I OSK 1439/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-03-15
Skład orzekający: Irena Kamińska, Maciej Dybowski, Czesława Nowak - Kolczyńska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy protokół zdawczo-odbiorczy przekazania obiektu (magazynu) oraz zarządzenie dyrektora przedsiębiorstwa mogą stanowić samodzielną podstawę do stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami?Ratio decidendi
Protokół zdawczo-odbiorczy przekazania obiektu budowlanego, a nie nieruchomości, nie może stanowić samodzielnej podstawy do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Podobnie pismo ustalające opłatę za użytkowanie terenu, bez jednoznacznego wskazania tytułu prawnego ustanowionego decyzją administracyjną, nie jest wystarczające. Wymagane jest, aby dokumenty potwierdzające prawo zarządu lub użytkowania nieruchomości były zgodne z przepisami wykonawczymi, w szczególności z rozporządzeniem z dnia 10 lutego 1998 r., które precyzuje wymogi dotyczące protokołów przekazania nieruchomości oraz decyzji ustanawiających tytuł prawny.Stan faktyczny
Spółka W. P. H. Sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz własności budynków na podstawie zarządzenia z 1967 r. o przekazaniu obiektu (warsztatu-magazynu) i protokołu zdawczo-odbiorczego. Organy administracji odmówiły stwierdzenia nabycia prawa, uznając, że przedstawione dokumenty nie spełniają wymogów określonych w przepisach wykonawczych do ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Czesława Nowak - Kolczyńska (spr.) Protokolant: st. asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. P. H. Sp. z. o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 884/14 w sprawie ze skargi W. P. H. Sp. z. o.o. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 stycznia 2015 r. oddalił skargę W. P. H. Sp. z. o.o. w W.na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Nieruchomość położona w W. przy ul. R. [...], stanowiąca dz. ew. nr [...] o pow. [...] m2 stała się z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. własnością Gminy [...] w W., obecnie zaś stanowi własność Miasta [...]. Powyższe zostało potwierdzone decyzją Wojewody W. z [...] czerwca 1991 r.
Wnioskiem z [...] września 1992 r. W. P. H. Sp. z. o.o. w W. wystąpiło o przekazanie w użytkowanie wieczyste gruntu zabudowanego warsztatem-magazynem położonego przy ul. R. [...] róg D. na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Do wniosku załączono zarządzenie nr 11/67 Dyrektora W. P. T. z [...] maja 1967 r. w sprawie przekazania obiektu przy ul. R. W. P. H. w W., protokół zdawczo-odbiorczy przekazania obiektu przy ul. R. po b. P.P. "K." w dniu [...] maja 1967 r. przez W.P. T. na rzecz W.P.H oraz pismo Z-cy Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1969 r. o ustaleniu opłaty rocznej za użytkowanie przez W.P.H. terenu przy ul. R. [...] o pow. [...] m2. W. P. H. w W. w dniu [...] grudnia 1990 r. posiadało osobowość prawną, następnie aktem komercjalizacji z dnia [...] października 2007 r. zostało przekształcone w spółkę z ograniczaną odpowiedzialnością o nazwie W. P. H. Sp. z. o.o. w W.
Prezydent [...] decyzją z [...] lipca 2012 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. przez W.P.H. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. R. [...], stanowiącego część o pow. [...] m2 działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...], oraz prawa własności budynków i innych urządzeń znajdujących się na ww. gruncie.
Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez ww. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] grudnia 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 518 – dalej: u.g.n.) w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się zasady określone w pkt 1-4 ust. 1 tego artykułu. Wskazał, że przesłanką uwłaszczenia na podstawie ww. przepisów jest pozostawanie gruntu w zarządzie państwowej lub komunalnej osoby prawnej w dniu 5 grudnia 1990 r.; chodzi przy tym o grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy. Zdaniem organów ww. zarządzenie i protokół zdawczo-odbiorczy nie są dokumentami, o których mowa w § 4 pkt 8 i 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120). Wyjaśniono, że w § 4 pkt 8 mowa jest o uchwałach, zarządzeniach lub decyzjach wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych, natomiast zarządzenie dotyczy przekazania obiektu (czyli nie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia jednostek organizacyjnych). Nie dotyczy ono zatem spraw określonych w tym przepisie. Organ wskazał również, że z kolei w § 4 pkt 9 rozporządzenia mowa jest o protokole przekazania nieruchomości sporządzonym między państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Tymczasem załączonym do akt protokołem zdawczo- odbiorczym przekazano "obiekt" przy ul. Raszyńskiej a nie "nieruchomość". Powołany zaś przepis wymaga wprost, aby protokół dotyczył nieruchomości. W związku z powołaniem się w odwołaniu na § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz.U. Nr 67, poz. 332 z zm. ) organ podniósł, że § 4 ust. 1 tego rozporządzenia wymaga, aby w protokole zdawczo-odbiorczym wymienione były przedmioty przekazane jako składniki majątkowe zakładu. Tymczasem pomimo, że rozporządzenie z 1958 r. rozróżnia nieruchomość od innych składników majątkowych już w swoim tytule - to nieruchomość nie została wymieniona w przedmiotowym protokole.
Podniesiono także, że pismo z dnia [...] grudnia 1969 r. nie jest decyzją administracyjną lecz jedynie dokumentem zawierającym informację o wysokości opłat rocznych za użytkowanie terenu stanowiącego własność Skarbu Państwa przez jednostkę państwową. Organ podkreślił, że pismo to zostało wydane pod rządami ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, w myśl przepisów której nabycie prawa użytkowania mogło nastąpić tylko w przypadkach i w formie prawem przewidzianej. Organ wskazał dalej, że uznanie decyzji orzekającej w przedmiocie naliczenia lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu czy też użytkowania jako dokumentów stwierdzających istnienie prawa zarządu, musi być oceniane w kontekście rzeczywistego istnienia tego prawa, a nie tylko braku dokumentu (dowodu) potwierdzającego jego istnienie (np. zaginięcia lub zniszczenia decyzji przyznającej zarząd lub użytkowanie). W tym zakresie organ przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r., U 6/99, w którym stwierdzono, że sam fakt wydania decyzji w sprawie opłat nie determinuje w sposób konieczny istnienia prawa użytkowania.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę złożyło W. P. H. Sp. z. o.o. wnosząc o uchylenie w całości obu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną. Sąd podkreślił, że "uwłaszczenie państwowych osób prawnych" nastąpiło dnia 5 grudnia 1990 r. na mocy ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepisy tej ustawy utraciły moc z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 241), a art. 200 ust. 1 u.g.n. nawiązuje wprost do jej przepisów. Jak stanowił art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r., grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, z zachowaniem praw osób trzecich. Jednocześnie budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach, będących 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stały się od tego dnia z mocy prawa własnością tych osób (art. 2 ust. 2). Nabycie nastąpiło odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych. Tak rozumiane uwłaszczenie objęło państwowe osoby prawne inne niż Skarb Państwa w tym w szczególności przedsiębiorstwo państwowe w rozumieniu ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Podstawową przesłanką uwłaszczenia państwowych (i komunalnych) osób prawnych, przewidzianą w art. 2 ust. 1 i 2 uchylonej ustawy z 29 września 1990 r., było to, aby grunty, budynki, lokale i inne urządzenia stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy (związku międzygminnego) były w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie tych osób prawnych. Taką przesłankę formułuje także art. 200 ust. 1 u.g.n. Zarząd przysługujący państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej z dniem 1 stycznia 1998 r. przekształcił się w "trwały zarząd" (art. 199 ust. 2 u.g.n.), rozumiany jako prawna forma władania nieruchomością.
W zakresie sposobu dokumentowania faktu przysługiwania w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu gruntów oraz budynków, lokali i innych urządzeń na nich posadowionych podstawowe znaczenie mają przepisy przywoływanego przez organy rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Przywołując treść § 4 pkt 1 tego rozporządzenia Sąd zgodził się z organami, że w sprawie nie mamy do czynienia z przekazaniem w zarząd "nieruchomości" bądź choćby jej części, lecz zarządzeniem z [...] maja 1967 r. doszło do przekazania "obiektu" (warsztatu - magazynu) usytuowanego na znacznie większej nieruchomości przy ul. R. w W.. Przekazanie to, jak wynika z ww. zarządzenia, oparte było na przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (tekst pierwotny: Dz. U. 1958 r. Nr 67 poz. 332; tekst jednolity: Dz. U. 1970 r. Nr 28 poz. 225). Zgodnie z ww. przepisami przekazywanie państwowych przedsiębiorstw i instytucji następowało w drodze decyzji o zmianie podporządkowania przez powierzenie innemu organowi administracji państwowej nadzoru nad przedsiębiorstwem lub instytucją, która zostaje przekazana. Decyzję wydawał organ administracji państwowej sprawujący nadzór nad przekazywanym przedsiębiorstwem lub instytucją w porozumieniu z przejmującym organem administracji państwowej
(§ 1 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia). Z kolei przekazywanie zakładów następowało w drodze decyzji organów administracji państwowej, którym podporządkowane są przekazujące i przejmujące przedsiębiorstwo, instytucja lub jednostka budżetowa.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zarządzenia z [...] maja 1967r. był magazyn zlokalizowany na części (ok. ¼) nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] m2. Zarządzenie wskazuje, iż przedmiotem przekazania był "majątek trwały". Owo zarządzenie o przekazaniu wydał Dyrektor W.P.T. , a nie organ administracji nadzorujący ww. przedsiębiorstwo. Powyższe w ocenie Sądu determinuje pogląd o niewypełnieniu przesłanek z art. 200 u.g.n. warunkujących uwłaszczenie państwowych osób prawnych. Zarządzenie nr [...] o przekazaniu przedmiotowego magazynu przez Dyrektora W.P.T. na rzecz W.P.H. w W. nie wypełniało wymogów obowiązujących wówczas przepisów, zarówno gdy chodzi o podmiot do tego legitymowany, formę przekazania jak i jej przedmiot. Sąd w całości podzielił też stanowisko organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - w zakresie pisma z dnia [...] grudnia 1969 r. o ustaleniu opłaty za użytkowanie.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku W. P. H. Sp. z. o.o. z siedzibą w W. podniosło następujące zarzuty:
I. niewłaściwej wykładni prawa materialnego, tj.:
1) § 1 ust. 1 oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych z dnia 4 października 1958 r. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu z dnia [...] lutego 1998 r., polegające na przyjęciu, że decyzje, o których mowa w § 1 ust. 1 oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 4 października 1958 r. stanowią jedyną podstawę do stwierdzenia, że doszło do przekazania nieruchomości, podczas gdy z treści wymienionych rozporządzeń wynika, że podstawą taką był również protokół zdawczo-odbiorczy;
2) § 4 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu z dnia 10 lutego 1998 r. w związku z § 2 ust. 2 oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych z dnia 4 października 1958 r., polegającej na przyjęciu, że protokół zdawczo-odbiorczy przekazania obiektu przy ul. R. po b. P.P. "K." z dnia [...] maja 1967 r. nie stanowi pełnoprawnego dowodu istnienia dotychczasowego prawa zarządu W.P.H. na nieruchomości przy ul. R. [...];
3) § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu z dnia 10 lutego 1998 r. polegające na przyjęciu, że decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1969 r. o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu użytkowania terenu przy ul. R. [...] nie stanowi samodzielnej podstawy do stwierdzenia przez organ dotychczasowego prawa zarządu nieruchomością przy ul. R. [...].
II. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi z powodu braku w aktach postępowania administracyjnego decyzji, o której mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych z dnia 4 października 1958 r., podczas gdy brak ten i nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie stanowić powinno podstawę do przyjęcia, że organy administracji naruszyły art. 77 § 1 k.p.a., a tym samym stanowić to powinno podstawę do uchylenia zaskarżonych decyzji i nakazania organowi uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez odszukanie tej decyzji.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] grudnia 2013 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 2012 r., bądź też uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W każdym z tych przypadków wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana w trybie określonym w art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten w pkt 2) umożliwia wydanie decyzji o nabyciu przez państwowe i komunalne osoby prawne prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali z dniem 5 grudnia 1990 r., przy spełnieniu warunków określonych w ustawie z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, której przepisy utraciły moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1998 r. Powołana ustawa zmieniająca w art. 2 ust. 1 (zdanie pierwsze) przyjęła, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Powyższe rozwiązanie podyktowane było potrzebą dostosowania stanu prawnego majątku nieruchomego będącego w zarządzie państwowych osób prawnych do zmienionych uregulowań dotyczących prawa własności. Decyzja uwłaszczeniowa wydana w trybie art. 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ma charakter deklaratoryjny, nie kreuje bowiem nowego stanu prawnego, gdyż ten stan powstał z mocy ustawy. Decyzja ta jedynie potwierdza nabycie prawa do gruntu i znajdujących się na nim naniesień. W odniesieniu do wymienionych w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przesłanek uwłaszczenia państwowych osób prawnych miarodajny jest stan prawny i faktyczny istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r. (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 874/07). W wypełnieniu delegacji ustawowej w rozporządzeniu z dnia 10 lutego 1998 r. Rada Ministrów ustanowiła przepisy wykonawcze dotyczące uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Podnosząc zarzut naruszenia § 1 ust. 1 oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych w zw. z § 4 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, skarżąca kasacyjnie Spółka nie zgodziła się z Sądem I instancji, że decyzje, o których mowa w § 1 ust. 1 oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 4 października 1958 r. stanowią jedyną podstawę do stwierdzenia, że doszło do przekazania nieruchomości, podczas gdy z treści wymienionych rozporządzeń wynika, że podstawą taką był również protokół zdawczo-odbiorczy. Jak wywodzi skarga kasacyjna, przedstawiony w sprawie protokół jako odpowiadający wymogom przewidzianych dla takich dokumentów, stanowił dowód na przekazanie nieruchomości przy ul. R. [...] jako obiektu majątkowego zakładu, był zatem - wraz z Zarządzeniem Dyrektora W.P.T. z [...] maja 1967 r. - samodzielną podstawą do uznania istnienia dotychczasowego prawa zarządu na tej nieruchomości.
Odmawiając słuszności przedstawionej argumentacji należy podkreślić, że kwestia dowodów mogących stać się podstawą wyprowadzenia tezy o posiadaniu prawa zarządu do nieruchomości jest przedmiotem regulacji zawartej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Nadto uwzględnić należało dotychczasowe wypowiedzi sądów administracyjnych. W wyroku z 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 539/07 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dla zastosowania przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości wymagane było posiadanie przez podmiot ubiegający się o uwłaszczenie, prawa zarządu nieruchomością potwierdzonego decyzją administracyjną, umową zawartą między jednostkami gospodarki uspołecznionej o przekazaniu nieruchomości za zezwoleniem uprawnionego organu administracji państwowej lub aktem notarialnym. Powyższe stwierdzenie odpowiada w pełni stanowisku Trybunału Konstytucyjnego przyjętemu w wyroku z 22 listopada 1999 r., U 6/99 (OTK 1999/7/159), w którym w odniesieniu do dokumentów będących podstawą stwierdzenia prawa zarządu i użytkowania przyjęto, że upoważnienie do określenia niezbędnych dokumentów nie legitymowało organu wykonawczego do wskazywania innych środków dowodowych, jakie mogą być stosowane w postępowaniu uwłaszczeniowym. Posłużenie się zatem, na gruncie rozpoznawanej sprawy, protokołem zdawczo-odbiorczym przekazania obiektu nie mogło stanowić dowodu potwierdzającego przekazanie nieruchomości, a więc wykazania legitymowania się prawem zarządu przedmiotowego gruntu. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia wykonawczego z 10 lutego 1998 r. dowodem takim mógł być protokół przekazania nieruchomości, sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r. Protokół załączony do akt rozpoznawanej sprawy nie odpowiada powyższym wymogom, dotyczy bowiem przekazania obiektów budowlanych, a nie gruntu.
Niezasadnym pozostawał również zarzut naruszenia § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W tym zakresie należy uznać za zasadne odwołanie się Sądu I instancji do uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. U 6/99, w którym Trybunał stwierdził, że decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości może stanowić dokument niezbędny dla stwierdzenia, że prawo istniało, o ile z decyzji tej wynika w sposób jednoznaczny tytuł prawny wnoszenia opłat: ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo użytkowania na rzecz podmiotu wnoszącego opłatę. Sam bowiem fakt wydania decyzji w sprawie opłat nie determinuje w sposób konieczny istnienia prawa użytkowania. Tożsamy pogląd reprezentuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok NSA z 26 kwietnia 2012 r., I OSK 651/11, wyrok NSA z 10 września 2014 r., I OSK 204/13). Stwierdzić zatem należy, że przedłożone do akt rozpoznawanej sprawy pismo Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] grudnia 1996 r. zawiadamiające W.P.H. o obowiązku uiszczenia opłaty z tytułu użytkowania terenu nie powołuje w swej treści, wydanej w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania. Owo zawiadomienie, nawet jeśliby zostało uznane za wypełniające wymogi decyzji administracyjnej, nie mogło zatem stanowić samodzielnej podstawy do stwierdzenia przez organ dotychczasowego prawa zarządu nieruchomością przy ul. R. [...].
Odmawiając słuszności zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i przywołanej na jej uzasadnienie argumentacji należy stwierdzić, że kwestia wydania decyzji o ustanowieniu zarządu, czy prawa użytkowania w odniesieniu do nieruchomości przy ul. Raszyńskiej 16 była przedmiotem ustaleń prowadzonych przez organ. Celem uzyskania pełnej wiedzy na temat stanu prawnego tej nieruchomości organ zwrócił się do Wydziału Geodezji i Nieruchomości Urzędu [...] (pismo z 09.2000 r. k. 31 akt adm.), do Naczelnika Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami, Geodezji i Katastru w [...] (pismo z [...].12.2003 r., k. 37 akt adm.), do M. Urzędu Wojewódzkiego w W. Wydział Geodezji (pismo z [...].02.2007 r., k. 52 akt adm.). Pismem zaś z [...].02.2007 r. wystąpił do Ministerstwa Budownictwa, [...] Urzędu Wojewódzkiego Wydział Skarbu Państwa i Nieruchomości, Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. i Wydziału Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych Biura Gospodarki Nieruchomościami (k. 54 akt adm.). Przeprowadzona przez organy kwerenda nie doprowadziła do odnalezienia decyzji dotyczącej przekazania ww. nieruchomości w użytkowanie lub w zarząd, nie uzyskano też innych dokumentów obrazujących stan tej nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. Poczynione w tym zakresie czynności procesowe doprowadziły do konkluzji, że wobec tej nieruchomości W.P. H. nie legitymuje się prawem zarządu lub prawem użytkowania wieczystego gruntów. Nie sposób zatem wobec powyższych okoliczności wyprowadzić wniosek, że ze strony organu brak było starań w pozyskaniu decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, co mogło - zdaniem skargi kasacyjnej - świadczyć o naruszeniu art. 77 § 1 k.p.a.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło