II OZ 703/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] sp. k. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 1496/14 o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skarg D. F., S. F., U. G., J. G., B. I., A. J., A. J., R. S. i D. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia 26 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 1496/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi kasacyjnej [...] sp. k. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 stycznia 2015 r. w sprawie ze skarg D. F., S. F., U. G., J. G., B. I., A. J., A. J., R. S. i D. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 stycznia 2015 r. (pkt I), odrzucił skargi U. G., J. G., B. I. i R. S. (pkt II), uchylił zaskarżoną decyzję (pkt III) oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżących A. J. i A. J. solidarnie kwotę 757 zł, na rzecz skarżących S. F. i D. F. solidarnie kwotę 500 zł, na rzecz skarżącej D. U. kwotę 500 zł - tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt IV - VI). Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 1496/14 odrzucił skargę [...] sp. k. z siedzibą w K. od powyższego wyroku (pkt 1) i zwrócił skarżącej kasacyjnie spółce kwotę 250 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniesiona skarga kasacyjna obarczona była brakiem fiskalnym i formalnym. Zarządzeniem z dnia 16 lutego 2016 r. wezwano pełnomocnika spółki do usunięcia powyższych braków poprzez uiszczenie wpisu sądowego oraz nadesłanie 53 egzemplarzy odpisów skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W zakreślonym terminie uiszczono wpis sądowy od skargi kasacyjnej oraz nadesłano 53 odpisy skargi kasacyjnej, które nie były podpisane. W ocenie Sądu strona nie wykonała zarządzenia i nie nadesłała potwierdzonych odpisów skargi kasacyjnej. Wskazał, że pełnomocnik skarżącej spółki, będący adwokatem, nadesłał 53 kserokopie skargi kasacyjnej niepoświadczone za zgodność z oryginałem, również nie zawierały one podpisu. Z tego powodu Sąd odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zażalenie na to postanowienie wniosła [...] sp. k. z siedzibą w K., zastępowana przez pełnomocnika będącego adwokatem. Spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 178 p.p.s.a. będące wynikiem naruszenia art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W ocenie skarżącej kasacyjnie spółki brak podpisów na odpisach skargi kasacyjnej lub brak poświadczeń tych odpisów nie jest brakiem formalnym, a już na pewno nie na tyle istotnym, który uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu. Niezależnie od argumentacji odnośnie do braku podstaw prawnych przewidujących konieczność podpisania / poświadczenia odpisów, skarżąca kasacyjnie wskazała, że w niniejszej sprawie zasadne było bądź wezwanie przez Sąd pełnomocnika strony do stawienia się w siedzibie Sądu celem poświadczenia, alternatywnie podpisania odpisów, bądź odesłanie pełnomocnikowi tych dokumentów celem poświadczenia (podpisania) z wyznaczeniem odpowiedniego terminu na dokonanie tej czynności. Autor zażalenia podniósł ponadto, że kwestia formy odpisu pisma procesowego, w szczególności w zakresie konieczności jego podpisania lub poświadczenia, nie jest prawnie uregulowana, nie ma też jednolitego stanowiska w doktrynie i orzecznictwie w tym zakresie. Zdaniem strony nadesłane 53 odpisy wiernie odzwierciedlają oryginał skargi kasacyjnej, dodatkowo skarżący kasacyjnie w podpisanym własnoręcznie piśmie przewodnim z dnia 24 lutego 2016 r. potwierdził, że przedkłada odpisy, czyli dokumenty odpowiadające treścią oryginałowi skargi kasacyjnej. Na koniec spółka podniosła, że Sąd pierwszej instancji w zarządzeniu do uzupełnienia braków formalnych powinien wskazać, w jakiej formie odpisy skargi kasacyjnej powinny zostać przedłożone. Zdaniem strony zaniechanie takiego wskazania nie może uzasadniać odrzucenia skargi kasacyjnej, a co najwyżej wezwanie do jej uzupełnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak stanowi art. 47 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.) do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej (art. 47 § 2 ww. ustawy). Przepis art. 49 § 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że w wypadku, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepisem szczególnym w stosunku do art. 49 § 1 p.p.s.a. jest art. 178 p.p.s.a., który w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nakazuje sądowi jej odrzucenie. W świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 13/13 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) nie ulega wątpliwości, że niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. Istotą rozpatrywanej sprawy pozostaje zatem jedynie rozstrzygnięcie, czy nadesłane kopie skargi kasacyjnej mogą zostać uznane za jej odpisy. W przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest definicji legalnej odpisu pisma procesowego. W orzecznictwie podkreśla się, że odpisem pisma procesowego jest każdy dalszy jego egzemplarz, odwzorowany w dowolnej technice, zgodny z oryginałem co do treści. Może to być kopia maszynowa, fotokopia, a także kopia wykonana przy użyciu każdej innej techniki powielania, np. wydruk komputerowy (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 774/06, postanowienie NSA z dnia 30 czerwca 2009 r. sygn. akt II OSK 927/09, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotą odpisu jest odwzorowanie w dowolnej technice pełnej treści składanego pisma. Podstawowym wymogiem odpisu pisma procesowego jest zatem jego zgodność, tj. wierność treści z oryginałem. Nie budzi wątpliwości, że elementem treści pisma procesowego jest podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, co wprost wynika z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 46 § 4 p.p.s.a., podpis musi być własnoręczny. Tym samym jest to jedyny element treści pisma procesowego, dla którego ważności nie jest obojętne, w jakiej formie jest złożony. Na gruncie niniejszej sprawy powstało pytanie, czy odpis pisma procesowego musi zawierać podpis strony bądź jej pełnomocnika, a jeśli tak, to w jakiej formie jest on wymagany na odpisie. Skoro, jak wyjaśniono wyżej, podpis jest elementem treści pisma procesowego wymienionym w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., to odpis pisma procesowego dla zachowania zgodności co do treści z oryginałem również musi zawierać podpis. Odpisy pisma procesowego nie muszą być podpisywane przez stronę. Założenie odwrotne spowodowałoby bowiem, że nie byłby to odpis, ale oryginał pisma, a obowiązku złożenia odpowiedniej liczby oryginałów pisma procesowego ustawa nie nakłada na strony (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt II OZ 326/16, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić jednak trzeba, że złożenie własnoręcznego podpisu na odpisie pisma procesowego nie jest wymagane tylko wtedy, jeżeli na odpisie odwzorowany jest własnoręczny podpis (np. gdy odpis jest fotokopią oryginału pisma zawierającego ten podpis). W sytuacji natomiast, gdy na odpisie brak jest odwzorowanego własnoręcznego podpisu (np. gdy jest to wydruk komputerowy), podpis ten musi został złożony własnoręcznie na odpisie. Wymóg złożenia w opisanej sytuacji własnoręcznego podpisu na odpisie jest bowiem jedynym sposobem na umieszczenie tego elementu pisma procesowego na odpisie, co pozwoli zapewnić zgodność treści odpisu z oryginałem. Własnoręcznego podpisu, czy to złożonego na egzemplarzu odpisu, czy też powielonego z oryginału, nie zastępuje zamieszczenie w stosownym miejscu odpisu w formie wydruku komputerowego jedynie oznaczenia z imienia i nazwiska osoby, która ten podpis na oryginale złożyła, ani opatrzenie odpisu samą pieczątką tej osoby. Brak podpisu na odpisie powoduje, że egzemplarz ten nie jest zgodny co do treści z podpisanym własnoręcznie oryginałem pisma procesowego i tym samym nie stanowi odpisu w rozumieniu art. 47 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca kasacyjnie spółka nie wykonała prawidłowo wezwania Sądu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej przez złożenie jej 53 odpisów. Nadesłane egzemplarze pisma nie zawierały własnoręcznego podpisu pełnomocnika strony, toteż w tym zakresie nie były zgodne co do treści z oryginałem skargi kasacyjnej. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 p.p.s.a. Odnosząc się do kwestii poświadczenia zgodności odpisu z oryginałem wskazać należy, że jest to kolejny wymagany element odpisu pisma procesowego. Bez względu na to, czy jest to egzemplarz pisma zgodny układem treści z oryginałem (fotokopia, wydruk komputerowy), czy też osobno sporządzony dokument, zawsze niezbędne jest jednak poświadczenie jego zgodności z oryginałem. Osoba poświadczająca przyjmuje odpowiedzialność za zgodność pisma z oryginałem. Za takim poglądem przemawia także treść art. 47 § 2 p.p.s.a., który, mówiąc o przykładowych odpisach (fotokopiach i wydrukach poczty elektronicznej), wymaga ich uwierzytelnienia. Z powyższego przepisu wynika także to, że odpisy sporządzane w innej formie również muszą być uwierzytelnione (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex 2013 r.). Prawidłowe rozumienie pojęcia "odpis" zakłada konieczność jego poświadczenia za zgodność z oryginałem. W związku z powyższym samo wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi kasacyjnej poprzez złożenie jej odpisów, pomimo braku wyraźnego zastrzeżenia, że chodzi o odpisy poświadczone za zgodność z oryginałem, oznacza właśnie taką formę uzupełnienia braków tego pisma (por. cyt. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt II OZ 326/16). Przyjąć zatem należy, że dopiero przedstawienie uwierzytelnionego odpisu pisma odzwierciedlającego treść oryginału warunkuje spełnienie wymogów określonych przepisem art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a. Pominąć jednak nie można, że pomimo zawartego w art. 47 p.p.s.a. wymogu uwierzytelnienia odpisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nierzadko można spotkać się z poglądem, zgodnie z którym w sytuacji, gdy wezwanie Sądu zostało wykonane w ten sposób, że strona lub jej pełnomocnik nadesłali kserokopie, a więc egzemplarze odpowiadające treści złożonego środka zaskarżenia, a jedynie nie poświadczono ich za zgodność z oryginałem, to odrzucenie byłoby dotknięte nadmiernym rygoryzmem. Wskazuje się wówczas, że odrzucenie takiego pisma nie znajduje uzasadnienia w treści art. 47 § 1 w zw. z art. 49 p.p.s.a., ponieważ nie ma przeszkód, żeby pismo - mimo wspomnianych niedociągnięć - mogło otrzymać prawidłowy bieg (por. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2016 r. sygn. akt II OZ 455/16 i powołane tam orzecznictwo; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie przesądzając o prawidłowości przedstawionego wyżej stanowiska stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie brak poświadczenia za zgodność z oryginałem nadesłanych 53 odpisów skargi kasacyjnej miał drugorzędne znaczenie wobec faktu, że odpisy te nie zawierały własnoręcznego podpisu. Brak zgodności treści odpisów z oryginałem skargi kasacyjnej w tym zakresie był bezpośrednią przyczyną uznania, że wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej nie zostało w terminie wykonane, co skutkowało odrzuceniem skargi na podstawie art. 178 p.p.s.a. Dokonywanie oceny, czy mimo nieuwierzytelnienia odpisów pismo może otrzymać prawidłowy bieg, mogłoby ewentualnie nastąpić dopiero wówczas, gdyby złożone odpisy skargi kasacyjnej były zgodne co do treści z oryginałem. Wymóg ten w niniejszej sprawie bezspornie nie został natomiast spełniony. Na koniec wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie skarżąca kasacyjnie spółka reprezentowana była przez zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata i to do niego skierowane zostało wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Wzorzec staranności zawodowej pełnomocnika zawodowo trudniącego się świadczeniem pomocy prawnej obejmuje jego profesjonalizm w sprawach, których prowadzenia się podejmuje. Z profesjonalizmem zaś należy z pewnością łączyć posiadanie przez zawodowego pełnomocnika wiedzy odnośnie do tego, iż odpis pisma procesowego wymaga bezwzględnego poświadczenia jego zgodności z oryginałem oraz podpisania. Z tego względu nie można skutecznie stawiać Sądowi pierwszej instancji zarzutu, że nie wezwał pełnomocnika do podpisania i uwierzytelnienia nadesłanych odpisów skargi kasacyjnej, bowiem nie było ku temu podstaw prawnych wobec prawidłowego sformułowania wezwania z dnia 16 lutego 2016 r. Zauważyć też wypada, że 6 odpisów skargi kasacyjnej nadesłanych przez pełnomocnika wraz ze skargą kasacyjną zostało przez niego własnoręcznie podpisanych. Dziwi zatem brak konsekwencji w stanowisku przedstawionym w zażaleniu, że brak podpisania odpisów nie stoi na przeszkodzie nadaniu pismu prawidłowego biegu, gdy wcześniej ten sam pełnomocnik bez wezwania Sądu złożył odpisy skargi kasacyjnej zawierające ten wymagany podpis. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.