokości: 34.978 zł, 40.329 zł i 88.171 zł wraz z zestawieniem rejestrów; jednostronny rachunek zysków i strat sporządzony na koniec sierpnia 2014 r., z którego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca osiągnął zysk netto w kwocie 29.850,77 zł (przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów netto wyniósł 553.767,30 zł); ewidencję środków trwałych na 2014 r., w której ujęto dwie spycharki gąsienicowe o wartości początkowej 101.803,27 zł i 97.950,82 zł, dwa ciągniki siodłowe o wartości początkowej 131.322 zł i 61.551,378 zł oraz samochód ciężarowy o wartości początkowej 91.000 zł; listę blokad na rachunku firmowym łącznie na kwotę 5.002.355,85 zł; historię rachunku firmowego za okres od dnia 1 stycznia do dnia 30 września 2014 r., którego saldo początkowe wyniosło 22.204,54 zł, saldo końcowe – 21.564,54 zł (przy czym dostępne środki wynosiły 0 zł) i na którym dokonywano jedynie księgowań z tytułu opłat za prowadzenie rachunku i prowizji za przyjęcie zajęcia w kwotach po 30 zł. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy podnosząc, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozostaje niejasna i budzi uzasadnione wątpliwości, które nie pozwoliły na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, że referendarz rozpatrując wniosek skupił się tylko na rozważaniach teoretycznych, a nie rzeczywistych faktach oraz że pomimo istnienia działalności gospodarczej nie ma z tego tytułu przychodów finansowych. Nadmienił przy tym, że: nie ma możliwości potwierdzenia sytuacji finansowej małżonki dokumentami, gdyż strony są w trakcie rozwodu i nie mają ze sobą kontaktu; dokumenty księgowe wykazujące przychód w żaden sposób nie odzwierciedlają faktycznej sytuacji finansowej, a skarżący nie ma możliwości pobierania środków z kasy lub kont bankowych, bo są one zajęte przez komorników; skarżący nie posiada żadnego innego konta bankowego, na które według referendarza sądowego przelewa środki. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozostaje nadal niejasna, zaś wnioskodawca przedstawił swoje możliwości płatnicze w sposób wybiórczy, poprzez wykazanie przede wszystkim okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej. Sąd stwierdził, że wątpliwości budzi przede wszystkim stan środków pieniężnych, jakimi wnioskodawca faktycznie dysponuje i podkreślił, że biorąc pod uwagę przychód wnioskodawcy z działalności gospodarczej osiągnięty do końca sierpnia 2014 r., należało uznać, że miesięczne przychody wnioskodawcy kształtowały się średnio na poziomie 105.373,75 zł i 69.220,91 zł. Kwoty te zaś wielokrotnie przewyższają wysokość należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi jak również wpisów określonych w sprawach, w których wnioskodawca także ubiega się o zwolnienie z obowiązku ich uiszczenia. Zdaniem Sądu, wątpliwości co do środków pieniężnych pozostających w dyspozycji wnioskodawcy potęguje fakt, że w świetle nadesłanych dokumentów przypuszczać można, iż wnioskodawca poza rachunkami bankowymi, z których nadesłał wyciągi, posiada inne konto (lub konta) bankowe, za pośrednictwem których dokonuje rozliczeń z kontrahentami i urzędem skarbowym. Przedłożona historia rachunku prowadzonego przez BZ WBK S.A. nie zawiera bowiem żadnych innych transakcji poza opłatami za jego prowadzenie i prowizjami za dokonane zajęcia, zaś historia konta w KB24 to jedynie lista blokad. Całkowicie niewiarygodne w ocenie Sądu pierwszej instancji jest również prowadzenie działalności gospodarczej, z którą wiążą się chociażby zakupy towarów i usług (koszty uzyskania przychodów wykazane w zeznaniu PIT-36L za 2013 r. to kwota 945.322,18 zł; w deklaracjach VAT-7 za miesiące czerwiec – sierpień 2014 r. nabycie towarów i usług to odpowiednio 14.018 zł, 11.343 zł i 14.346 zł), gdy skarżący nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi i wszystkie jego konta są zablokowane przez komorników. Podniesiono przy tym, że na wskazanych przez skarżącego rachunkach bankowych nie odnotowano również żadnych wpływów, mimo uzyskania do końca sierpnia 2014 r. przychodu w kwocie 553.767,30 zł, w roku poprzednim 1.264,485,10 zł a wykazane w miesiącach czerwiec – sierpień 2014 r. kwoty dostaw towarów i świadczenia usług to odpowiednio 34.978 zł, 40.329 zł i 88.171 zł. Sąd nadmienił, że wnioskodawca nie wyjaśnił również z jakich środków ponosi wydatki na codzienne utrzymanie a także, że samo wskazanie, w jakiej wysokości dotychczas dokonano egzekucji z rachunków bankowych wnioskodawcy, nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej wnioskodawcy. Sąd wskazał również, że wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do ponoszonych przez małżonków bieżących kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, nie przedłożył oświadczenia małżonki w przedmiocie jej majątku oraz posiadanych przez nią (bądź nie) rachunków bankowych, uchylił się od przedstawienia dowodów, które potwierdzałyby podniesioną we wniosku okoliczność, że małżonka jest osobą bezrobotną i nie osiąga żadnych dochodów, a także nie przedłożył żadnych dowodów mogących potwierdzić fakt, iż z żoną jest w trakcie rozwodu i nie mają ze sobą kontaktu. W zażaleniu na ww. postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości oraz ponowne rozpoznanie przyznania prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. W uzasadnieniu podniesiono, że WSA skupił się tylko na rozważaniach teoretycznych, a nie rzeczywistych, zaś nieudzielanie prawa pomocy uniemożliwi skarżącemu skorzystać z konstytucyjnego prawa do obrony i przedstawienia w sądzie argumentów na niewłaściwą interpretację dokumentów dokonaną przez Urząd Skarbowy. Dalej skarżący stwierdził, że nie ma możliwości potwierdzenia sytuacji finansowej małżonki, jednak może dostarczyć pozew rozwodowy. Skarżący nadmienił też, że zajęcia egzekucyjne uniemożliwiają mu dysponowanie środkami egzekucyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozostaje niejasna. Tym samym, skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym w całości przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu argumentację. Po pierwsze, skarżący nie wyjaśnia w żaden sposób kwestii przychodu, gdy - jak wskazywał Sąd pierwszej instancji - przyjąć należało, że miesięczne przychody wnioskodawcy kształtowały się średnio na poziomie 105.373,75 zł i 69.220,91 zł, co znacznie przewyższa wysokość wpisów, tak w tej sprawie jak i dwóch pozostałych, na które wskazywał WSA w Gdańsku. Po drugie, skarżący pomija niezwykle istotną okoliczność posiadania kolejnego, niewskazanego rachunku bankowego. Choć o jego istnieniu z całkowitą pewnością trudno mówić, to wątpliwość ta - dostatecznie uzasadniona przez Sąd pierwszej instancji - jest okolicznością przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa w tym miejscu, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną, uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 287/08, CBOSA). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Po trzecie, podobne wątpliwości dotyczą prowadzenia działalności gospodarczej, z którą wiążą się chociażby zakupy towarów i usług, gdy skarżący wg oświadczenia nie dysponuje żadnymi środkami, a wszystkie jego konta są zablokowane. Po czwarte, braki w zakresie wyjaśnień skąd skarżący czerpie środki na codzienne utrzymanie przemawiają za przyjęciem, że dysponuje on innymi rachunkami bądź uzyskuje dochody lub pomoc finansową, które przemilczał w składanym wnioski i wyjaśnieniach. Po piąte, odnośnie egzekucji oraz dokonanych zajęć podnieść trzeba, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/09, CBOSA); podobnie rozstrzygającego znaczenia nie ma sam fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowania egzekucyjnego (postanowienie NSA z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 379/13, CBOSA). Badaniu podlega bowiem całokształt sytuacji majątkowej, nie zaś tylko posiadane przez stronę kwoty pieniężne. Po szóste, zaznaczyć można, że okoliczności dotyczące małżonki skarżącego, również słabo wyjaśnione przez stronę, stanowią tylko kolejną niewyjaśnioną dostatecznie okoliczność, która – mając na uwadze wcześniej wykazane mankamenty – ma drugorzędne znaczenie dla oceny sytuacji skarżącego. Skoro to skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązał, należy stwierdzić, że strona nie wykazała, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego nie pozwala przyjąć, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść choćby częściowych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.