I OSK 1824/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-04-12
Skład orzekający: Jan Paweł Tarno, Maciej Dybowski, Tamara Dziełakowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej uzasadnienia, podczas gdy skarga dotyczyła wyłącznie uzasadnienia, a nie sentencji decyzji?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepisy postępowania, w tym art. 138 ppsa, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzasadnienia, podczas gdy skarga skarżących dotyczyła wyłącznie uzasadnienia, a nie sentencji decyzji. Sąd I instancji, związany granicami skargi i zakazem reformationis in peius, powinien był oddalić skargę w całości, jeśli nie stwierdził naruszenia prawa skutkującego nieważnością zaskarżonego aktu. Wskazania co do dalszego postępowania były nieprawidłowe, ponieważ organ nadzoru nie mógł prowadzić dalszego postępowania bez wzruszenia tenoru decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury i Rozwoju od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 1954 r. w przedmiocie przyznania prawa własności czasowej do gruntu. WSA uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej uzasadnienia, podczas gdy skarżący zaskarżyli decyzję wyłącznie w zakresie uzasadnienia. Minister zarzucił WSA naruszenie przepisów postępowania, w tym błędne rozstrzygnięcie i nakazanie organowi uzupełnienia postępowania, mimo że skarżący nie kwestionowali sentencji decyzji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) sentencji i sprawę przekazał w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3305/14 w sprawie ze skargi A. W., A. W., M. W. - S., E. W., J. B., J. Ł., D. Ł., M. F., M. F., D. S., J. S. i Z[...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej I. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) sentencji i sprawę przekazuje w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Ministra Infrastruktury i Budownictwa w całości.
Wyrokiem z dnia 13 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3305/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. W., A. W., M. W.-S., E. W., J. B., J. Ł., D. Ł., M. F., M. F., D. S., J. S. i Z. S. F. S. K. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności orzeczenia: 1. uchylił zaskarżoną decyzję w całości dotyczącej uzasadnienia odnoszącego się do przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 1954 r. w zakresie działki nr [...] (obręb [...]); 2. umorzył postępowanie w stosunku do D. S., J. S. i Z. S.F. S. K. w W.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2014 r.), po rozpatrzeniu wniosku A. W., M. W.-S., A. W., E. W., J. B., J. Ł., D. Ł., M. F. i M. F. uchylił "własną decyzję" [winno być "decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej"] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2013 r.) i stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia [...] sierpnia 1954 r. nr [...] (dalej orzeczenie z [...] sierpnia 1954 r.), w części dotyczącej gruntu będącego obecnie własnością Skarbu Państwa tj. działek nr: [...] i [...] z obrębu [...].
Organ, oceniając legalność powołanego orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej, uznał że decyzja Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] stycznia 2013 r. jest wadliwa. W toku postępowania zakończonego wydaniem ww decyzji organ nadzoru ustalił, że następcami prawnymi byłych współwłaścicieli nieruchomości są m. in. W. H. i A. T. K.
Organ odwoławczy podał, że z analizy dołączonej do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umowy cywilnoprawnej z [...] czerwca 2011 r. wynika, że W. H. sprzedał D.i J. małż. S., J. i D. małż. Ł. oraz M. i M. małż. F. pozostały przysługujący mu udział, tj. 17/20 w spadku po ojcu J. H. i całość przysługującego mu udziału w spadku po matce Z. H., i po siostrze D. D.. Z analizy nie ujawnionej w toku postępowania umowy z [...] czerwca 2012 r. wynika, że roszczenia do przedmiotowej nieruchomości przysługujące A. T. K. zostały zbyte na rzecz M. N. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przy wydawaniu decyzji z [...] stycznia 2013 r. nie uwzględnił skutków następstwa materialnoprawnego w odniesieniu do następców prawnych byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości.
Przechodząc do oceny legalności orzeczenia dekretowego z [..] sierpnia 1954 r. organ odwoławczy wskazał, że zostało ono wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy [Dz. U. nr 50, poz. 279, dalej dekret]. Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie odmówiło przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości warszawskiej położonej przy ulicy M. róg K. ozn. nr hip. [...] lit. [...], wskazując, że zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego teren nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. M. róg K. jest przeznaczony pod społeczne budownictwo mieszkaniowe.
Minister ustalił, że w dacie wydania badanego w trybie nadzoru orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z [...] sierpnia 1954 r. obowiązywał Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego nr 82 (dalej Plan nr 82) uchwalony przez Naczelną Radę Odbudowy m. st. Warszawy na podstawie art. 3 lit. a ustawy z dnia 3 lipca 1947 r. o odbudowie m. st. Warszawy (Dz. U. RP nr 52, poz. 268 z dnia 6 sierpnia 1947 r.) i uchwały Naczelnej Rady Odbudowy m. st. Warszawy z dnia 4 maja 1948 r. opublikowanej w Monitorze Polskim z 1949 r. nr A - 73 poz. 925. Plan ten przewidywał przeznaczenie dla terenu przedmiotowej nieruchomości pod budynki i urządzenia użyteczności publicznej z pozostawieniem niezabudowanej części terenu urządzonej jako dziedzińce, zieleńce, postoje i przejścia piesze do użytku publicznego oraz na drogi z urządzeniami pomocniczymi.
Minister stwierdził, że odmowa przyznania prawa własności czasowej w części nieruchomości przeznaczonej pod drogi z urządzeniami pomocniczymi, tj. tej części nieruchomości ozn. nr hip. [...] lit. [...], która obecnie wchodzi w skład działki ew. nr [...] w obrębie [...] i stanowi drogę - ulicę M., była uzasadniona.
W ocenie organu nadzoru, urządzenie drogi na ww. działce stanowi dostateczne sprecyzowanie funkcji użyteczności publicznej, jaka na terenie przedmiotowej nieruchomości miała być realizowana, z której w sposób jednoznaczny wynika, że przedmiotowa nieruchomość w części działki ewidencyjnej nr [...] nie mogła być obiektywnie wykorzystywana przez dotychczasowych właścicieli bez uszczerbku dla określonego przeznaczenia w Planie nr 82.
Minister uznał, że organ dekretowy odmawiając przyznania prawa własności czasowej w części obecnej dz. ew. nr [...] nie naruszył rażąco art. 7 ust. 2 dekretu.
Przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej w jej części stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] nie zostało w żaden sposób skonkretyzowane. W dacie wydania kwestionowanego orzeczenia z [...] sierpnia 1954 r. przedmiotowa nieruchomość nie była objęta żadną decyzją lokalizacyjną ani nie została przekazana w zarząd podmiotowi publicznemu. Nieruchomość - z wyłączeniem jej części stanowiącej dz. ew. nr [...], która stała się częścią poszerzonej ulicy M. nie została wykorzystana do dnia dzisiejszego pod żadne inwestycje użyteczności publicznej.
Minister uznał, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie dokonał analizy, do czego był obligowany przepisami dekretu, czy korzystanie z gruntu tej nieruchomości, tj. w części dz. ew. nr [...] da się pogodzić z jej przeznaczeniem w planie zagospodarowania przestrzennego pod użyteczność publiczną. Organ dekretowy odmawiając przyznania prawa do gruntu nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie można było pogodzić dalszego korzystania z części nieruchomości (obecnej dz. ew. nr [...]) przez jej ówczesnych właścicieli z przeznaczeniem zapisanym w obowiązującym wówczas planie zabudowania - tym samym w tej części rażąco naruszono dyspozycję art. 7 ust. 2 dekretu.
Zdaniem Ministra, zachodzą przesłanki wynikające z art. 156 § 1 pkt 2 kpa do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie w części dotyczącej obecnej dz. ew. nr [...] wchodzącej w skład przedmiotowej nieruchomości.
Kwestionowane orzeczenie dekretowe skierowane zostało do osób nieżyjących. W dniu [...] kwietnia 1953 r. zmarła bowiem wnioskodawczyni postępowania E. K., natomiast w dniu [...] lutego 1944 r. F. K. H., byli właściciele przedmiotowej nieruchomości.
Wobec powyższego Minister stwierdził, że kwestionowana decyzja dekretowa - orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z [...] sierpnia 1954 r. nr [...], jako skierowane do osób nieżyjących - obarczona jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Skargę na decyzję z [...] września 2014 r., wyłącznie w zakresie uzasadnienia, [wnieśli A. W., M. W.-S., A. W., E.W., J. B., J. Ł., D. Ł., M. F. i M. F.] (dalej skarżący), zarzucając naruszenie: art. 7 ust. 2 dekretu; art. 7 i 77 kpa przez przyjęcie, że w dacie wydania orzeczenia dekretowego obowiązywał dla przedmiotowej nieruchomości Plan nr 82, uchwalony przez Naczelną Radę Odbudowy m. st. Warszawy. Prócz zakwestionowania obowiązywania tego planu w dacie wydania orzeczenia dekretowego, wskazano, że w planie tym przedmiotowa nieruchomość nie była w żadnej części przeznaczona pod ulicę M.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie sądowej w dniu 13 marca 2015 r. pełnomocnik cofnął skargę złożoną w imieniu D. S., J. S. i Z. S. F. S. K. w W. W imieniu pozostałych skarżących przedstawił opinię geodezyjną dotyczącą położenia spornej nieruchomości poza liniami ulicy M.
Uczestnicy postępowania wnieśli o uwzględnienie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 161 § 1 pkt 1 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.
Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem kontroli uczynił wyłącznie uzasadnienie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej stwierdzenia nieważności odnoszącego się do działki nr [...]. W pozostałej części rozstrzygnięcie i uzasadnienie decyzji jest korzystne dla strony, a Sąd I instancji nie stwierdził, by zaistniały przesłanki orzeczenia na niekorzyść skarżących, określone w art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej ppsa).
Sąd I instancji wyjaśnił, że uzasadnienie stanowi konieczny i istotny element decyzji administracyjnej (na gruncie art. 107 § 1 kpa), składnikiem treści decyzji i w tym kontekście częścią równoważną z punktu widzenia znaczenia z samą osnową decyzji ([J.] Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej i jej uzasadnienie, W. Pr. 1981, s. 134-135; J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z 28 czerwca 1982 r. I SA 47/82, Państwo i Prawo 1985, z. 1, s. 150). Przyjęcie takiego stanowiska uzasadnia potraktowanie kontroli uzasadnienia jako orzekania w sprawach skargi na decyzję administracyjną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 ppsa. W przedmiotowej sprawie ma to szczególne znaczenie, gdyż wykazane w uzasadnieniu podstawy stwierdzenia nieważności, mianowicie, czy podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dekretowej było wyłącznie skierowanie decyzji do osoby zmarłej, czy też rażące naruszenie art. 7 ust. 2 dekretu ma znaczenie prejudycjalne dla dochodzenia odszkodowania za szkodę wywołaną wadliwą decyzją.
Odnosząc się do zarzutów skargi co do ustalenia prawidłowego wzorca planistycznego, Sąd I instancji nie podzielił zarzutów, że w dacie wydania orzeczenia dekretowego w 1954 r. nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony w 1949 r., gdyż w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o organizacji władz i instytucji w dziedzinie budownictwa (Dz. U. z 1950 r. nr 58, poz.523) derogowany został porządek prawny wynikający z ustawy z dnia 3 lipca 1947 r. o odbudowie m. st. Warszawy, a w konsekwencji należy uznać, że uchylony został również akt prawny - Obwieszczenie Przewodniczącego Naczelnej Rady Odbudowy Warszawy z dnia 12 czerwca 1948 r. (M.P. nr 54, poz. 308) o opublikowaniu w Monitorze Polskim Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego nr 29.
Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego z 1949 r. nr 82 został uchwalony przez Naczelną Radę Odbudowy m. st. Warszawy w czasie obowiązywania ustawy z dnia 3 lipca 1947 r. o odbudowie m. st. Warszawy. Poza sporem jest także to, że plan ten został opublikowany w Monitorze Polskim z dnia 12 czerwca 1948 r. nr 54, poz. 308. Zgodnie z art. 3 ustawy o odbudowie m. st. Warszawy do zakresu działania Naczelnej Rady Odbudowy m. st. Warszawy należało uchwalanie planów zagospodarowania przestrzennego m. st. Warszawy i Warszawskiego Zespołu Miejskiego. Zgodnie z art. 9 wskazanej ustawy, plany zagospodarowania przestrzennego m. st. Warszawy i Warszawskiego Zespołu Miejskiego uchwalone przez Naczelną Radę Odbudowy m. st. Warszawy uzyskiwały moc obowiązującą z dniem ogłoszenia w Monitorze Polskim. Prowadzi to do jednoznacznego wniosku, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nr 82 został uchwalony przez właściwy organ i opublikowany zgodnie z obowiązującą w dacie jego uchwalenia ustawą o odbudowie m.st. Warszawy, a więc uzyskał moc obowiązującą zgodnie z prawem powszechnie obowiązującym. Nawet przyjęcie derogowania z porządku prawnego ustawy, która była podstawą uchwalenia planu, nie powoduje per se utraty mocy obowiązującej wydanych na podstawie tej ustawy planów, gdyż w chwili ich uchwalania istniała ważna podstawa prawna, zawierająca również delegację ustawową. Plan zagospodarowania przestrzennego podjęty w drodze uchwały właściwego organu obowiązuje do czasu zmiany tegoż planu lub jego uchylenia przez upoważnione do tego organy; plan taki może także utracić moc obowiązującą, ale na podstawie wyraźnego przepisu i to rangi ustawowej (wyrok NSA z 24.7.2014 r., I OSK 1928/13).
W ocenie Sądu I instancji, przyjmując, że wzorcem planistycznym dla decyzji dekretowej był Plan nr 82, organ nie ocenił w sposób dostateczny przeznaczenia działki nr [...]. W tym zakresie zarzuty skargi co do naruszenia art. 7 i 77 kpa należy podzielić. Obowiązkiem organu było jednoznaczne ustalenie przeznaczenia nieruchomości w powyższym planie. W tym zakresie konieczne jest powołanie przez organ biegłego, który ustali przeznaczenie nieruchomości hip. nr [...] lit. [...] w części odpowiadającej obecnej działce nr [...] na datę wydania orzeczenia dekretowego. Konieczne jest zatem powtórzenie postępowania wyłącznie w odniesieniu do tej kwestii. Jeżeli jego efektem będzie jednoznaczne ustalenie, że nieruchomość była przeznaczona pod ulicę – brak będzie podstaw do zmiany stanowiska przez organ nadzoru, natomiast inne ustalenia np. przeznaczenie pod zabudowę mieszkaniowo-usługową będzie oznaczać konieczność ponownej oceny legalności odmowy przyznania własności czasowej w odniesieniu do działki nr [...].
Sąd I instancji uznał za dopuszczalne cofnięcie skargi przez D. S., J. S. i Z. S. F. S. K. w W. i w tym zakresie umorzył postępowanie sądowe.
Skargę kasacyjną wywiódł Minister Infrastruktury i Rozwoju, reprezentowany przez pełnomocnika r. pr. A. G., który zaskarżył wyrok w części [obejmującej] pkt 1, na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa zarzucił naruszenie:
1. art. 138 ppsa przez określenie w sentencji wyroku błędnego rozstrzygnięcia;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 i 153 ppsa w zw. z art. 107 § 1 i 3 kpa polegające na wydaniu błędnego rozstrzygnięcia odnoszącego się wyłącznie do uzasadnienia decyzji organu i przyjęciu, że w trybie powołanego przepisu uchyleniu może podlegać fragment uzasadnienia decyzji z pozostawieniem rozstrzygnięcia z jednoczesnym nakazaniem organowi uzupełnienia postępowania, podczas gdy przepis ten odnosi się do zawartego w jej sentencji całości lub części rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej;
3. art. 141 § 4 ppsa przez dopuszczenie się w uzasadnieniu wyroku niekonsekwencji określenia przedmiotu postępowania sądowego, braku konkretnego wskazania przyczyn zakwestionowania ustaleń organu i braku oceny dowodów zebranych przez organ oraz nałożenie na organ wskazań do wykonania bez oceny i wskazania możliwości ich zrealizowania w świetle wydanego rozstrzygnięcia;
4. art. 153 ppsa przez nakazanie błędnych wskazań co do dalszych działań organu, których to organ nie będzie mógł zrealizować.
Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Na rozprawie dnia 12 kwietnia 2017 r.:
1. pełnomocnik r. pr. J. T. w imieniu S. L. A. K. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej podnosząc, że nie ma rozbieżności między sentencją a uzasadnieniem zaskarżonego wyroku (k. 24, 122-135, 174-175 akt sądowych);
2. pełnomocnik skarżących r. pr. K. W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, a jeśli Sąd uzna zarzut skargi kasacyjnej, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji (k. 2-3, 4-14, 174-175 akt sądowych);
3. pełnomocnik substytucyjny r. pr. A. W. w imieniu P. T. J., przyłączyła się do wniosku r. pr. K. W. (k. 23, 170, 174-175 akt sądowych);
4. pełnomocnik substytucyjny adw. A. I.-G. w imieniu F. im. K. z siedzibą w G., wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej (k. 22, 154-158, 171, 174-175 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).
W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 ppsa tj. naruszeniu przepisów postępowania.
Zarzut naruszenia art. 138 ppsa okazał się usprawiedliwiony. Ustawodawca określił, że w sentencja wyroku winna zawierać: ... przedmiot zaskarżenia oraz rozstrzygnięcie sądu.
Kontrolowany wyrok dotknięty jest wadą polegającą na niezgodności sentencji z uzasadnieniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika adw. J. M. C., jednoznacznie wskazali, że zaskarżyli decyzję z [...] września 2014 r. "w części dotyczącej uzasadnienia" (s. 2 akapit 1 skargi z [...] października 2014 r.). Mimo rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych i w doktrynie, dominuje pogląd, który Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela, że brzmienie art. 134 § 1 in princ. ppsa ("sąd w granicach danej sprawy") i obowiązujące w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada skargowości i zakaz reformationis in peius przemawiają za przyjęciem, że to od woli skarżącego zależy wyznaczenie granic sprawy sądowoadministracyjnej i zakresu rozpoznania skargi. W konsekwencji – z wyjątkiem kontroli decyzji dotkniętej nieważnością (art. 134 § 2 ppsa) sąd nie może orzekać poza zakresem zaskarżenia zawężonym przez skarżącego do uzasadnienia (J. Turski, Uchylenie przez sąd decyzji administracyjnej w części obejmującej uzasadnienie lub jego fragmenty, ZNSA 2017/1/55). Jeżeli skarżący wnosi skargę do sądu skierowaną jedynie przeciwko uzasadnieniu decyzji administracyjnej o rozstrzygnięciu dla niego korzystnym, lecz naruszającym prawo w myśl art. 145 ppsa, sąd, związany zakazem reformationis in peius, winien na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalić w całości (wyrok WSA w Warszawie z 27.1.2012 r., II SA/Wa 2064/11, aprobowany przez J. Turskiego – op. cit., s. 57). Taka właśnie sytuacja procesowa istniała w kontrolowanej sprawie. Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że "2. skargę na powyższą decyzję wyłącznie w zakresie uzasadnienia [wywiedli skarżący], zarzucając naruszenie: art. 7 ust. 2 dekretu; art. 7 i art. 77 kpa przez przyjęcie, że w dacie wydania orzeczenia dekretowego obowiązywał dla przedmiotowej nieruchomości plan nr 82, uchwalony przez Naczelną Radę Odbudowy m. st. Warszawy. Oprócz zakwestionowania obowiązywania tego planu w dacie wydania orzeczenia dekretowego, wskazano, że w planie tym przedmiotowa nieruchomość nie była w żadnej części przeznaczona pod ulicę M." (s. 3 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 3305/14).
Sąd I instancji nie nabrał jakichkolwiek wątpliwości co do zakresu zaskarżenia skargą sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika a co za tym idzie - nie podjął jakichkolwiek działań by ewentualne wątpliwości usunąć. Sąd dał temu wyraz wskazując: "Po pierwsze wskazać należy, że Sąd administracyjny uczynił przedmiotem kontroli wyłącznie uzasadnienie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej stwierdzenia nieważności odnoszącego się do działki nr [...]. W pozostałej części rozstrzygnięcie i uzasadnienie jest korzystne dla strony, a Sąd nie stwierdził, aby zaistniały przesłanki orzeczenia na niekorzyść skarżących, określone w art. 134 § 2" ppsa (s. 4 pkt 1 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 3305/14). Tym samym niedopuszczalne było orzekanie w punkcie 1 (pierwszym) sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji z części dotyczącej uzasadnienia odnoszącego się do przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 1954 r. w zakresie działki nr [...] (obręb [...]), skoro Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu, w świetle art. 134 § 2 ppsa. Jeżeli strona wywiodła skargę w części obejmującej uzasadnienie lub jego fragmenty, w skardze (czego w kontrolowanej sprawie zabrakło) i w sentencji wyroku sądu należy określić precyzyjnie, jakiego fragmentu ma dotyczyć uchylenie, np. przez wskazanie: od słów "..." do słów "..." (wyrok WSA w Lublinie z 29.4.2015 r., II SA/Lu 619/14, aprobowany przez J. Turskiego – op. cit., s. 60). Ani w sentencji, ani w uzasadnieniu wyroku, Sąd I instancji nie wskazał precyzyjnie fragmentów uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które podlegały uchyleniu.
Nie ulega wątpliwości, że w razie rozbieżności w treści sentencji wyroku oraz uzasadnieniu, o zakresie rozstrzygnięcia winna decydować sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, które de facto winno odpowiadać treści sentencji (wyrok NSA z 8. 4.2011 r., I OSK 811/10, Lex 990288, akceptowany przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015 s. 578, nb 6).
Pozostałe trzy zarzuty (2, 3 i 4 petitum skargi kasacyjnej) pozostawały ze sobą w związku i wymagały łącznego rozpoznania.
Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 i 153 ppsa w zw. z art. 107 § 1 i 3 kpa. W zaskarżonej decyzji Minister Infrastruktury i Rozwoju, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił w całości decyzję z [...] stycznia 2013 r. i rozstrzygnął co do istoty (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2016, s. 617, nb 9), stwierdzając nieważność orzeczenia z [...] sierpnia 1954 r. w części dotyczącej gruntu będącego obecnie własnością Skarbu Państwa tj. dz. ew. nr [...] i [...] z obrębu [...]. Skoro skarżący nie zaskarżyli decyzji z [...] września 2014 r. w zakresie tenoru decyzji (s. 2 skargi – k. 2v akt sądowych), to Sąd I instancji, związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ppsa; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012 s. 347, uw. 3), nie mógł nałożyć na organ obowiązku "powtórzenia postępowania wyłącznie w odniesieniu do tej kwestii", co wiązałoby się z prowadzeniem dowodów by dokonać "jednoznaczne ustalenie"..., "natomiast inne ustalenia... będzie oznaczać konieczność ponownej oceny legalności odmowy przyznania własności czasowej w odniesieniu do działki nr [...]" (s. 5/6 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 3305/14), mimo że skarżący nie kwestionowali rozstrzygnięcia zawartego w rozstrzygnięciu merytoryczno-reformacyjnym.
Tym samym wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w zaskarżonym wyroku okazały się nieprawidłowe (art. 153 i 141 § 4 zd. 2 ppsa), bowiem bez wzruszenia tenoru decyzji, rozstrzygającej sprawę ostatecznie, organ nadzoru nie może prowadzić dalszego postępowania w celu dokonywania ustaleń.
Naruszenie art. 141 § 4 ppsa przejawia się także w niespójnym określeniu przedmiotu postępowania sądowoadministracyjnego; nie wskazania przyczyn zakwestionowania ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji i braku wskazania wadliwości oceny dowodów, zaprezentowanych w zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 80 kpa).
Skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zasadne, na podstawie art. 185 § 1 ppsa należało uchylić zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) i sprawę przekazać w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Sąd ten ponownie rozpozna skargę w jej zakresie (k. 2-3v akt sądowych), uwzględniwszy wykładnię prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ppsa). Na podstawie art. 207 § 2 ppsa Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło