I SA/Bk 163/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...].01.2010 r. oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadził do majątku B. C. (dalej powoływana także jako: "Skarżąca") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...].01.2010 r., obejmującego zaległość podatkową w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu osiągnięcia dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 r. Odpis tytułu wykonawczego doręczono Skarżącej [...].01.2010 r. wraz z zawiadomieniem z [...].01.2010 r. nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, skierowanego do L. [...] S.A. W egzekucji uzyskano kwotę 207,05 zł, którą zaliczono na koszty egzekucyjne. Postanowieniem z [...].04.2010 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 56 § 3 w związku z art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej "u.p.e.a."), organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne. Następnie postanowieniem z [...].06.2010 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, wskazując jako powód uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. ustalającej zobowiązanie podatkowe. Pismem z [...].07.2014 r. pełnomocnik Skarżącej wystąpił do organu egzekucyjnego o zwrot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami za zwłokę, ściągniętych na podstawie ww. tytułu wykonawczego podnosząc, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na wniosek wierzyciela w związku z uchyleniem decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zaś powodem uchylenia decyzji było naruszenie przez organy podatkowe przepisów postępowania. Wskazał, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, zaś samoistną podstawą żądania zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi jest art. 64c § 3 u.p.e.a. Postanowieniem z [...].09.2014 r. nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych uznając, że wniosek zgłoszono po terminie ustalonym w art. 64c § 8 u.p.e.a. Organ egzekucyjny przyjął, że stosownie do art. 64c § 8 u.p.e.a., termin czternastodniowy do wniesienia żądania wydania postanowienia w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych upłynął [...].07.2010 r. Po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika Skarżącej na ww. postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...].11.2014 r., Nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w art. 64c § 1 u.p.e.a. wyrażona została generalna zasada, iż opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Przepis art. 64c § 1 u.p.e.a., określający zasadę ponoszenia przez zobowiązanego kosztów postępowania, nie ma jednak zastosowania w sytuacji określonej w art. 64c § 3 tej ustawy, zgodnie z którym, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Z kolei w świetle art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego. Natomiast w myśl art. 64c § 8 u.p.e.a. żądanie, o którym mowa w art. 64c § 7 nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku – od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Termin ten jest terminem ustawowym, zawitym, o charakterze materialnym. Bezskuteczny upływ takiego terminu, wobec braku stosownego żądania uprawnionego podmiotu (zobowiązanego), powoduje niedopuszczalność rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych, które nie obciążają wierzyciela. Pogląd w tej kwestii znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13.08.2014 r., sygn. akt II FSK 2025/12, w którym Sąd uznał, że żądanie zobowiązanego zwrócenia mu pobranych kosztów egzekucyjnych winno być rozpatrzone na podstawie merytorycznych przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a., ale w trybie i na zasadach określonych w art. 64c § 7 i § 8 u.p.e.a., a więc z obowiązkiem odmowy jego rozpatrzenia w przypadku uchybienia terminowi, o którym mowa w art. 64c § 8 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostało umorzone postanowieniem z [...].06.2010 r. nr [...], które doręczono Skarżącej w dniu [...].06.2010 r. Stosownie zatem do art. 64c § 8 u.p.e.a. wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, czyli także w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych w egzekucji prowadzonej na podstawie ww. tytułu wykonawczego, Skarżąca mogła skutecznie wnieść w terminie do [...].07.2010 r. Żądanie zwrotu kosztów egzekucyjnych, czyli wydania postanowienia w tym przedmiocie zostało wniesione [...].07.2014 r., a więc po terminie przewidzianym w art. 64c § 8 tej ustawy, dlatego nie podlegało rozpatrzeniu. Na powyższe postanowienie, pełnomocnik Skarżącej wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a. W ocenie autora skargi, przepisy art. 64c § 3, oraz art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. konstytuują dwie niezależne od siebie, autonomiczne instytucje postępowania egzekucyjnego. Przewidziany w art. 64c § 3 ustawy zwrot kosztów egzekucyjnych sformułowany został w sposób jednoznaczny i nie poddaje się interpretacji. Zawarty w tym przepisie zwrot "organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu" oznacza, że zwrot nastąpić powinien z urzędu, bez potrzeby składnia wniosków, wydania postanowień, zaś organ egzekucyjny powinien był to uczynić z własnej inicjatywy, z chwilą powzięcia wiadomości o spełnieniu hipotezy normy prawnej wynikającej z omawianego przepisu, a więc z datą uprawomocnienia się orzeczenia, z którego wnika, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem - wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której wystawiono uprzednio tytuł wykonawczy. Redakcja przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a. uprawnia do wniosku, że nakazane nim działanie organu nie podlega ograniczeniu w czasie, a więc data ewentualnego złożenia takiego wniosku nie ma żadnego znaczenia. Gdyby bowiem miało być inaczej, ustawodawca wyraziłby to expressis verbis w tym przepisie, np. uzupełniając go o zwrot: z zastrzeżeniem § 8. Na poparcie tego poglądu pełnomocnik powołał wyrok NSA z 15.02.2012 r., sygn. akt II FSK 1521/2010 oraz WSA w Warszawie z 29.03.2012 r., sygn. akt V SA/Wa 2590/2011. Zdaniem strony skarżącej, art. 64c § 7 u.p.e.a., do którego odsyła § 8, rozstrzyga tylko o sposobie ustalenia kosztów egzekucyjnych oraz obciążenia nimi wierzyciela i rozumowanie to potwierdza cytowany w zaskarżonym postanowieniu wyrok NSA z 12.06.2014 r., sygn. akt II FSK 1722/12. W przypadku zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a., organ nie wydaje postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, chyba że zażąda tego zobowiązany. Z kolei przepis art. 64c § 8 ustawy dotyczy procedury, czyli wydania postanowienia, a nie kwestii zwrotu na podstawie § 3 tego przepisu, gdyż zwrot następuje z urzędu, bez wydawania postanowienia. Wskazując na powyższe, pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego oraz wyrażenie w uzasadnieniu wyroku poglądu, że Skarżącej przysługuje zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w B., podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, albowiem organy dokonały prawidłowej wykładni art. 64c § 3, 7 i 8 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniom autora skargi, przepisy art. 64c § 3 oraz art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. nie przewidują dwóch niezależnych od siebie, autonomicznych instytucji postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 64c u.p.e.a. reguluje kwestie rozliczania kosztów egzekucyjnych, przewidując m.in. zasady obciążania tymi kosztami określonych podmiotów (zobowiązanego, ale również w pewnych przypadkach wierzyciela), sposoby ich egzekucji oraz sposób procedowania i rozstrzygania o tych kosztach. Zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Stosownie do art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. To również wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a (zob. art. 64c § 4 u.p.e.a.). W myśl art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Z kolei przepis art. 64c § 8 stanowi, że żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Z cytowanych regulacji należy wyciągnąć następujące wnioski. Zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Ustawodawca przewidział jednak przypadki, gdy pobrane od zobowiązanego koszty podlegają zwrotowi wraz z odsetkami oraz sytuacje obciążenia tymi kosztami wierzyciela (np. art. 64c § 3 u.p.e.a.). Przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. określa materialnoprawne warunki zwrotu zobowiązanemu pobranych od niego kosztów egzekucyjnych, bądź obciążenia nimi wierzyciela. Natomiast forma procedowania w sprawie kosztów egzekucyjnych została uregulowana w art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a. Na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny działa z urzędu w przypadku obciążenia kosztami wierzyciela i działanie zobowiązanego nie jest wówczas konieczne. Z tego wynika, że procedowanie na żądanie zobowiązanego dotyczyć może tych kosztów, które jego obciążają. Złożenie takiego żądania uzależnione zostało natomiast od zachowania stosownego terminu, przewidzianego w art. 64c § 8 u.p.e.a. W stanie faktycznym rozpatrywanego przypadku odniesienie znajdują poglądy wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. II FSK 2025/12 i II FSK 2026/12 (LEX nr 1512624, LEX nr 1500158), które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne. Otóż, jak wskazał NSA w sprawie o sygn. II FSK 2025/12, z przepisem art. 64c § 3 u.p.e.a. koresponduje art. 64c § 7 u.p.e.a. stanowiąc, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Jeżeli zatem rozliczenie kosztów egzekucyjnych następuje zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 64c § 1 u.p.e.a. i obciążają one zobowiązanego, organ egzekucyjny nie wydaje postanowienia w sprawie tych kosztów. Podobnie dzieje się w przypadku, gdy organ egzekucyjny uzna, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem i na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. zwraca zobowiązanemu pobrane od niego wcześniej koszty egzekucyjne. W obydwu przypadkach zobowiązany może jednak zażądać wydania stosownego postanowienia. Zgłoszenie takiego żądania celowe jest zwłaszcza wtedy, gdy zobowiązany nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego w zakresie obciążenia go kosztami egzekucyjnymi, gdyż otwiera mu to drogę do zweryfikowania zasadności stanowiska zajętego przez ten organ, z możliwością zaskarżenia wyrażającego to stanowisko postanowienia (art. 64c § 7 zd. drugie u.p.e.a.). Zestawienie treści normatywnej, zawartej w § 3 i § 7 art. 64c u.p.e.a., wyraźnie wskazuje na to, że pierwszy z tych przepisów formułuje warunki obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, a drugi - określa proceduralne ramy rozstrzygania w tej kwestii. Organ egzekucyjny rozstrzyga zatem w sprawie kosztów egzekucyjnych postanowieniem wydawanym na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., w oparciu o reguły określone w art. 64c § 3 u.p.e.a. Ten ostatni przepis nie stanowi więc samodzielnej podstawy formalnej rozstrzygnięcia. Jakkolwiek zatem możliwe jest dokonanie zwrotu zobowiązanemu pobranych od niego kosztów egzekucyjnych bez wydawania stosownego postanowienia (w szczególności wtedy, gdy kosztami tymi nie obciąża się wierzyciela, a organ egzekucyjny stwierdza okoliczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem), w sytuacji sporu między zobowiązanym a organem egzekucyjnym, dotyczącego rozłożenia ciężaru kosztów egzekucyjnych, podstawę prawną wydawanego w tej sytuacji postanowienia stanowi art. 64c § 7 u.p.e.a. Formalne wymogi zgłoszenia przez zobowiązanego omawianego żądania określa art. 64c § 8 u.p.e.a. Wymogi te muszą być dopełnione, by organ egzekucyjny mógł merytorycznie rozstrzygnąć zgłoszone żądanie; jeżeli dopełnione nie zostają, a zwłaszcza, jeżeli zgłoszenie żądania następuje po określonym w przepisie terminie, organ egzekucyjny obowiązany jest wydać rozstrzygnięcie formalne, odmawiając rozpatrzenia zgłoszonego żądania. W sprawie o sygn. II FSK 2026/12 NSA stwierdził, że termin z art. 64c § 8 u.p.e.a. jest terminem ustawowym, zawitym, o charakterze materialnym. Bezskuteczny upływ takiego terminu, wobec braku stosownego żądania uprawnionego podmiotu (zobowiązanego), powoduje niedopuszczalność rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych, które nie obciążają wierzyciela. Termin z art. 64c § 8 u.p.e.a. jako termin prawa materialnego nie podlega przywróceniu. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, że prowadzona na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego egzekucja do majątku Skarżącej doprowadziła do uzyskania określonej należności, która zaliczona została na koszty egzekucyjne. Wniosek o zwrot kosztów egzekucyjnych, argumentowany tym, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, Skarżąca powinna złożyć – stosownie do art. 64c § 8 u.p.e.a. – w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało doręczone Skarżącej 21 czerwca 2010 r. Żądanie zwrotu kosztów egzekucyjnych zostało wniesione 25 lipca 2014 r., a więc z uchybieniem powyższego terminu, mającego charakter terminu zawitego. Z uwagi na powyższe, wniosek strony nie mógł podlegać rozpatrzeniu, a organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania, za podstawę prawną przyjmując art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Przeszkodę w merytorycznym rozpatrzeniu żądania zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych stanowi art. 64c § 8 u.p.e.a. Uznając, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).