II OZ 322/15

Dnia 23 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1469/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie w sprawie ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 1 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", ocenił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jako niespełniający przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie udzielił bowiem wystarczającej odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, w tym nie podał informacji odnośnie wydatków związanych z utrzymaniem się. Jednocześnie Sąd nie zakwestionował twierdzeń wnioskodawcy, że jest on osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, wobec której toczone są liczne postępowania sądowe i egzekucyjne. W ocenie Sądu, nie bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, że małżonka wnioskodawcy osiąga stały, comiesięczny dochód wysokości 23000 zł brutto, a wnioskodawca nie wykazał, aby znaczną część tego dochodu pochłaniały bieżące wydatki, a tym samym aby nie było możliwości uzyskania wsparcia finansowego od małżonki. W tym zakresie Sąd powołał się na treść art. 27 i art. 23 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ponadto Sąd wyjaśnił, że w razie uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Jakkolwiek o ewentualnym naruszeniu prawa i skutkach prawnych tego naruszenia sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie sądowe i na obecnym etapie postępowania kwestia zgodności z prawem zaskarżonego aktu nie może podlegać ocenie sądowej. Nadto, wobec zakresu rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego także żądanie ustanowienia z urzędu doradcy podatkowego, wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 54 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2011 r. Nr 41, poz. 213 ze zm.) działalność doradców podatkowych ogranicza się do spraw dotyczących zobowiązań podatkowych i celnych, a także prowadzenia ksiąg rachunkowych, podatkowych i innych ewidencji prowadzonych na potrzeby postępowań podatkowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie w rozpatrywanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, nie może być zatem uwzględniony. Zażalenie na ww. postanowienie wniósł D. H., podnosząc argumenty skierowane przeciwko zaskarżonej decyzji, w związku z którą kategorycznie sprzeciwia się ponoszeniu kosztów sądowych wynikających z błędów tej decyzji, sądów i prokuratorów, a także podnosząc, że nie rozumie, który element jego sytuacji majątkowej jest niewiarygodny i dlaczego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona m.in. może uzyskać uprawnienie do przyznania jej przez sąd administracyjny pełnomocnika z urzędu (adwokata, radcy prawnego) bez konieczności ponoszenia kosztów jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Przewidziana możliwość przyznania prawa pomocy może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 p.p.s.a.). Prawo pomocy w pełnym zakresie, o jaki zawnioskował D. H., polega właśnie na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zważywszy na ustaloną przez Sąd sytuację majątkową skarżącego uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący powinien mieć na względzie, że oceniając sytuację materialną sąd administracyjny bierze pod uwagę nie tylko dochód jaki uzyskuje sam skarżący, ale dochód osiągany przez wnioskodawcę i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika bowiem z formularza PPF, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy badany jest m.in. stan rodziny wnioskodawcy, tj. osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, a także dochody takich osób. Są to informacje, które wprost korespondują z treścią art. 252 p.p.s.a. odnoszącego się nie tylko do stanu majątkowego wnioskującej osoby fizycznej, lecz także dokładne dane o jej stanie rodzinnym (§ 1). Poza tym wniosek składa się na urzędowym formularzu wg ustalonego wzoru (§ 2). W tym zakresie ustawodawca nie pozostawia zatem wnioskodawcy żadnej dowolności co do zakresu udzielanych informacji. W niniejszej sprawie skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną R. J. i dwójką dzieci w wieku 22 i 11 lat (student i uczeń). Z tego względu Sąd I instancji prawidłowo wziął po uwagę łączny uzyskiwany dochód małżonków, którzy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Dla tego ustalenia nie ma znaczenia fakt, że małżonkowie mają ustaloną rozdzielność majątkową, ponieważ okoliczność ta nie ma znaczenia dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego oraz obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynikającego z art. 23 K.r.o. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się wielokrotnie (por. postanowienia NSA: z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 970/14; z 4 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 922/14; z 24 października 2014 r., sygn. akt I OZ 903/14; i inne). Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że stałe miesięczne dochody w gospodarstwie domowym D. i R. H. kształtują się na poziomie 23000 złotych brutto. Natomiast w zakresie wydatków wnioskodawca wskazał jedynie na miesięczne raty z tytuły zaciągniętego kredytu w kwocie 3100 zł oraz jednorazowe koszty innych postępowań sądowych i egzekucyjnych. Tak przedstawiona sytuacja majątkowa wnioskodawcy w zasadzie dyskwalifikowała do uwzględnienia jego wniosku, ponieważ w ten sposób D. H. nie wykazał by nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Dlatego niewadliwie zastosowano w niniejszej sprawie art. 255 p.p.s.a., wzywając skarżącego do przedstawienia określonych udokumentowanych informacji dotyczących wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, dochodów żony, wielkości mieszkania w jakim zamieszkuje wraz z rodziną oraz przedłożenia zaświadczenia z urzędu skarbowego, potwierdzającego, że wnioskodawca nie składał deklaracji podatkowej za 2013 rok. Wnioskodawca jednak tego wezwania nie wykonał w całości (przedstawił tylko zaświadczenie z urzędu skarbowego), potwierdzając tym samym, że jego wniosek nie kwalifikuje się do uwzględnienia. Ponadto składając przedmiotowe zażalenie skarżący nawet nie podjął próby wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej, w zasadzie podnosząc okoliczności, które prowadzą do wniosku, że w związku z przedmiotem zaskarżenia (decyzja SKO w K.) nie ma zamiaru ponosić kosztów postępowania sądowego. W tym miejscu wskazania wymaga, że przyznanie prawa pomocy to rodzaj kredytowania kosztem ogółu społeczeństwa. Wiąże się bowiem z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, jako forma wkładu przez wszystkich na potrzebę prowadzenia indywidualnych spraw sądowych stron, których nie jest stać na realizację swojego prawa do sądu. Stąd też potrzeba dokonania przez sąd czynności sprawdzających; zaś w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, uzasadnione jest uznanie żądań takiego podmiotu jako pozbawionych usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.