II OZ 460/15

Dnia 21 maja 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 1144/13 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów NSA Grażyny Gryglaszewskiej oraz Anny Sobolewskiej-Nazarczyk w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji uwzględniającej wniosek o przywrócenie stanu poprzedniego ukształtowania terenu postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek J. R. o wyłączenie sędziego NSA Grażyny Gryglaszewskiej oraz sędziego NSA Anny Sobolewskiej-Nazarczyk. W ocenie Sądu I instancji, okoliczności przywołane przez skarżącego we wniosku o wyłączenie nie stanowią podstawy do zastosowania art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Okoliczność objęcia wnioskiem o wyłączenie sędziów, którzy brali udział w orzekaniu w innych sprawach z udziałem skarżącego, nie stanowi podstawy do uwzględnienia wniosku. Subiektywne przekonanie skarżącego co do sposobu pracy sędziów objętych wnioskiem, tj. nieprawidłowe orzekanie (poprzez formułowanie błędnych ocen prawnych, ustalanie stanów faktycznych niezgodnych – jak twierdzi skarżący – z rzeczywistością i na podstawie niepełnego materiału dowodowego), co powoduje dla autora wniosku niekorzystne dla niego skutki, nie uzasadnia zastosowania ww. przepisu. Tak uzasadniony wniosek, zdaniem Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazane argumenty – z uwagi na brak ich uprawdopodobnienia – nie wskazują na istnienie po stronie sędziów okoliczności mogącej budzić uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w tej konkretnej sprawie. Zażalenie na ww. postanowienie wniósł J. R.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący, składając zażalenie, w dalszym ciągu podnosi argumenty związane z własną merytoryczną oceną pracy sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie (błędy w orzekaniu na szkodę skarżącego w innych sprawach); ponadto podnosi okoliczności zupełnie nie związane z sędziami, lecz wskazuje na ogólne nastawienie urzędników państwowych do budowy pawilonu handlowo-usługowego na sąsiedniej działce względem jego nieruchomości. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w art. 19 p.p.s.a. określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia spoczywa na stronie wnioskującej o wyłączenie sędziego. Powinny to być takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w danych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny. Żądając wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. nie wystarczy powołać się na "złą pracę" sędziów w innych sprawach skarżącego, która w przekonaniu wnioskodawcy daje podstawę do wyłączenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że niezadowolenie strony, odnoszące się do sposobu prowadzenia innych spraw sądowych, nie stanowi automatycznie podstawy do wyłączenia sędziów wcześniej orzekających w tych sprawach. Do wyłączenia sędziego nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane faktem, że sędzia ten orzekał już kiedyś w innej sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla danej strony orzeczenie. Innymi słowy, brak zaufania do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Tego rodzaju argumenty powinny być oceniane w przypadku wniesienia właściwych środków zaskarżenia (skargi kasacyjnej, zażalenia itd.), a nie w ramach postępowania o wyłączenie sędziego (por. postanowienie NSA z 4 marca 2014 r., I OZ 138/14). Zresztą, formułując wniosek, skarżący przywołał m.in. orzeczenia WSA w Białymstoku wydane z udziałem ww. sędziów, jednak w części orzeczenia te stały się prawomocne albo z uwagi na brak złożenia przez skarżącego środka zaskarżenia lub w wyniku oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można zatem w sposób jednoznaczny stwierdzić przy uwzględnieniu innych orzeczeń także niekorzystnych dla skarżącego, że sędziowie objęci przedmiotowym wnioskiem w sprawach skarżącego nie kierowali się bezstronnością. To oznacza, że nie można w sposób obiektywny stwierdzić aby ww. sędziowie byli uprzedzeni, czy też wydawali lub mieli wydawać wyłącznie wadliwe orzeczenia w sprawach skarżącego, skoro istnieją i takie ich orzeczenia, które nie zostały zakwestionowanego przez skarżącego przez właściwy środek zaskarżenia lub zostały utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Taka ocena w pełni odpowiada treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 (publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134), w którego uzasadnieniu wskazano m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, "aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony (na co wskazuje orzecznictwo), to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego". Według wyroku gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone "jedynie do stworzenia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie bezpośrednich relacji o charakterze osobistym, ale muszą być pojmowane szerzej – jako umożliwiające wyłączenie w wypadku okoliczności (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych), które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach". Skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 20 maja 2014 r., I OZ 342/14). O wyłączeniu sędziego nie może decydować także subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości oraz o wadliwym sposobie orzekania. Tego rodzaju okoliczności jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego (por. postanowienia NSA: z 11 kwietnia 2014 r., II OZ 382/14; z 6 maja 2014 r., I OZ 336/14). Sama podejrzliwość strony, brak zaufania do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny, nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziego stosownie do art. 19 p.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.