II GSK 840/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "I." Spółki z o.o. we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1783/14 w sprawie ze skargi "I." Spółki z o.o. we W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie udzielenia prawa ochronnego na wzór użytkowy oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1783/14, oddalił skargę I.. Sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na wzór użytkowy. Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia: I Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: UP lub organ) udzielił na rzecz I. sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: spółka lub skarżąca) prawo ochronne na wzór użytkowy "Moduł grzewczy" nr [...] zgłoszony w dniu [...] marca 2005 r. Informacja o udzieleniu prawa ochronnego została podana w dniu [...] grudnia 2007 r. w Wiadomościach Urzędu Patentowego nr [...] (WUP). Następnie, UP decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. udzielającą I. sp. z o.o. prawa ochronnego na wzór użytkowy pt. "Moduł grzewczy" oraz umorzył postępowanie w sprawie. Urząd Patentowy stwierdził, że w sprawie złożono dwa sprzeciwy. Pierwszy z dnia [...] lutego 2008 r. wniesiony przez Przedsiębiorstwo B. sp. z o.o. z siedzibą we W., co do którego uprawniony w wyznaczonym terminie udzielił odpowiedzi (pismo z dnia [...] kwietnia 2008 r.) wnosząc o oddalenie sprzeciwu, w związku z czym sprawa została przekazana do rozpoznania w trybie spornym i rozstrzygnięta decyzją z [...] lipca 2009 r. Drugi sprzeciw (z dnia [...] czerwca 2008 r. złożony w tym samym dniu) wniósł J. B. prowadzący działalność pod nazwą B. J. B. we W.. Urząd Patentowy zawiadomił uprawnionego o wniesieniu sprzeciwy pismem z dnia [...] lipca 2008 r., wskazując, że sprzeciw złożył B. J. B. (reprezentowany przez rzecznika patentowego D. O.) jednocześnie załączając sprzeciw i wyznaczając termin dwóch miesięcy na zajęcie stanowiska. W wyznaczonym terminie do dnia 7 października 2008 r. skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na sprzeciw. Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego przez skarżącą, UP decyzją z dnia [...] marca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r. uchylającą decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. o udzieleniu skarżącej prawa ochronnego na wzór użytkowy pt. "Moduł grzewczy" oraz umorzył postępowanie w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r. oddalił skargę wniesioną przez I. sp. z o.o. Sąd I instancji wskazał, że w sprawie faktycznie zostały złożone dwa sprzeciwy: przez Przedsiębiorstwo B. sp, z o.o. z siedzibą we W. kod [...] ul. [...] podpisany przez Prezesa Zarządu tej spółki – J. B. oraz przez przedsiębiorcę J. B. wykonującego działalność gospodarcza pod nazwą B. J. B. ul. [...], [...] W. Skarżąca odpowiedziała w terminie na pierwszy sprzeciw uznając go za bezzasadny, natomiast nie złożyła odpowiedzi na drugi sprzeciw. W ocenie Sądu I instancji - podzielającego stanowisko UP - nie można uznać za uzasadniające stwierdzenie rzecznika patentowego skarżącej, iż faktycznie jego pismo z dnia [...] sierpnia 2008 r. miało odnosić się do sprzeciwu J. B. Należy bowiem podkreślić, że rzecznik patentowy, będąc pełnomocnikiem w sprawie należącej do uprawnień rzecznika (patentowego, podobnie jak na przykład adwokat w sprawach cywilnych lub karnych, powinien właściwie orientować się w sytuacji prawnej w tym procesowej dotyczącej reprezentowanej strony. Już bowiem zapoznanie się z zaświadczeniem z ewidencji działalności gospodarczej J. B. i z treścią pełnomocnictwa (znajdujących się w aktach sprawy), jakie J. B. udzielił rzecznikowi patentowemu D. O. należało wyprowadzić wniosek o tym, że sprzeciw z dnia [...] czerwca 2008 r. był sprzeciwem J. B., a nie Przedsiębiorstwa B. sp. z o.o. Nie bez znaczenia pozostaje i ta okoliczność, że dopiero w piśmie z dnia [...] września 2010 r. rzecznik patentowy skarżącej powołał się na mylne oznaczenie w piśmie z dnia 12 sierpnia 2008 r. podmiotu składającego sprzeciw - zamiast na J. B. - wskazał na Przedsiębiorstwo B. sp. z o.o. II I.. Sp. z o.o. z siedzibą we W. wniosła skargę kasacyjną od wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1783/14 wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa, tj. naruszenie przepisu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a) w związku z naruszeniem przepisu art. 109 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy pod nieobecność pełnomocnika skarżącej mimo jego wniosku o odroczenie rozprawy. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 430/14). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ramach tej podstawy kasacyjnej autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 109 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy pod nieobecność pełnomocnika skarżącej, mimo jego wniosku o odroczenie rozprawy. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu należy w pierwszej kolejności wskazać, że jak wynika z akt sądowych sprawy, pismem z dnia [...] listopada 2014 r. pełnomocnik skarżącej rzecznik patentowy T. R., został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W., która odbyła w dniu 10 grudnia 2014 r. (k. 34 akt sądowych). Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się do Sądu I instancji o odroczenie rozprawy, załączając kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] grudnia 2014 r. wydanego przez lekarza stomatologa, którego treść była następująca: "Pacjent R. T. aktualnie jest objęty diagnostyką nasilonych bólów głowy, problemów w mówieniu oraz leczeniem stomatologiczno – protetycznym" (k. 39-40 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącej o odroczenie rozpoznania sprawy (k. 45-46 akt sadowych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie - wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie - w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji art. 109 p.p.s.a Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wykazana zaświadczeniem lekarskim choroba strony, uniemożliwiająca stawienie się w sądzie jest "znaną sądowi przeszkodą" w rozumieniu przytoczonego przepisu, co w zasadzie w każdym przypadku pociąga za sobą konieczność odroczenia rozprawy. Niemniej jednak podkreślenia wymaga, że choroba, na którą powołuje się strona, musi być nie tylko "znaną sądowi przeszkodą", ale i przeszkodą "której nie można przezwyciężyć". Dopiero przy spełnieniu obu tych warunków stanowi ona podstawę odroczenia rozprawy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. prof. R. Hausera, prof. M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, s. 456; wyroki NSA: z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1358/14; z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 3180/14; z dnia 10 stycznia 2014 r., II FSK 443/12; z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1820/11). Oceniając więc na gruncie konkretnej sprawy, czy oba te warunki zostały spełnione należy mieć na względzie zarówno wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (i podobnie z art. 7 in fine p.p.s.a.) nakaz rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki (szybkiego załatwienia sprawy i dążenia do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu), jak i wynikający z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. bezwzględny zakaz pozbawiania strony możności obrony jej praw (por. wyroki NSA z dnia: 11 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 782/08; 16 lipca 2010 r., sygn. akt II FSK 314/09). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że z treści przedstawionego przez pełnomocnika skarżącej Sądowi I instancji zaświadczenia lekarskiego nie wynika, w jakim okresie pełnomocnik chorował, czy choroba miała charakter nagły lub niespodziewany oraz w jakim zakresie choroba pełnomocnika uniemożliwiała stawiennictwo na rozprawie w dniu [...] grudnia 2014 r. Natomiast uznając chorobę jako "przeszkodę" - w rozumieniu art. 109 p.p.s.a. - nie można przyjąć, aby była to przeszkoda, "której nie można przezwyciężyć", skoro z zaświadczenia lekarskiego nie wynika, że stan zdrowia pełnomocnika na wyznaczony dzień rozprawy uniemożliwił mu stawiennictwo. Co oznacza, że z treści zaświadczenie lekarskiego nie wynikało, że w określonym okresie czasu, w tym w dniu rozprawy, pełnomocnik skarżącego nie mógł uczestniczyć w rozprawie z powodu choroby. Ponadto, podkreślenia wymaga, że udział w rozprawie nie jest ani obowiązkowy, ani nie jest jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów. Żaden z przepisów ustawy procesowej nie daje podstaw do postawienia znaku równości między nieuwzględnieniem wniosku strony o odroczenie rozprawy a pozbawieniem jej możności obrony przysługujących jej praw (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. 3, Warszawa 2008 r., s. 285; zob. także wyroki NSA z dnia: 17 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 403/11; 16 lipca 2010 r. sygn. akt II FSK 314/09). Skoro obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa i zależy od woli i możliwości uczestników postępowania, to podstawy do odroczenia rozprawy nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 p.p.s.a. Odroczenie rozprawy w świetle tego przepisu jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną i ocena tego, czy zachodzą uzasadnione podstawy do odroczenia rozprawy, należy każdorazowo do sądu. Jeżeli więc odmowa uwzględnienia takiego wniosku jest uzasadniona, to nie można mówić o naruszeniu art. 109 p.p.s.a., mimo że rozprawa została przeprowadzona bez udziału strony lub jej pełnomocnika. Ponadto, wskazać należy, że to na rzeczniku patentowym jako profesjonalnym pełnomocniku spoczywa obowiązek wykazania, że okoliczność na którą się powołuje, jest taką przeszkodą, której faktycznie i to ze względów obiektywnych nie można przezwyciężyć. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej, wnioskując o odroczenie rozprawy, nawet nie próbował wykazać, że podjął jakiekolwiek działania, aby przezwyciężyć przeszkodę uniemożliwiającą jego udział w rozprawie. Nie wykazał również, że podjął jakiekolwiek działania, aby mimo zaistniałej przeszkody, zapewnić obronę praw swojego mocodawcy, np. mógł ustanowić substytuta, czy złożyć do WSA swoje stanowisko w interesie skarżącej na piśmie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaistniała przeszkoda nie była przeszkodą, której nie można było przezwyciężyć. Przy minimalnej tylko staranności, której pełnomocnik nie wykazał, możliwe było zapewnienie skutecznej obrony praw skarżącej, bez konieczności odraczania rozprawy. Podkreślić należy, że pełnomocnik mógł i powinien jako profesjonalista podjąć w pierwszej kolejności, standardowe w takiej sytuacji działania zmierzające do zapewnienia zastępstwa procesowego (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 473/07). Z treści udzielonego pełnomocnictwa nie wynikało bowiem ograniczenie w udzieleniu substytucji, zaś w kancelarii patentowej "R." s.c. działało jeszcze oprócz pełnomocnika dwóch rzeczników patentowych, zaś z jego pisma nie wynikało, że pozostali rzecznicy patentowi z kancelarii nie mogli go zastąpić w dniu [...] grudnia 2014 r. na rozprawie przed Sądem I instancji. Wobec powyższego, należało zaakceptować stanowisko Sądu I instancji, który w zaistniałych okolicznościach nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącej o odroczenie rozprawy, a w konsekwencji w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie doszło do naruszenia art. 109 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.