I SA/Wa 1068/14
WyrokWSA w Warszawie2014-11-28
Skład orzekający: Tomasz Szmydt, Magdalena Durzyńska, Anna Wesołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przedsiębiorstwo państwowe P. S.A. posiadało tytuł prawny do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., który wyłączałby możliwość jej komunalizacji z mocy prawa?Ratio decidendi
Sąd uznał, że przedsiębiorstwo P. S.A. nie posiadało indywidualnego tytułu prawnego do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., który wyłączałby komunalizację z mocy prawa. Faktyczne władanie nieruchomością nie jest równoznaczne z prawnym tytułem zarządu lub użytkowania, a decyzje komunalizacyjne mają charakter deklaratoryjny, potwierdzając nabycie własności przez gminę z mocy prawa.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi P. S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (KKU), która uchyliła decyzję Wojewody odmawiającą stwierdzenia nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości. KKU stwierdziła nabycie własności przez gminę, uznając, że P. S.A. nie posiadało odpowiedniego tytułu prawnego do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., co wyłączałoby komunalizację. Skarżąca P. S.A. argumentowała, że posiadała tytuł prawny do nieruchomości, co wyłączało komunalizację.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Wesołowska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2014 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] odmawiającej stwierdzenia nabycia przez Gminę Miasto L., z mocy prawa, własności nieruchomości, położonej w L. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] – uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i stwierdziła nabycie przez Gminę Miasto L., z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., własności nieruchomości, położonej w L. przy ul. [...].
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Wojewoda L. decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, przez Gminę Miasto L. własności nieruchomości opisanej w sentencji decyzji.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, iż pomimo nieposiadania przez P. S.A. decyzji o ustanowieniu zarządu przedmiotową nieruchomością Przedsiębiorstwo to z mocy przepisów o jego ustanowieniu funkcjonowało w oparciu o majątek wydzielony z majątku Państwa i przyznane mu zostały uprawnienia zarządcze. Wojewoda podkreślił także, iż nieruchomość była związana z funkcjonowaniem [...], co prowadzi do wniosku, iż pozostawała w jej zarządzie. Wojewoda powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 roku I OSK 1401/09, a także powołał się na przesłanki określone w art. 11 ust 1 Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm. – dalej ustawa "komunalizacyjna").
Odwołanie od decyzji Wojewody złożył Prezydent Miasta L. domagając się stwierdzenia nabycia własności przez miasto L.
W uzasadnieniu odwołania Prezydent zakwestionował uznanie przez Wojewodę wykonywania przez P. na przedmiotowej nieruchomości zadań należących do właściwości organów administracji rządowej oraz stwierdził, iż P. nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości eliminującego komunalizację z mocy prawa.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr KKU-[...] po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. – uchyliła zaskarżoną decyzję w całości, stwierdzając jednocześnie nabycie przez Gminę Miasto L, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., własności nieruchomości, położonej w L. przy ul. [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż postępowanie uwłaszczeniowe, na które powołuje się Wojewoda jest prowadzone na podstawie art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP, przy czym art. 34 a został dodany nowelizacją z dnia 25 maja 2003 roku.
Z okoliczności tej wynika w ocenie Komisji, że postępowanie takie toczy się na podstawie przepisów, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 roku. Ten stan rzeczy stał się powodem dla którego Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 roku stwierdził, iż art. 34a nie odnosi się do komunalizacji z mocy prawa określonej w art. 5 ust 1 ustawy "komunalizacyjnej". Decyzje komunalizacyjne wydane na podstawie w/w przepisu mają charakter deklaratoryjny, tj. potwierdzają jedynie nabycie własności przez właściwą gminę, które nastąpiło z dniem 27 maja 1990 roku tj. z dniem wejścia w życie ustawy "komunalizacyjnej".
W związku z tym postępowanie uwłaszczeniowe prowadzone w trybie ustawy o komercjalizacji nie może eliminować komunalizacji z mocy prawa, tym bardziej, że przesłanki postępowania uwłaszczeniowego określone w art. 34 wskazują na brak, po stronie PKP, tytułu prawnego do uwłaszczanej nieruchomości.
Organ wskazał, iż jak wynika z ustaleń Wojewody, P. S.A. przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu. Stwierdzono, że tytuł ten wynika z władania nieruchomością oraz z przepisów stanowiących podstawę funkcjonowania Przedsiębiorstwa i w konsekwencji tytuł ten eliminuje komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa. Niezależnie od tego Wojewoda powołał się na zastosowanie w sprawie niniejszej art. 11 ust 1 ustawy "komunalizacyjnej".
KKU podkreśliła, że w całym okresie władania przedmiotową nieruchomością przez P. obowiązywały procedury nabywania prawa użytkowania, czy zarządu przez państwowe jednostki organizacyjne.
W ocenie Krajowej Komisji stanowisko to świadczy o tym, że Wojewoda nie widzi potrzeby legitymowania się przez P. zindywidualizowanym tytułem prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości. A indywidualizacja ta jest niezbędna przy ocenie tytułu prawnorzeczowego. Chodzi o to, że tytuł prawnorzeczowy musi w swej osnowie zawierać wszystkie szczegółowe cechy geodezyjne i ewidencyjne.
W ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej Przedsiębiorstwu P. S.A. nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, oparty na stosownej decyzji ustanawiającej prawo do nieruchomości. W tym stanie rzeczy nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust 1 ustawy "komunalizacyjnej" do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 roku. Zgodnie bowiem z treścią, obowiązującego w dniu 27 maja 1990 roku, art. 6 ust 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (DZ.U. z 1989 r. Nr 14, poz.74), grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, dokonując analizy w przedmiocie wyjaśnienia podstawy prawnej, na jakiej oparte było dysponowanie gruntem przez P. doszła do wniosku, w szczególności na podstawie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przepisy konstytuujące przedsiębiorstwo P. takiego tytułu nie tworzą. Podkreślono także, że przepisy traktatów międzynarodowych, a także rozporządzenie Prezydenta RP oraz żadne przepisy powojenne o Ziemiach Odzyskanych, nacjonalizacji, militaryzacji, włącznie z dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich, formułujące z natury rzeczy ogólne zasady dotyczące dysponowania mieniem, nie mogły tworzyć po stronie P. konkretnie sformułowanego, w stosunku do geodezyjnie wyodrębnionej nieruchomości, ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania, czy prawa zarządu.
A tylko tak sformułowane prawo może wyłączać zdaniem Komisji wyłączyć komunalizację z mocy prawa. Faktyczne jej objęcie i władanie nie tworzy formalnoprawnego zarządzania. Obowiązująca w dniu wejścia w życie ustawy "komunalizacyjnej" ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 roku o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" sformułowała jedynie zasadę władania gruntami przez P. Z ogólnych przepisów tej ustawy (art. 16) nie wynikały uprawnienia do konkretnie określonych działek o określonych powierzchniach i zapisach ewidencyjnych. Takie uszczegółowienie mogło się znaleźć tylko w odpowiednich decyzjach terenowych organów władzy państwowej wydawanych w przedmiocie użytkowania, czy zarządu. W ocenie Krajowej Komisji wpisy hipoteczne oraz wpisy ewidencyjne np. władający: Dyrekcja Okręgowa P. oddają jedynie stan faktyczny, który nie jest oparty o podstawę prawną formalnie określającą prawo P. do określonego gruntu.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podkreśliła również, że fakt, iż na nieruchomości funkcjonuje infrastruktura kolejowa sam z siebie nie tworzy innej jakości w kontekście art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy "komunalizacyjnej". Nie istnieje przepis prawa, który wyłączałby z komunalizacji nieruchomości, na których znajduje się infrastruktura kolejowa.
Na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2014 r., P. S.A w W. złożyły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – zarzucając jej m. in. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
W uzasadnieniu skargi wskazano, iż przy uwzględnieniu zakresu przedmiotowo-podmiotowego przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1-3 w/w ustawy (tj. mienie należące do przedsiębiorstw państwowych, zakładów i innych jednostek organizacyjnych, dla których organami założycielskimi były rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego), wynika, że wyłączeniu spod komunalizacji podlegało mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstw, zakładów lub jednostek organizacyjnych, dla których organami założycielskimi w dniu 27 maja 1990 r. byli wojewodowie lub naczelne organy administracji państwowej.
Istotą rozpatrywanej sprawy komunalizacyjnej jest ustalenie i rozstrzygnięcie przez organ administracji orzekający w sprawie, czy w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - czyli w dniu 27 maja 1990 r., nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe) i należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej, czy też stanowiła mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstwa (pozostawała w jego zarządzie lub użytkowaniu) i z tego tytułu była wyłączona z komunalizacji.
Ponadto strona skarżąca podniosła, iż w niniejszej sprawie na termin "prawo zarządu" należy spojrzeć przez pryzmat przyjętych w okresie PRL, odnośnie własności państwowej, koncepcji prawnych i ich uwarunkowań ustrojowo-ideologicznych. Patrzenie na problematykę zarządu mieniem ogólnonarodowym z obecnej perspektywy prowadzi do zniekształcenia intencji ustawodawcy zamierzającego - po zmianie ustroju - dokonać procesów uwłaszczeniowych tak odnośnie do reaktywowanego samorządu terytorialnego, jak i państwowych osób pranych - gdyż w ramach tych procesów chodziło raczej o zmianę konstrukcji prawnej (odpowiadającym współczesnym założeniom ustrojowym) niż o daleko idące przesunięcia majątkowe.
Strona skarżąca przywołała również w ślad za Wojewodą [...] orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 roku I OSK 1401/09, w którym jej zdaniem sąd administracyjny przesądził możliwość powoływania się na akt prawny regulujący powstanie konkretnego podmiotu i wykazywanie, że zgodnie z jego regulacją całe określone w sposób niezindywidualizowany mienie przeszło w zarząd tego podmiotu. Bez względu więc na to, czy wymienione przedsiębiorstwo legitymuje się obecnie dokumentem wykazującym przekazanie mu konkretnego gruntu, może ono udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, że konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei i wobec tego była w zarządzie P. Fakt taki stanowi przeszkodę do komunalizacji tego mienia.
Zadaniem skarżącego o tym, iż ustawodawca przewidział, że P. posiadało grunty Skarbu Państwa nie legitymując się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej, dobitnie również świadczy przepis art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948). Wymieniony przepis - przy spełnieniu określonych przesłanek - przyznaje z wejściem w życie ustawy, z mocy prawa, prawo wieczystego użytkowania tych gruntów przedsiębiorstwu PKP. Jednocześnie art. 34a wymienionej ustawy stanowi, że "grunty; o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. Wyjaśniając wątpliwości związane z tymi przepisami Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt K 30/04 (Dz. U. z 2005 r. Nr 69, poz. 525) stwierdził, że "celem zakwestionowanego przepisu było wyłączenie określonych gruntów spod komunalizacji i zapewnienie P. stabilnej sytuacji prawnej (...) w stosunku do nieruchomości wskazanych w art. 34 ustawy o komercjalizacji P.". Również przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy należy uznać, że wyłączył on grunty zarządzane przez P. bez formalnego tytułu prawnego spod komunalizacji. Przyjęcie bowiem stanowiska przeciwnego prowadziłoby do wniosku, że normy z art.34 i 34a ustawy o komercjalizacji są puste, gdyż grunty takie zostały już skomunalizowane z dniem 27 maja 1990 r.
W ocenie P. SA przedstawione w sprawie środki dowodowe w postaci przedstawionych dokumentów w postępowaniu z wniosku P. SA o uwłaszczenie są wystarczające dla uznania, iż przedmiotowa nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei i wobec tego była w zarządzie P.. Świadczą o tym przede wszystkim dokumenty przedłożone przez P. a znajdujące się w aktach Wojewody [...], m.in. orzeczenie Nr [...] Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] kwietnia 1952 r. o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości na rzecz przedsiębiorstwa państwowego "P." na cele komunikacji kolejowej.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA WSA 2008, nr 2, poz. 31; zob. także uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, s. 29 uzasadnienia). Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach przedstawionych wyżej należało uznać, że decyzja organu odwoławczego odpowiada prawu a skarga podlega oddaleniu w całości.
Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1950r. Nr [...] Prezydium Rady Narodowej na podstawie art. 3 § 1 i art. 22 § 1 rozporządzenia Prezydenta R.P. z dnia 24 września 1934r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm.) oraz art.1 i art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. Nr 20, poz.138) w brzmieniu art. 1 ustawy z dnia 30 grudnia 1949r. (Dz. U. Nr 65, poz.527) wywłaszczyło na rzecz P. na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń publicznej komunikacji kolejowej nieruchomość położoną w L. przy ul. [...], Nr.hip. [...], rep.[...] hip, stanowiącą własność H.i B. W. Wywłaszczenie polegało na odjęciu z dniem 9 maja 1945r. praw własności nieruchomości i wszystkich praw rzeczowych z nią związanych.
Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1952 r., Nr [...] Prezydium Rady Narodowej wykonano wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz "P.", na cele komunikacji [...], zgodnie z orzeczeniem z dnia [...] lipca 1950 roku.
Powyższe orzeczenia statuowały stan faktyczny na podstawie, którego "P." i następcy prawni ww. władali przedmiotową nieruchomością bez żadnych dokumentów o przekazaniu tych gruntów w formie prawem przewidzianej.
Prawidłowa była zatem, decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2014r., która uchyliła decyzję Wojewody [...]o z dnia [...] kwietnia 2012r. odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Gminę Miasto L. nieruchomości położnej w L. przy ul. [...] i stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto L. z dniem 27 maja 1990r. własności ww. nieruchomości, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Stosownie do ww. art. 5 ust. 1 ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Wyjaśnić należy, iż użyte w tym przepisie przez ustawodawcę pojęcie "należące do", oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym. W tym stanie rzeczy faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 następowała z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie, tj. 27 maja 1990 r., a wydawana w tym przedmiocie decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzała przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę.
Podstawowy zagadnieniem w sprawie było zatem ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe P. dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co by wykluczało możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe P. było jedynie władztwem faktycznym.
Podkreślić przy tym należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowało się stanowisko, iż akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizacje kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach wydanych w sprawach: I OSK 1457/06; I OSK 1947/06, I OSK 1456/06, I OSK 187/07, I OSK 929/09 czy I OSK 1475/11). W niniejszej sprawie Sąd to stanowisko w całości podzielił.
Strona skarżąca nie dysponowała żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd czy użytkowanie. Zważyć należy, że zarząd, to prawna forma władania, która uprawnia do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu. Decydujące znaczenie mają bowiem dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy - tj. 27 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych.
Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie natomiast z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać (np. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt I SA 2240/98, LEX nr 47368, wyrok NSA z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05, LEX nr 194864). Istotne jest również, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 23 września 1993 r., sygn. akt III CZP 81/93, OSNC z 1994 r., nr 2, póz. 27).
Brak tytułu prawnego P. w dacie 27 maja 1990 r. do spornej nieruchomości oznacza, że należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. W tym stanie rzeczy spełnione zostały wszystkie marterialonoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa.
W skardze strona skarżąca zwróciła uwagę na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 września 2010 r., I OSK 1401/09. Podkreślenia jednak wymaga, że zaprezentowany w nim pogląd ma charakter odosobniony i po wydaniu ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach, dotyczących analogicznych spraw, prowadzonych z udziałem skarżącej P. S.A. w W., już do tego zapatrywania nie nawiązywał. Należy natomiast przychylić się do poglądu utrwalonego już w orzecznictwie sądów administracyjnych, że tylko określony tytuł prawny, chroniony prawem, oddziałuje na nowo ukształtowany z dniem 27 maja 1990 r. stan własnościowy potwierdzany decyzją komunalizacyjną wydawaną na podstawie przepisów ustawy "komunalizacyjnej".
Za niezasadne należy zatem uznać pozostałe zarzuty podniesione w skardze, a dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego tj. przepisów ustawy z dnia 2 grudnia 1960r. o kolejach (Dz.U. Z 1970, Nr 9, poz.76) oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe.
Strona skarżąca powołała się w skardze również na art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym P., zgodnie, z którym mienie P. stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego. Stanowią je środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez P. w toku jego dalszej działalności. P. gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych. Jednak z przepisu tego w żaden sposób nie wynikało, aby miał on samodzielnie kreować bądź choćby potwierdzać prawo zarządu P. w stosunku do konkretnych nieruchomości.
Nie można również przyjąć aby przedmiotowa nieruchomości była wyłączona z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Stosownie do tego przepisu, mienie ogólnonarodowe (państwowe), o którym mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli składniki tego mienia w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r. służyły wykonywaniu zadań publicznych, należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej, natomiast P. nie należy do kręgu wymienionych w tym przepisie podmiotów. Również w wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 15, poz. 301) przedsiębiorstwo państwowe P. nie zostało ujęte.
Należało zatem uznać za trafną decyzję organu odwoławczego, a zarzuty dotyczące naruszenia przez organ powołanych w skardze przepisów prawa materialnego i procesowego uznać należy za bezzasadne.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło