I OSK 889/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1718/14 o odrzuceniu skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę [...] Sp. z o.o. w Warszawie na opisaną w sentencji decyzję Wojewody Mazowieckiego. W jego uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że wezwaniem z dnia 2 czerwca 2014r. - w wykonaniu zarządzenia z dnia 29 maja 2014 r. - pełnomocnik skarżącej Spółki została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie oraz podpisanie odpisów skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Odpis powyższego wezwania został jej doręczony w dniu 4 czerwca 2014 r. Pełnomocnik skarżącej Spółki nadesłała przy piśmie z dnia 5 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego) podpisaną skargę wraz z podpisanymi pięcioma odpisami skargi, jednak pismo to nadała do Sądu za pośrednictwem organu, tj. Wojewody Mazowieckiego. Organ przekazał powyższe pismo procesowe wraz z załącznikami do Sądu w dniu 13 czerwca 2014 r. (data stempla pocztowego), a wpłynęło ono w dniu 16 czerwca 2014 r. (data tzw. prezentaty). Sąd I instancji przyjął, iż skoro odpis zarządzenia zawierający wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi został skutecznie doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 4 czerwca 2014 r., to siedmiodniowy termin do jego wykonania upłynął w dniu 11 czerwca 2014 r. Jego zdaniem zostało ono wykonanie po tym terminie, bowiem za datę nadania pisma procesowego (wraz z załącznikami) wykonującego wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi trzeba uznać datę nadania go przez organ do Sądu, co miało miejsce w dniu 13 czerwca 2014 r. W tym stanie rzeczy należało odrzucić skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła [...] Sp. z o.o. w Warszawie, postulując jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: a) przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 oraz § 3 w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a., poprzez uznanie, że istnieje podstawa do odrzucenia skargi, ponieważ pismo uzupełniające braki formalne skargi zostało wniesione po upływie siedmiodniowego terminu, podczas gdy skarżąca wniosła pismo za pośrednictwem organu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, a Sąd dysponował prawidłowymi dokumentami w dniu wydania orzeczenia, zatem nie było podstaw do zastosowania wskazanych przepisów; b) przepisów prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 78 Konstytucji RP skutkujące tym, że poprzez niewłaściwą interpretację przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozbawił skarżącą faktycznej możliwości rozpatrzenia sprawy przez niezależny sąd, a przez rygorystyczną wykładnię literalną zamknął skarżącej drogę sądowego dochodzenia naruszonego prawa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano przede wszystkim, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji, gdy skarżący nadesłał odpisy skargi po terminie wskazanym w wezwaniu, ale w dniu wydania postanowienia o odrzuceniu skargi Sąd był w posiadaniu tych odpisów, to postanowienie o odrzuceniu skargi w tej sytuacji jest wadliwe i podlega uchyleniu (p. postanowienia: z dnia 29 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 565/11, z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OSK 2204/12 i z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 480/13). Ponadto w ocenie pełnomocnika skarżącej Spółki nadanie pisma uzupełniającego braki formalne skargi za pośrednictwem organu nie powinno pozbawiać jej możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy na drodze sądowej. Pełnomocnik skarżącej dokonała niezwłocznie uzupełniania braków formalnych skargi, a jedynym jej wadliwym działaniem było nadanie pisma za pośrednictwem organu zamiast bezpośrednio do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w § 2 tego artykułu przesłanek nieważności nie zaistniała, zatem należało zbadać zasadność podniesionych w jej treści zarzutów. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podstawy kasacyjne w niej wskazane nie są usprawiedliwione. Po myśli art. 57 § 1 P.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego i spełniać dodatkowe wymienione tamże wymogi, przeto m.in. być podpisana przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4). Poza sporem pozostaje fakt, że skarga wniesiona w tej sprawie nie została podpisana, zatem nie odpowiadała formalnemu wymogowi, stąd nie można jej było nadać dalszego biegu. Prawidłowo więc wezwano skarżącą o uzupełnienia tego braku, z zagrożeniem przepisanym rygorem. Jak bowiem głosi przepis art. 49 § 1 P.p.s.a. regulujący tryb usuwania braków formalnych, jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zastrzeżenie "chyba że ustawa stanowi inaczej" odnosi się tylko do określonej w § 2 tego przepisu sankcji na wypadek nieusunięcia braków pisma w terminie i ma zastosowanie w odniesieniu do skargi, skargi kasacyjnej i zażalenia, które podlegają odrzuceniu, a nie pozostawieniu bez rozpoznania (art. 58 § 1 pkt 3, art. 178, art. 197 § 2 P.p.s.a.). Wypada jeszcze dodać, że przepisy nie wprowadzają różnic w zakresie wzywania do uzupełnienia braków formalnych pisma w zależności od charakteru uchybienia, a skutek w postaci sanowania pierwotnego braku łączą wyłącznie z sytuacją uzupełnienia braku w terminie (art. 49 § 3 P.p.s.a.). W okolicznościach niniejszej sprawy siedmiodniowy termin do wykonania wezwania o uzupełnienie braków skargi upływał w dniu 11 czerwca 2014 r. (wezwanie to zostało skutecznie doręczone w dniu 4 czerwca 2014 r.). Poza sporem jest, że nie zostało ono wykonane prawidłowo, gdyż przesłanie odpisu należycie podpisanej skargi wraz z podpisanymi załącznikami na adres organu, zamiast na adres Sądu, nie mogło czynić zadość temu wezwaniu, przeto data nadania stosownego pisma w placówce pocztowej nie ma znaczenia dla oceny zachowania zastrzeżonego terminu. Wprawdzie - zgodnie z brzmieniem art. 83 § 3 P.p.s.a. - oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu, to jednak dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy pismo takie zostało prawidłowo skierowane na adres Sądu. Natomiast w przypadku, gdy strona za pośrednictwem poczty wniosła pismo stanowiące uzupełnienie braków formalnych skargi do organu administracji publicznej, miarodajna dla oceny, czy został dochowany termin określony w wezwaniu ewentualnie może być co najwyżej data przesłania tego pisma przez organ do Sądu. W tej sprawie nastąpiło to w dniu 13 czerwca 2014 r., zatem po upływie wspomnianego terminu. Tymczasem wezwanie z dnia 2 czerwca 2014 r. zawierało jednoznaczne wskazanie, na czym polegał brak formalny skargi i w jaki sposób powinien być uzupełniony (poprzez podpisanie skargi oraz podpisanie odpisów skargi). Wezwanie zakreślało ponadto termin do dokonania uzupełnienia i rygor nieusunięcia braków formalnych środka zaskarżenia w wyznaczonym do tego terminie. Wezwanie sądowe zostało prawidłowo zredagowane. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że przesłanie podpisanej skargi i jej odpisów przez osobę uprawnioną powinno nastąpić na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, tym bardziej że czynności tych dokonywał wykwalifikowany pełnomocnik. Wezwanie nie zawiera jakiejkolwiek treści, która mogłaby sugerować obowiązek przesłania odpisu skargi za pośrednictwem organu administracji. Subiektywne przekonanie pełnomocnika strony, że uzupełnienie braków formalnych środka zaskarżenia następuje w trybie art. 54 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest niczym nieuzasadnione i świadczy o braku fachowości. Powołany przepis wyraźnie przewiduje pośredni tryb wnoszenia tylko skargi i nie odnosi się do innych pism po przesłaniu jej do sądu administracyjnego przez organ, w tym do uzupełnienia braków formalnych skargi, nawet jeśli ich usunięcie polega na podpisaniu jej. Nie może przy tym odnieść skutku argument eksponowany w skardze kasacyjnej, odwołujący się do judykatury Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezentującego pogląd, zgodnie z którym w sytuacji, gdy skarżący nadesłał odpisy skargi po terminie wskazanym w wezwaniu, ale w dniu wydania postanowienia o odrzuceniu skargi Sąd był w posiadaniu tych odpisów, to postanowienie o odrzuceniu skargi jest wadliwe. Obecny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego go nie podziela. Po pierwsze przywołane przez autorkę skargi kasacyjnej orzeczenia odnoszą się do uzupełnienia braków formalnych poprzez nadesłanie odpisów skargi, a nie jej podpisania, a więc do odmiennych pod względem oceny w świetle możności nadania skardze biegu wad, po wtóre pogląd wyrażony w przestawionych orzeczeniach przestał być aktualny z chwilą podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów uchwały z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, o następującej tezie: "1. Niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. 2. Złożenie przez skarżącego wymaganych odpisów skargi po upływie wyznaczonego terminu, o którym mowa w art. 49 § 1 P.p.s.a., ale przed odrzuceniem skargi, oznacza, że skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a." Stanowisko to należy tym bardziej odnieść do braku polegającego na niepodpisaniu skargi. Z treści art. 49 § 1 P.p.s.a. wynika, iż tryb w nim określony ma zastosowanie w razie takich braków formalnych, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu, tj. wywołania przez nie właściwych skutków procesowych zarówno w stosunku do sądu, jak i pozostałych uczestniczących w postępowaniu podmiotów (uczestników postępowania). Niepodpisanie skargi w sposób oczywisty wywiera wpływ na sytuację procesową pozostałych stron postępowania, jest brakiem, który uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, bo jest istotną wadą skargi. Przyjęcie odmiennego poglądu pozostaje ponadto w sprzeczności z niebudzącą wątpliwości treścią przepisów: art. 47 § 1, art. 49 § 1 i 2, art. 57 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Taka interpretacja wskazanych przepisów nosi cechy wykładni contra legem i nie znajduje uzasadnienia nawet w pryncypiach konstytucyjnych. Te bowiem nie mogą być wykładane z takim skutkiem. Sądy administracyjne procedują na podstawie ustawowej, konkretnej i ścisłej procedury, wykorzystującej instrumenty oddane do ich dyspozycji, oraz w ramach przysługujących im kompetencji, zapewniających sprawność i rzetelność postępowania, oraz jasność reguł i równość stron. Rozwiązania określone w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1 zd.1, art. 46 § 1 i art. 47 § 1 P.p.s.a., skutkujące w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi jej odrzuceniem, nie noszą cech niekonstytucyjności. Przyjęcie takiego poglądu byłoby równoznaczne z przekreśleniem wymienionych zasad postępowania i stwarzałoby dowolność w stosowaniu prawa. Nie sposób też przyjąć, że naruszają ona prawo obywatela do sądu. Nie zamykają drogi sądowej do dochodzenia naruszonych praw i wolności jednostki (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W przypadku odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia braków stronie skarżącej przysługuje środek zaskarżenia (skarga kasacyjna) pozwalający na zbadanie zasadności takiego rozstrzygnięcia. Ponadto, w pewnych sytuacjach, strona może wnosić o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi. Bowiem termin do uzupełnienia braków, jako termin ustawowy, nie może być ani skracany, ani przedłużany, lecz jako termin do dokonania określonej czynności procesowej, może być przywrócony. Wreszcie przyszło zważyć, iż uzupełnienie braków skargi po terminie pozwala na przyjęcie jej do rozpoznania, o ile został zachowany termin uregulowany w art. 53 P.p.s.a., liczony od dnia złożenia prawidłowej, czyli tu podpisanej skargi, bo taki pogląd prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W tej sprawie jednak taki stan nie ma miejsca. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że niepodpisanie przez stronę lub jej pełnomocnika skargi, zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., jest brakiem formalnym, o którym mowa w art. 49 § 1 tej ustawy uniemożliwiającym nadanie skardze biegu, a jego nieuzupełnienie w terminie przewidzianym w tym przepisie skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Konkluzję tę poprawnie sformułował Sąd I instancji. Jedynie ubocznie wytknąć mu należy nadmierny okres czasu, jaki upłynął od wpłynięcia przekazanego przez organ pisma skarżącej dotyczącego uzupełnienia braków formalnych skargi do wydania postanowienia o odrzuceniu skargi, jednakże okoliczność ta nie miała wpływu na wynik sprawy. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.