II GZ 342/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1195/14 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: oddalić zażalenie Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1195/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. oddalił skargę L. B. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r., nr. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne. Odpis powyższego orzeczenia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 13 lutego 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 37 akt). W dniu 27 stycznia 2015 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. wypełniony przez skarżącego urzędowy formularz PPF zawierający wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Pismem z 16 marca 2015 r. (k. 38 akt sądowych) skarżący złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem WSA w R. prośbę o kasację wyroku a w uzasadnieniu wskazał okoliczności potwierdzające jego trudną sytuację materialną i zdrowotną. Postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącego radcę prawnego z urzędu. Pismem z dnia 31 marca 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w R. wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika – radcę prawnego P. B. Pismem z 21 kwietnia 2015 r., nadanym w Urzędzie Pocztowym tego samego dnia, reprezentujący skarżącego tenże radca prawny złożył skargę kasacyjną, nie domagając się jednak przywrócenia terminu do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R., postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1195/14 odrzucił skargę kasacyjną skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący wniósł sporządzoną i podpisaną osobiście skargę kasacyjną pomimo, że wraz z odpisem wyroku otrzymał pouczenie o sposobie i terminie wnoszenia skargi kasacyjnej. W takim stanie rzeczy w ocenie Sądu skargę kasacyjną strony należało uznać za niedopuszczalną z powodu niedochowania tzw. przymusu adwokacko – radcowskiego, o którym mowa w art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto Sąd wskazał, że skarga sporządzona przez pełnomocnika z urzędu została wniesiona po terminie, o którym mowa w art. 177 § 1 p.p.s.a. Od postanowienia pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. tj. nieważność postępowania jako wydanego przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy oraz naruszenie art. 177 § 1 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że bieg terminu 30-dniowego do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 16 marca 2014 r., w sytuacji gdy dopiero w dniu 7 kwietnia 2015 r. doręczono pełnomocnikowi z urzędu postanowienie o wyznaczeniu go do działania w sprawie wraz z pismem Okręgowej Izby Radców Prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zawarte w nim zarzuty są chybione, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jak wynika z brzmienia art. 175 § 1 p.p.s.a., dla sporządzenia skargi kasacyjnej zastrzeżono przymus adwokacko-radcowski. Jego realizacja może nastąpić bądź poprzez ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru, bądź w wyniku uzyskania prawa pomocy i wyznaczenia go przez właściwą korporację. Te czynności nie mają jednak wpływu na kwestię terminu do wniesienia środka odwoławczego, nawet wówczas, gdy zostały dokonane po wydaniu zaskarżonego orzeczenia, gdyż brak ku temu podstawy prawnej. W każdej sytuacji, nawet w takiej jaka ma miejsce w tej sprawie, bieg 30-dniowego terminu wynikającego z art. 177 § 1 p.p.s.a. do złożenia skargi kasacyjnej rozpoczyna się od doręczenia zaskarżonego orzeczenia stronie. Stanowisko to jest oczywiste i utrwalone w judykaturze. W konsekwencji czego praktyka uznaje, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a. winien on złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zaś dniem w którym ustała przyczyna uchybienia terminu dla dokonania tej czynności jest dzień, w jakim pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż do 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem strony w sprawie (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11, z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 358/14, z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 851/14 i I OSK 852/14, publ. jw.). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także wynikiem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zajętego w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86). W jego uzasadnieniu wskazano m.in., że czas jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skoro odpis zaskarżonego wyroku został doręczony skarżącemu 13 lutego 2015 r., to od tej daty biegł termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Jeżeli więc wniesiono ją w dniu 21 kwietnia 2015 r., to uczyniono to po jego upływie, nie domagając się przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej. Tymczasem jest to jedyna możliwość usunięcia skutku omieszkania terminu, do którego niewątpliwie doszło. Zatem obowiązkiem wyznaczonego pełnomocnika było złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji, co jest jedynym sposobem zmierzającym do jej rozpoznania. Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej dowiedział się o fakcie jego wyznaczenia przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Rzeszowie w dniu 7 kwietnia 2015 r. Przeto od tego dnia rozpoczął bieg siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to wniosek wraz ze skargą kasacyjną winien zostać złożony do sądu w ciągu 7 dni i nie później niż w dniu upływu 30 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, czyli od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Jednakowoż pełnomocnik skarżącej kasacyjnie nie załączył do wniesionej skargi kasacyjnej wniosku o przywrócenie terminu. Termin na wniesienie skargi kasacyjnej nigdy, a więc nawet w tej sytuacji, nie jest przywracany automatycznie z urzędu przez sąd. Nie sposób również uznać za skuteczną skargę kasacyjną pisma skarżącego z dnia 16 marca 2015 r., które nie spełnia praktycznie żadnych wymagań przewidzianych w art. 176 p.p.s.a. dla tego środka odwoławczego oraz art. 175 § 1 p.p.s.a. odnoszący się do przymusu adwokacko-radcowskiego. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia. Na uwzględnienie nie zasługuje zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).