I OSK 637/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/WA 1332/14 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi M. F. na decyzję [...] S.A. Oddział W. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem 5 grudnia 2014 r., II SA/WA 1332/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. F. na decyzję [...] S.A. Oddział W. z [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu, Sąd I instancji wskazał, że osoba fizyczna i osoba prawna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa; art. 25 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.). Zdolność sądową mają także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej (art. 25 § 2 p.p.s.a.). Zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 25 § 3 p.p.s.a.). Zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (art. 25 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 32 p.p.s.a., w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W przedmiotowej sprawie stronami postępowania są: skarżąca – M. F. oraz [...] S.A. Oddział w W., na którą wskazała strona skarżąca w skardze, jako na organ zobowiązany do udostępnienia żądanej informacji publicznej. W sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że oddział spółki akcyjnej nie posiada zdolności sądowej. Spółka akcyjna osobą prawną staje się z chwilą wpisania jej do rejestru, tj. Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (art. 306 pkt 4 k.s.h.). Kodeks spółek handlowych nie reguluje kwestii tworzenia oddziałów spółek akcyjnych mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jednak na możliwość posiadania przez przedsiębiorcę (spółkę akcyjną) oddziałów wskazują przepisy ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), tj. art. 5 pkt 4, zgodnie z którym przez oddział rozumie się wyodrębnioną i samodzielną organizacyjnie część działalności gospodarczej, wykonywaną przez przedsiębiorcę poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania działalności. Jeżeli przedsiębiorca posiada oddziały, to w rejestrze przedsiębiorców obok danych dotyczących przedsiębiorcy powinny być ujawnione także siedziby i adresy jego oddziałów (art. 38 pkt 1 lit. d ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.). Jednakże, pomimo organizacyjnego, technicznego, kadrowego i finansowego wyodrębnienia oddział nie posiada odrębnej podmiotowości (zdolności) prawnej, bowiem podstawą aktywności oddziału jest zawsze osobowość (zdolność) prawna przedsiębiorcy (por. A. Janiak. Komentarz do art. 436 Kodeksu cywilnego, pub. LEX, 2012). Z powyższego wynika, że osobowość prawną, a co za tym idzie zdolność sądową, posiada jedynie spółka akcyjna, co oznacza, że tylko spółka akcyjna może być stroną w postępowaniu ze skargi na decyzję [...] S. A. Oddział W. z [...] marca 2014 r. w sprawie udostępnienia informacji publicznej. W realiach niniejszej sprawy stroną postępowania może być wyłącznie [...] S.A. z siedzibą w L. Niewłaściwe określenie podmiotu, którego dotyczy skarga, nie jest brakiem formalnym skargi, ani też brakiem podlegającym uzupełnieniu w trybie przewidzianym w art. 31 p.p.s.a. Reasumując, skoro oddział spółki akcyjnej nie posiada zdolności sądowej, to nie może występować w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako strona. Z tego względu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. W skardze kasacyjnej M. F. zaskarżyła w całości opisane wyżej postanowienie i zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 4 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2014 r. poz. 782 ze zm.; zwanej dalej u.d.i.p.) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że [...] S.A. Oddział W. nie jest podmiotem zobowiązanym do udzielania wnioskowanych informacji w trybie omawianej ustawy; 2. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie oraz art. 25 § 3 w zw. z art. 32 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i nieprzypisanie jednostce organizacyjnej (oddziałowi osoby prawnej) przymiotu strony, co skutkuje odrzuceniem skargi. Z uwagi na przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie od [...] S.A. Oddział W. na rzecz M. F. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w zaskarżonym postanowieniu wskazując na brak zdolności sądowej po stronie oddziału spółki akcyjnej, Sąd I instancji nie odniósł się do przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., do udostępniania informacji publicznej obowiązane są n.in władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym. Przepis art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 25 § 1 p.p.s.a. Jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., to każda jednostka organizacyjna wykonująca zadania publiczne, nawet gdy stanowi część spółki wykonującej takie zadania. Bez wątpienia, na podstawie art. 9c ust. 3 ustawy – Prawo energetyczne, [...] S.A. wykonuje zadania operatora systemu dystrybucyjnego i w tym zakresie realizuje zadania publiczne. Jeżeli zaś chodzi o prawidłową interpretację pojęcia "jednostka organizacyjna" w kontekście przepisu art. 25 § 3 p.p.s.a., to jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 listopada 2013 r., I OSK 1559/13, oddział spółki akcyjnej jest bowiem wprawdzie jednostką nieposiadającą osobowości prawnej ale przepisy prawa pozwalają na nią nałożyć obowiązki lub przyznać uprawnienia lub skierować nakazy i zakazy, a także stwierdzić albo uznać uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisów prawa. Ta zaś cecha wyposaża tego rodzaju jednostkę, niebędącą żadnym z podmiotów wymienionych w art. 25 § 1 i 2 p.p.s.a. w zdolność sądową (art. 25 § 3 p.p.s.a.). W związku z tym, oddział spółki akcyjnej, a nawet jej organ, jest podmiotem wyposażonym w zdolność sądową z zakresu dostępu do informacji publicznej. Może być traktowany jako organ w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., a zatem w znaczeniu funkcjonalnym, wynikającym z charakteru wykonywanych zadań należących do zakresu zadań publicznych, co w rezultacie uzasadnia przyznanie mu przymiotu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podobnie w wyroku z 26 lutego 2014 r., I OSK 2401/13, NSA stwierdził, że w sprawach z zakresu dostępu do informacji publicznej w zdolność sądową wyposażony jest między innymi oddział spółki akcyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało uchylić. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym jest możliwe przypisanie jednostce organizacyjnej (oddziałowi osoby prawnej) przymiotu strony. Sprawy dotyczące udostępnienia informacji publicznej należą do kategorii spraw szczególnych, rozstrzyganych na podstawie ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Przepis art. 4 ust. 1 pkt 5 tej ustawy jest natomiast przepisem szczególnym w stosunku do art. 25 § 1 p.p.s.a. Jednostka organizacyjna, o jakiej mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., nie stanowi jednostki organizacyjnej o jakiej mowa w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego czy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. jest to każda jednostka organizacyjna wykonująca zadania publiczne, nawet kiedy stanowi część spółki powołaną przez spółkę w celu świadczenia usług na określonym terenie. Oddział spółki akcyjnej, a nawet jej organ może być traktowany jako organ w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., a zatem w znaczeniu funkcjonalnym, wynikającym z charakteru wykonywanych zadań należących do zakresu zadań publicznych, co uzasadnia przyznanie mu przymiotu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA: z 4 kwietnia 2013 r., I OSK 102/13, z 23 września 2013 r., I OSK 731/14, z 15 października 2013 r., I OSK 830/13, z 9 kwietnia 2014 r., I OSK 2445/13 i I OSK 914/14, z 16 kwietnia 2014 r., I OSK 2639/13, a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt I OZ 811/13). W niniejszej sprawie [...] S.A. Oddział W. jest podmiotem wykonującym zadania publiczne (art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p.) z uwagi na dysponowanie zasobami energetycznymi państwa. W związku z tym, zasadne okazały się zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 25 § 3 i art. 32 p.p.s.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zastosuje się do poglądu wskazanego powyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, ponieważ w art. 209 p.p.s.a. przyjęto unormowanie, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07, publ. ONSAiWSA z 2008 r., nr 2, poz. 23), a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi.