I FSK 15/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. sp. z o.o. w G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1386/14 w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 20 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od lipca 2011 r. do lipca 2012 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1386/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę D. sp. z o.o. w G. (dalej: skarżąca lub spółka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 20 sierpnia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od lipca 2011 r. do lipca 2012 r. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że spółka została wezwana do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Wezwanie w tym zakresie, po dwukrotnym awizowaniu przesyłki, zostało uznane za doręczone w dniu 26 listopada 2014 r. Spółka w zakreślonym siedmiodniowym terminie, tj. do dnia 3 grudnia 2014 r., nie uzupełniła braku formalnego skargi, w związku z czym zaszły podstawy do odrzucenia tej skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647, dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 i art. 73 § 1-4 p.p.s.a., przez odrzucenie skargi z uwagi na brak uzupełnienia jej braków formalnych w terminie, mimo że nie zostały zachowane warunki doręczenia pisma w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wobec braku pozostawienia w sposób i miejscu przepisanym prawem zawiadomienia (awizo) o złożeniu pisma w placówce pocztowej, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem spółka uzupełniła braki skargi po faktycznym otrzymaniu wezwania, zatem wynik sprawy mógł być inny; 2) art. 106 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., czyli norm obligujących sąd do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (przez zaniechanie przeprowadzenia postępowania reklamacyjnego, które może zainicjować wyłącznie nadawca jako posiadacz oryginału dowodu nadania przesyłki i dopuszczenia jako dowodu pisma stanowiącego rezultat tego postępowania), prowadzących w konsekwencji do uchylenia się od zbadania legalności zaskarżonego aktu administracyjnego przez odrzucenie skargi, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik postępowania, ponieważ pozyskanie dodatkowego materiału dowodowego mogłoby zmienić ocenę i ustalenia faktyczne, wykluczając możliwość zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.; 3) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., przez odrzucenie skargi, mimo że spółka uzupełniła jej braki formalne w terminie ustawowym liczonym od doręczenia wezwania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem w braku podstaw do odrzucenia skargi doszłoby do jej faktycznego rozpatrzenia. Organ odwoławczy nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zauważyć, że podstawowym argumentem skarżącej jest to, iż nie zostało pozostawione żadne awizo, a zatem nie doszło do doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. Pozostałe zarzuty (nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, nierozpatrzenie skargi) są wobec wskazanego zagadnienia wtórne. Odnosząc się do kluczowej dla rozstrzygnięcia kwestii należy z jednej strony przypomnieć brzmienie przepisów regulujących tzw. doręczenie przez awizo (tj. fikcję prawną doręczenia), z drugiej natomiast skonfrontować z treścią art. 73 p.p.s.a. działania podjęte w sprawie przez pocztę/doręczyciela. Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o tym adresata. Zawiadomienie to, w myśl art. 73 § 2 p.p.s.a., wraz z informacją o możliwości odbioru pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Przepis art. 73 § 3 p.p.s.a. określa obowiązek dokonania powtórnego awizowania, natomiast art. 73 § 4 p.p.s.a. precyzuje moment, w którym uznaje się takie awizowane podwójnie pismo za doręczone. Z powyższej regulacji wynika wyraźnie, że dla stwierdzenia skutku doręczenia konieczne jest, po pierwsze, złożenie pisma na okres czternastu dni np. w placówce pocztowej, a po drugie, zawiadomienie o tym adresata. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brzmienie przepisu nie budzi wątpliwości co do tego, które wymogi – zarówno przechowywania przesyłki, jak i zawiadomienia o niej adresata – są z punktu widzenia art. 73 p.p.s.a. istotne, należy przy tym podkreślić, że to, czy wymogi awizowania zostały spełnione, podlega ocenie na podstawie treści zawartych przede wszystkim na kopercie i formularzu potwierdzenia odbioru, na których dokonywane są przez doręczyciela i pracowników poczty stosowne adnotacje obrazujące przebieg działań związanych z doręczaniem pisma. Sąd, badając, czy spełnione zostały przesłanki doręczenia z art. 73 p.p.s.a., musi być w stanie – na podstawie posiadanych od poczty informacji – stwierdzić, czy adresat był zawiadomiony o miejscu przechowywania przesyłki i terminie, w którym można ją odebrać, a także to gdzie, kiedy i z jakiej przyczyny doręczyciel zostawił awizo, oraz czy doszło do powtórnego (i w odpowiednim odstępie czasowym) awizowania przesyłki. W okolicznościach niniejszej sprawy, tj. w zakresie przesyłki zawierającej wezwanie skarżącej do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, należy zdaniem Sądu uznać, że wszystkie powyższe informacje w sposób niebudzący wątpliwości wynikają z koperty/formularza potwierdzenia odbioru, a tym samym sąd pierwszej instancji miał prawo stwierdzić, że spełnione zostały wymogi z art. 73 p.p.s.a. i uznać, że termin do uzupełnienia braku formalnego skargi upływał z końcem 7 dnia od doręczenia w sposób określony w art. 73 § 4 p.p.s.a., tj. 3 grudnia 2014 r. To, że termin ten upłynął bezskutecznie, nie jest w sprawie sporne. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca nie kwestionuje tego, że wskazane wyżej, istotne z punktu widzenia art. 73 p.p.s.a., adnotacje znajdują się na kopercie/formularzu potwierdzenia odbioru (k. 65 akt sprawy). Zatem: przesyłkę awizowano w dniu 12 listopada 2014 r. z uwagi na nieczynną siedzibę spółki; zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej G. [...] umieszczono wskazanego dnia w drzwiach adresata; odcisk datownika na stronie adresowej przesyłki wskazuje, że tego samego dnia przesyłka znalazła się w placówce pocztowej G. [...]; przesyłkę awizowano powtórnie 20 listopada 2014 r.; adnotacja i odcisk datownika z 28 listopada 2014 r. wskazują na zwrot przesyłki do nadawcy z uwagi na niepodjęcie jej w terminie. Wszystkie powyższe adnotacje zostały podpisane przez pracowników poczty. Konfrontując powyższe okoliczności z zarzutami skargi kasacyjnej należy przede wszystkim stwierdzić, że argument, iż skarżąca nie otrzymała awiza zawiadamiającego o możliwości odebrania pisma z sądu, nie może zostać uznany za świadczący o naruszeniu przez sąd art. 49 § 1 w zw. z art. 73 § 1-4 p.p.s.a. (czy innych przepisów powołanych w skardze kasacyjnej). Spółka próbuje argumentować, że zwrotne potwierdzenie odbioru wzbudziło wątpliwości sądu pierwszej instancji, jednak jest to pogląd nieznajdujący żadnego usprawiedliwienia w aktach sprawy, znamienne dla rozpatrywanej skargi kasacyjnej jest bowiem to, że skarżąca wywodzi o zasadności swojego stanowiska z informacji uzyskanych przez sąd – i działań w związku z tym podjętych – po wydaniu zaskarżonego postanowienia. W tym względzie przede wszystkim należy podkreślić, że zwrotne potwierdzenie odbioru spornej przesyłki nie wzbudziło żadnych wątpliwości sądu co do prawidłowości doręczenia w trybie z art. 73 p.p.s.a. Chronologicznie ciąg zdarzeń w sprawie (w spornym zakresie) przedstawia się następująco: w dniu 4 grudnia 2014 r. niepodjęta przez spółkę przesyłka wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku; w dniu 8 grudnia 2014 r. sędzia sprawozdawca wydał zarządzenie o uznaniu pisma za doręczone w dniu 26 listopada 2014 r.; w dniu 15 grudnia 2014 r. Przewodniczący Wydziału wydał zarządzenie o przedłożeniu sprawy sędziemu sprawozdawcy celem rozważenia możliwości odrzucenia skargi z uwagi na nieusunięcie braku formalnego skargi; postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r. sąd odrzucił skargę spółki; w dniu 23 grudnia 2014 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącej o przywrócenie terminu i (w odrębnym piśmie) wniosek o doręczenie skarżącej niedoręczonej skutecznie korespondencji (w tym dniu po raz pierwszy sąd uzyskał informację w zakresie stanowiska spółki o nieotrzymaniu awiza); w zarządzeniu z dnia 29 grudnia 2014 r. Przewodniczący Wydziału nakazał przesłanie adresatowi korespondencji z k. 65 akt (tj. spornej przesyłki). Kolejność działań sądu wskazuje, że wysłanie korespondencji nie było skutkiem wątpliwości co do prawidłowości dokonania doręczenia z art. 73 p.p.s.a., lecz raczej uwzględnienia wniosku spółki, gdyż wcześniejsza korespondencja nie dotarła faktycznie do adresata (tzw. fikcja prawna doręczenia), a zatem umożliwienie skarżącej zapoznanie się z tą korespondencją wymagało ponownego wyekspediowania przesyłki. Nie oznacza to jednak bynajmniej, że późniejsze doręczenie tej korespondencji obala domniemanie z wcześniejszego doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. i wynikających z tego tytułu skutków prawnych (por. np. postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2013 r., II FZ 36/13) Myli się zatem skarżąca uważając, że od daty doręczenia powtórnej przesyłki należy liczyć jakiekolwiek terminy procesowe, w tym zwłaszcza termin do skutecznego uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci podania wartości przedmiotu zaskarżenia. W świetle powyższego bezpodstawna jest też argumentacja o niewszczęciu przez sąd postępowania reklamacyjnego przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie wraz z adnotacjami urzędowymi zamieszczonymi na przesyłce, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot – a tak jest w okolicznościach sprawy, czego skarżąca nie podważa – stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone, korzystając z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone (por. np. postanowienie NSA z dnia 28 sierpnia 2013 r., II FSK 2228/13). Sąd pierwszej instancji nie miał żadnych podstaw do wszczynania postępowania reklamacyjnego bezpośrednio po otrzymaniu zwrotu niepodjętej przesyłki, a to właśnie z uwagi na spełnienie wymogów z art. 73 p.p.s.a. W związku z tym za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 106 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Należy podkreślić, że obalenie domniemania doręczenia przez awizo jest oczywiście możliwe, jednak nie neguje ono dokonania doręczenia, a prowadzi do uchylenia ujemnych skutków, jakie dla strony wiążą się z tym doręczeniem w zakresie biegu terminu (por. J. Jodłowski, K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Warszawa 1989 r., s. 247). Oznacza to, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z wymogami art. 73 p.p.s.a., mimo że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. Kwestia ta nie może być jednak badana w ramach postępowania kasacyjnego, gdyż jej rozstrzygnięcie należy do sądu oceniającego wniosek o przywrócenie terminu (por. np. postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., II FZ 111/13, z dnia 26 czerwca 2013 r., I FSK 990/13, czy z dnia 2 października 2013 r., I FSK 1610/13). Skoro z adnotacji poczty na zwróconej do WSA przesyłce wynika, że była ona prawidłowo awizowana, zgodnie z wskazanymi w art. 73 p.p.s.a. regułami, to sąd pierwszej instancji nie miał innej możliwości jak tylko odrzucić skargę, gdyż z jednej strony dysponował wiarygodną informacją poczty o próbie doręczenia przesyłki, a z drugiej stwierdził, że do uzupełnienia braków nie doszło. Nie sposób więc uznać, że sąd pierwszej instancji naruszył art. 73 § 1-4, art. 49 § 1 czy wreszcie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bowiem po przeprowadzeniu prawidłowej oceny skuteczności doręczenia wezwania miał on prawo i obowiązek stwierdzenia zajścia przesłanki nieuzupełnienia braku formalnego skargi w terminie i odrzucenia skargi z tego właśnie powodu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że skoro w okolicznościach sprawy nie ulega wątpliwości, że brak formalny skargi nie został uzupełniony w zakreślonym do tego terminie, sąd pierwszej instancji był nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do odrzucenia skargi, a działanie takie nie stanowiło naruszenia żadnego przepisu procedury sądowoadministracyjnej. Z tych to względów skarga kasacyjna, jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a.